شهرستان محلات يكي از شهرستانهاي استان مركزي است كه در جنوب اين استان واقع شده است و در حدود ۵۰ هزار نفر جمعيت دارد.
شهرستان محلات در روزگار هخامنشيان بخش كوچكي از ايالت ماد يا ماه به شمار مي رفته است. اين منطقه در دوران اشكانيان جزئي از ايالت والي نشين ماد بزرگ محسوب مي شده است. در زمان سلوكيان، اين ناحيه و مخصوصاً قسمت شمالي آن يعني دهستان خورهه مورد توجه حاكمان يونان بوده است و آثار باقيمانده از آن دوران گواه اين ادعا مي باشد. آثار سلوكيان در اين منطقه يكي از قديمي ترين آثار باستاني در استان مي باشد.
در زمان ساسانيان منطقه محلات مخصوصاً در حاشيه رودخانه قمرود كه از جنوب اين شهرستان مي گذرد مركز استقرار جمعيت بوده است و آثار باقيمانده از يك آتشكوه مربوط به اين دوران در روستاي آتشكوه گواه اين ادعا است. در دوران نخستين اسلام اين شهرستان جزو منطقه يي به شمار مي رفت كه به نام جبال يا كوهستان يا قهستان نام برده اند. بعدها يعني از عصر سلاجقه به اين سامان، عراق عجم نام نهادند. در محدوده كنوني اين شهرستان دو منطقه يكي روستاي خورهه و ديگري شهر نيمور سابقه طولاني تر از محلات دارند و در آثار قديمي نامي به عنوان محلات يادنشده است بلكه به نام اناربار و سايرالبلوك معروف بوده است. شهر نيمورنسبت به محلات و روستاي خورهه تاريخ روشنتري دارد و در منابع مختلف تاريخي بدان اشاره شده است علت ايجاد و توسعه شهر نيمور به احداث سدي در روزگار ساسانيان بر روي رودخانه قمرود و كندن كانالي به بزرگي و طول ۱۸ كيلومتر براي تأمين آب نيمور باز مي گردد.
بناي آتشكده نيمور تا قرن چهارم هجري سالم بوده است. ابن فقيه همداني در آن زمان بناي نيمور را همطراز با ايوان كسري، قصر شيرين و معبد كنگاور دانسته. نيمور از مراكز مهم مذهبي فلات ايران در روزگار باستان به شمار مي رفته است وجود بقاياي آتشكده ساساني آتشكده و حصار دژي كهن به نام قلعه جمشيدي مؤيد اين گفتار است.
همانطور كه اشاره شد روستاي خورهه نيز از روستاهاي قديمي اين شهرستان است و سابقه تاريخي آن حداقل به زمان سلوكيان برمي گردد. صاحب تاريخ قم اين روستا را جزو شهرهاي درجه دوم عراق عجم ذكر كرده است محوطه تاريخي كه از دو ستون سنگي بزرگ با ارتفاع حدود ۶متر مي باشد و آثار دوره اسكندر و يا جانشينان وي مي باشد. دركتاب تاريخ اشكانيان آمده است «به نظر مي رسد دو ستون بلند با سر ستونهايي به سبك يوناني كه در نزديكي خورهه بين سلطان آباد (اراك) و قم برپا است مربوط به دوره سلوكيان باشد ستونهاي مزبور باقي مانده بناي عظيمي مي باشد. شهر محلات كه از نقاط مسكوني قديمي كشورمان مي باشد از تعدادي روستا به وجود آمده كه عبارت بوده اند از پيل پايان يا فيلفايان (سمت غربي و شمال)، ريوكان (قسمت شرق) و زنجيردان (ده پايين).
|
|
|
وجود پتانسيلهاي موجود در اين منطقه چه از نظر مناظر طبيعي و آثار باستاني و زيارتي و چه از نظر منابع طبيعي اعم از آب و زمينهاي كشاورزي حاصلخيز و همچنين وجود دهها معدن معروف سنگهاي ساختماني و تزييني ـ تراورتن و مرمريت و چيني نظير معدن حاجي آبادنيازمندتوجه بيشتراست تابابهره وري بيشتر اين منطقه رونق افزونتري بيابد. از نقطه نظر ديگر نيز محلات به عنوان شهر گلها معروف بوده و زمينه مساعد براي پرورش گل را دارا مي باشد و يكي از پيشتازان در امر توليد و صادرات گل مي باشد. ضمن اينكه فرش دستباف محلات با عنوان فرش ساروق و همچنين حلوا ارده آن نيز از معروفيت خاصي برخوردار است.
