هنگامي كه «بلندگو» براي نخستين بار وارد ايران شد، مردم به چشم يك جارچي و هواركش غريبه به آن نگاه كردند كه براي آنان چون غريبه يي ضاله بود كه بايد آن را طرد مي كردند و كسي دست به سوي اين مهمان ناخوانده دراز نمي كرد، مبادا كه گناهي از او سر زند. اما بلندگوي بيچاره هيچ كار بدي نمي كرد بلكه سازنده آن در سوي ديگر زمين، به خود مي باليد كه كار مردمان خويش را آسان كرده است كه مجبور نيستند حنجره هاشان را بخراشند و گلوهاي خود را پاره كنند. نكته به همين سادگي را هيچكس نمي فهميد. شايد بلندگو تبديل به يك تابوي اهريمني شده بود. بناچار چندين تن از خبرگان آن روزگار گوشه به گوشه به ارشاد پرداختند كه بلندگو چيز بدي نيست. تنها وسيله يي است براي راحتي نوع بشر. از اين قسم داستانها بسيار است. داستان ورود اتومبيل، عينك، تلويزيون، ويدئو و ... هرچند برخلاف حكم تحريم اوليه بالاخره اين وسايل جاي خود را در زندگي مردم باز كردند و به نوعي آسايش آنها را تدارك ديدند اما ما همواره با يك ديركرد زماني متقاعد به بهره وري از اين وسايل شديم و از اين جهت دچار خسارت و هم موجب عقب ماندن از قافله شديم.
«اين داستان ادامه دارد. »
اينترنت تازه ترين دستاورد بشري است كه به موازات تازگي آن بر زندگي انسان قرن بيستم تأثير شگرفي گذاشته و مي رود تا اين پديده نو، پختگي ها و كارآيي هاي بيشتري را در راه داشته باشد. مجال بحث در مورد اين تازه ترين رهاورد بشر در پايان قرن گذشته را به كارشناسان اين امرمي سپاريم. دكترعلي اكبر جلالي فوق دكتري برق و قائم مقام پژوهشكده الكترونيك دانشگاه علم و صنعت ايران اينترنت را بهترين، مؤثرترين و كارآمدترين ابزار اطلاع رساني مي داند كه باعث تحول شگرفي در جهان آينده مي شود و كساني كه زودتر اين ابزار راشناخته و آن را به كار بگيرند، در دنياي آينده جايگاه مناسب تري داشته وگرنه از جهان عقب مي مانند.
علي رستمي كارشناس ارتباطات هم در همين مورد معتقد است: «امروزه ارتباط ميان تمام كشورهاي دنيا براي مبادله دانش و اطلاعات از طريق اينترنت صورت مي گيرد. بخش عمده تجارت در دنيا تجارت الكترونيك است بسياري از كشورها براي اينكه بتوانند خود را با شرايط آينده تطبيق دهند، هرچه بيشتر خود را با اين ابزار ارتباطي چندوجهي مرتبط مي كنند و از اين طريق سطح علمي و فن آوريهاي خود را حفظ مي كنند. مسأله تحقيقات در اينترنت به يك اصل اساسي و مسلم تبديل شده.
دو بعد تجارت و تحقيقات در اينترنت از ابعاد اصلي آن هستند. كشور ما به عنوان جزيي از اين مجموعه در زمينه هاي فن آوري، تجارت، تحقيقات و در زمينه دسترسي به اطلاعات روز نيازمند اين است كه هرچه بيشتر خود را با اين پديده جهاني هماهنگ كند و به چيزي كه در قرن ۲۱زمينه پيشرفت و ارتباط را فراهم مي كند، دسترسي پيدا كند. ما با توجه به گسترش تجارت، براي يافتن شركاي تجارتي دقيق تر براي اطلاعات بيشتر، بانكداري، بيمه، علوم اجتماعي، فني، و ... ناچاريم به اين ابزار دسترسي پيدا كنيم. عدم دسترسي ما يا محدوديت دسترسي ما موجب عقب افتادن از اين كاروان مي شود. »
هرچند مزاياي اينترنت ممكن است بارها و بارها برشمرده شود اما تا هنگامي كه با پاي خود وارد اين پهنه گسترده اطلاعاتي نشده ايم تنها به برشمردن شمه يي از مزاياي آن بسنده كرده ايم. اما برخورد با پديده اينترنت در ايران به شكلي بوده است كه هنگامي كه دايره بحث به كشورمان مي رسد. اغلب افراد و كارشناسان با ناخشنودي از آن ياد مي كنند.
