هجده خرداد به مثابه پديده يي اجتماعي مادام كه تفسير نشده، عريان است. آنها كه روز هجدهم خرداد پاي صندقهاي رأي حاضر شدند، كنش معناداري را به نمايش گذاشتند و ناگزير، براي رفتار خود انگيزه، معنا و هدفي قايل بودند. براي يكايك آنها مهم است بدانند محافل داخلي و خارجي، تريبونهاي رسمي نظام، رسانه ها و مفسران چه تحليلي از اين پديده ارايه مي كنند و چه جامه يي برتن رفتار آنها مي كنند. مي خواهند بدانند چه كساني و چه ميزان توانستند معناي رفتار آنها را درك كنند. آنها نگران آنند كه مبادا رأي و رفتار آنها در هجده خرداد در فرايند تفسيرها و تأويلها و در كشاكش افراطها و تفريطها به حساب ديگري واريز شود و صدايي كه از حنجره صندوقهاي رأي برخاست گوش شنوايي نيابد و يا وارونه شنيده شود. مي پرسند تيري كه در چله ي صندوقها نهادند و روان كردند، به هدف اجابت خواهد نشست؟ آنها از اينكه ببينند جامه ي تفسير ناراستي را بر تن رفتار راست آنها مي كنند، آزرده و سرخورده مي شوند. البته، از پاره يي محافل و تريبونهاي خيال انديش جز اين هم انتظاري ندارند.
آنچه شايسته و بايسته ي همه گروهها و جناحهاي قدرت است رويكرد صادقانه و همدلانه با رفتار مردم در هجده خرداد است. بايد هجده خرداد را فهميد. و فهميدن جز از راه همدلي با كنشگران ميسر نيست. سرمستي پيروزي و سرخوردگي شكست، آفت درك و حجاب فهم است. باري، اگر كساني در «جذب آراي» مردم كامياب نبودند، در «فهم آراي» آنها ناكام نمانند.
البته، در مقام تفسير و تأويل ۱۸خرداد و رفتار رأي دهندگان دو چيز را بايد از هم بازشناخت: ۱ـ نفس رأي ۲ـ جهت رأي. هركدام از اين دو را تفسيري و تأويلي است كه با ديگري نبايد آميخت.
آنها كه در پاي صندوقهاي رأي حاضر شدند، فارغ از آنكه به چه كسي رأي دادند، در «بازي انتخاب» شركت كردند. بازي انتخاب در زمين نظام جمهوري اسلامي و در چارچوب قواعد قانون اساسي صورت گرفته است. از اين رو، نفس حضور را مي توان رأي به نظام و قانون اساسي دانست اما جهت حضور و رأي مردم را نيز بايد فهم كرد. درباره نفس حضور هم نكته يي گفتني است و آن اينكه، حضور در بازي رأي، مسبوق بر پذيرش «ميزان بودن رأي مردم» است. آنها كه در بازي رأي وارد شده اند، پيشاپيش و ناگزير پذيرفته اند كه ميزان، رأي ملت است ـ وگرنه، رفتارشان تناقض آلود خواهد بود ـ و اين، يعني تأكيد و صحه نهادن بر بنيانهاي «جمهوريت» نظام؛ امري كه در نزد معدودي نه ذاتي بلكه امري «عرضي» و «جدلي» تلقي مي شود! و اما، «جهت حضور» و سمت وسوي رأي مردم نيز، حاوي معنا، پيام و دلالتي است. آن را نيز بايد همدلانه فهميد. مردم بر چيزي مهر تأييد و تأكيد نهادند كه چهارسال پيش. اگر چهارسال پيش رأي مردم را «نه به ديگري» و «آري به امري مبهم» تلقي كردند، اين بار چنين تلقي يي وجهي ندارد؛ چون رأي دهندگان، كارنامه چهارسال دولت اصلاحات را پيش چشم خود داشتند.
اگر چهارسال پيش صداي ملت شنيده مي شد و پيام دوم خرداد ۷۶ بخوبي درك و فهم مي شد، اين همه توانها و سرمايه ها در پشت ديوار امتناع و انسداد فرسوده نمي شد. امروز، مملكت نيازمند «اراده يي براي فهم و تمكين خواست ملت» است تا چهارسال ديگر را به فرسودنها سپري نكند.