چشمه بزرگ كه در شمال شهر قرار دارد و با عنوان سرچشمه معروف مي باشد مبدأ پيدايش اين شهرستان مي باشد. اين چشمه كه يكي از جلوه هاي طبيعي و ديدني از طبيعت محلات مي باشد با زيبايي و طراوت خاصي كه دارد چشم هر بيننده را متحير مي سازد وجود پارك سرچشمه دركنار اين چشمه و جلوه هاي زيبا از آب نماها و آبشار ديدني و وجود تفريحگاههاي طبيعي و امكانات رفاهي از قبيل پلاژها و پاركينگ و شهر بازي همه ساله خيل مسافران و دوستداران طبيعت را در فصل بهار و تابستان به اين منطقه مي كشاند. علاوه بر چشم آب سرد سرچشمه، چشمه آبگرم محلات نيز يكي از معروفترين چشمه هاي آبگرم ايران مي باشد كه در ۱۵ كيلومتري شمال شرقي محلات و در كنار دهستان خورهه واقع شده است. داشتن خاصيت آب درماني و درمان بيماري هاي مفصلي و استخواني در تمام فصول پذيراي مسافران ازتمامي نقاط ايران از جمله شهرهاي اصفهان، تهران، اراك و همدان مي باشد. امكانات رفاهي از قبيل داشتن هتل بزرگ با تمام تجهيزات رفاهي و وان ها و استخرهاي بهداشتي و مسافرخانه ها يكي از امتيازات اين آبگرم مي باشد.
علاوه بر اين دو منطقه محلات داراي زيارتگاهها و آثار باستاني منحصر به فردي مي باشد كه به دوران سلوكي و ساساني و ايلخاني و صفويه و قاجاريه تعلق دارد و از مهمترين و كهنترين منطقه باستاني، روستاي خورهه مي باشد كه داراي قدمت تاريخي و كهن برخوردار مي باشد از جمله آثار زيارتي و باستاني اين شهر مي توان به اين موارد اشاره كرد:
آتشكده آتشكوه، آثار سلوكي خورهه، مسجد جامع محلات، مجسمه عمر يا عمره، سنگ نبشته تاريخي خورهه، قلعه جمشيدي، قلعه آقاخان محلاتي، كاروانسرا و پل دودهك. همچنين تعداد زيادي زيارتگاه و اماكن متبركه در محلات از اماكن تاريخي و ديدني شهر هستند. امامزاده شاهزاده اسماعيل و شاهزاده محمد در شهر نيمور و امامزاده شاهزاده عبدالله در قسمت جنوب شهر محلات از آثار قرون وسطي ومربوط به دوران صفويه است. امامزاده شاهزاده موسي در جنوب محلات، امامزاده خورهه، امامزاده فضل يحيي در شهر محلات كه تاريخ بناي آن مربوط به ۷۰۹ هجري است.
به دليل وجود منطقه كوهستاني و طبيعتي زيبا و شكارگاهها و پوشش گياهي كوهستاني و حيواني و همچنين وجود غارهاي زيبا در اين منطقه همه ساله گروههايي از نقاط مختلف كشور براي بازديد از مناظر و غارها به اين منطقه سفر مي كنند از آن جمله اند غار كهك در روستاي كهك، غار آزادخان در شمال روستاي سنجه باشي، غار شاه بلبل در شرق محلات، غار سوراخ گاو در شمال غربي روستاي خورهه، غاريكه چي و غار گدار گل چشمه و غار سرچشمه، غار باباجاور.
* گل
گل از جمله محصولات و توليداتي مي باشد كه از قديم در اين شهر رواج داشته و از سال ۱۳۰۰ كه گلكاري در ايران رواج يافت محلات را پايه گذار و جزو نخستين مناطقي كه در آن گل پرورش داده شده به شمار مي آورند و محلات را با نامهايي چون شهر گلها و هلند ايران مي شناسند.
در شهرستان محلات اصولاً كشت گل به صورت پرورش گل هاي شاخه بريده اعم از ميخك، رز، گلايول، داوودي و… و گل هاي آپارتماني مانند بيفين باخيار و كورتون، فيلكوس، فوجر، يوكا و گوش گرگي و همچنين گلها و درختچه هاي باغچه يي و پاركي كه در محيطها و گلخانه هاي شيشه يي و پلاستيكي پرورش داده مي شود.
احداث مركز تحقيقاتي و دهكده گل محلات يكي از مهمترين اقدامات صورت گرفته در جهت گسترش و توسعه پرورش گل وگياه در اين شهرستان مي باشد.
تهيه و تنظيم: مجتبي رييس صفري
* منابع: پايان نامه كارشناسي ارشد آقاي احمد ربيعي
آمار مربوط به سالنامه هاي آماري سازمان برنامه و بودجه