دكتر علي اكبر جلالي عضو مستقل يونسكو در آموزش و فن آوري منطقه آسيا و اقيانوسيه مي گويد: «متأسفانه با وجودي كه چند سالي از توسعه اينترنت در جهان مي گذرد و كشورهاي توسعه يافته بسرعت زندگي روزمره خود را گرد محور اينترنت شكل مي دهند در كشور ما هنوز تصميم گيري قاطعي در استفاده مناسب از آن گرفته نشده است. بطوري كه حتي در دانشگاههاي ما دانشجويان دسترسي مناسب به اينترنت نداشته و آنچه كه موجود است با سرعت بسيار پايين و استفاده تقريباً كم وجود دارد.
علي رستمي معتقد است: «در سطح خاورميانه تغييرات چشمگيري در منطقه صورت گرفته، بسياري از كشورها به اين ابزارها مجهز مي شوند. كشور ما هم قدمهايي برداشته ولي به عنوان ابزاري كه در آن از تحقيقات و تجارت الكترونيك استفاده كنيم، كمتر از آن استفاده شده و حالت تفنني يا بازي را بيشتر دارد. ما سايتهاي اطلاعاتي را به وجود آورديم ولي اينكه اندام يك موضوع به صورت هماهنگ عمل كند، نيست. هنوز محدوديت در زمينه ارتباطات هست و هنوز استفاده از اينترنت به صرفه براي افراد نيست. بسياري از نظرمالي، توانايي استفاده از اينترنت راندارند. همه اينها به اين ارتباط پيدا مي كندكه نهادهاي مختلف چقدر نيازمندند تا مبتني بر نظام مندي و برنامه ريزي باشند و در غير اين صورت نمي توانند در اينترنت تبلور يابند. اينترنت فقط آوردن دستگاه نيست بلكه بايد آنقدر نظم يافته و مدون باشد تا بتواند از مجموعه تحقيقات جهاني استفاده كند و يك ارتباط دوجانبه و تعامل وار پيدا كند. هم اكنون آموزشهاي لازم به صورت عام وجود ندارد. »
براي اينكه بتوانيم اينترنت را درخدمت توسعه فرهنگي قرار دهيم بايد قبل از هر سياستي درباره تبعات آن بينديشيم ولي در مجموع تجربه نشان مي دهد كه سياستهاي آموزش محور با فرض آنكه موضوع آموزش، برآيند تمايلات گروه خاصي نباشد نتايج بهتري خواهد داشت. همين كارشناس معتقد است: «يكي ديگر از وظايف اينترنت در جريان خبر بودن است. شبكه هاي مختلف راديويي سايتهايي براي اطلاعات و كارهاي خاص خود دارند و اينترنت به عنوان يك رسانه چندوجهي عمل مي كند. هم نوشتاري هم ديداري و هم شنيداري است. بدين صورت مي توان از اخبار كشورهاي مختلف استفاده كرد. اين وسيله باعث شده حداقل مرزها شكسته شود و طبعاً دسترسي به آن يعني دسترسي به اطلاعات و اطلاعات يعني آگاهي و آگاهي يعني هدفمند كردن زندگي از نظر پيشبرد مسائل اقتصادي و اجتماعي. »
حال علل اين ديركرد و واپس ماندگي چه مي تواند باشد؟ دكتر جلالي معتقد است: «علت عقب ماندگي در استفاده از اينترنت ريشه در تاريخ استفاده از فن آوري در ايران دارد. در نتيجه به علت عدم شناخت به موقع فن آوري و تأخير در تصميم گيري به استفاده از آن همواره زماني متقاعد به استفاده شده ايم كه زمان بهره وري آن يا سپري شده و يا كارآيي مناسب رانداشته و يا حداقل فرصتهاي شغلي و خلاقيتهايي كه مي توانسته با آمدن يك فن آوري در كشور ايجاد شود از دست داده ايم. پس تأخير در تصميم گيري و سرعت در به كارگيري بعضي از فن آوريها مي تواند خسارات جبران ناپذيري براي كشور داشته باشد كه متأسفانه تاكنون چنين بوده» ادامه اين بحث را با تفصيل درمورد علل واپس ماندگي و ديركرد در استفاده كارآمد از اين پديده جهاني را در شماره ديگري پي مي گيريم.