همبستگي امور تاريخي به يكديگر و روابط علت و معلولي وقايع، اجازه مرزبندي نمي دهد كه دريابي، تجدد ايران دقيقاًَ از چه زماني شروع مي شود. ولي اعزام محصل به اروپا در زمان عباس ميرزا ـ وليعهد فتحعلي شاه قاجار ـ را مي توان سرفصل مشخصي در اين مسأله ناميد.
رقابت و كشمكش هاي قدرت هاي غربي در ايران ( بيشتر براي دستيابي به شرق آسيا و سلطه سياسي ـ اقتصادي در آن سرزمين ها) كه در تمام ابعاد در گرفته بود و هر كدام از دانش و فن هر چه داشتند، روي دايره مي ريختند، قبل از همه توجه عباس ميرزا ـ وليعهد ايران ـ را كه زيردست ميرزا عيسي فراهاني (ميرزا بزرگ ـ قائم مقام اول) بزرگ شده بود، جلب كرد.
ميرزا باباحكيم باشي (عباس ميرزا) تصميم گرفت چند دانش آموز ايراني را براي فراگرفتن فنون نظامي به فرانسه اعزام كنند و فرانسوي ها قول دادند در اين كار «عباس ميرزا» را ياري كنند. اما تيرگي روابط ايران و فرانسه اين تصميم را عقيم گذاشت.
در سال ۱۸۱۱ محمدكاظم پسر نقاش باشي عباس ميرزا و ميرزا بابا (ميرزا حاجي بابا افشار) پسر يكي از افسران عباس ميرزا، براي فراگيري نقاشي و طب به انگلستان اعزام شدند.
و بدين سان، نخستين بارقه انتقال علوم جديد به ايران روشن شد. در سال ۱۸۱۶ (۱۲۳۰ قمري) پنج دانش آموز ديگر به انگلستان اعزام شدند كه پيشگامان دانش نو در ايران هستند.

• عباس ميرزا، نخستين محصلان را به اروپا فرستاد

اين پنج نفر عبارت هستند از:
۱ـ ميرزا رضا صوبه دار توپخانه، براي تحصيل توپخانه و مهندسي
۲ـ ميرزا جعفر براي آموختن مهندسي
۳ـ ميرزا جعفر (در مدارك تاريخي تفاوت اين شخص با شخص رديف دوم ذكر نشده است) براي فراگيري طب
۴ـ ميرزا محمدعلي چخماق ساز براي يادگرفتن قفل و كليدسازي
۵ـ ميرزا صالح ـ براي تحصيل زبان و مترجمي.
اين شخص، همان ميرزا صالح شيرازي است كه بعدها نخستين روزنامه را به نام «كاغذ اخبار» منتشر كرد.
تحولات سريع در اروپا و گسترش روابط، سياسي ـ اقتصادي اروپا با كشورهاي شرق، از جمله ايران، اين روند را رونق و سرعت بخشيد. صلح ورساي، موجب تجديد روابط ايران و فرانسه از يك سوي و موجب رقابت دول غرب در نفوذ و ورود فرهنگي و علمي درا ين منطقه شد كه با روي كار آمدن ناصرالدين شاه ضرورت ورود به دانش و فن آوري مدرن در ايران بيش از پيش احساس شد و ضرورت احداث مدرسه يي كه دانش آموزان ايران در مقياس و جمعيت بيشتري امكان فراگرفتن علوم و فنون جديد را در خود ايران داشته باشند، برجسته تر نمود و باشد، دانش آموختگان كشورهاي اروپايي كه از زمان فتحعلي شاه تا زمان ناصرالدين شاه به اروپا اعزام شده، درس آموخته بودند و به ايران برگشته بودند، در معيت استادان و معلمين اروپايي در ايران، آموزش جوانان ايراني را بويژه در علوم فني به عهده داشته باشد.
بدين ترتيب، زمينه هاي ايجاد دارالفنون به وجود آمد كه از سال ۱۲۶۶ تا سال ۱۲۶۸ قمري زير نظر محمدتقي خان معمار باشي دولت به همت صدراعظم ناصرالدين شاه، ميرزا تقي خان اميركبير ساخته شد.

• اميركبير، باني دارالفنون

احداث مدرسه دارالفنون ـ كه ترجمه تحت اللفظي «پلي تكنيك» است، در حد يك انقلاب فرهنگي، در زمان خودش و در شرايط تاريخي آن روز براي ايران مهم است. ومهم است كه بدانيم از آن زمان تا حال، بيشتر رجال علمي، ادبي و فرهنگي، سياسي ايران، آنها كه در ساخته شدن تاريخ ايران به هر حال نقشي دارند فارغ التحصيل دارالفنون هستند. نگرش و بررسي نقش تاريخي دارالفنون در تاريخ و فرهنگ ايران، خود يك زمينه پژوهش و تحقيق است كه مرد كهن و استخوانداري در فرهنگ معاصر ايران ـ دكتر احمد (ايرج) هاشميان از عهده آن برآمده است و كهن مرد ديگري در حيطه دانش و فرهنگ، غلامرضا سحاب ـ ادامه دهنده فرهنگ جغرافيايي ايران از يك سده پيش تاكنون در انتشارات مؤسسه سحاب، اين تحقيق عالمانه را به چاپ رسانده است.در نگاه اول مسأله، مسأله انتشار يك كتاب تحقيقي است. ولي وقتي پاي ۱۹۰ سال تاريخ فرهنگ ايران در ميان باشد، عظمت كار مشخص مي شود و معلوم مي شود كه اين راه بزرگ، چگونه طي شده است.
دكتر هاشميان در اين كتاب، علاوه بر تاريخ اعزام دانشجو به اروپا و تاريخ تحولات فرهنگي ايران بعد از تأسيس دارالفنون، گوشه هايي ناگفته و نانوشته از تاريخ معاصر ايران را روشن كرده است.هر كدام از نامهايي كه دكتر هاشميان در كتاب «تحولات فرهنگي ايران» در دوره قاجاريه و مدرسه دارالفنون آورده است يادآور فصلهايي از تاريخ ايران است كه حلقه در حلقه با امور اجتماعي، فرهنگي و اقتصادي ايران در پيوند است و ديروز را با امروز پيوند زده است.كتاب را بخوانيد و به جست وجوي دارالفنون برخيزيد. جايي كه امروز مي توانست هنوز مدرسه باشد و يا موزه آموزشي ايران بشود. آنچه امروز از ساختمان دارالفنون در خيابان ناصرخسرو (به هر عنوان) باقي است، تنها يادگار علمي ـ فرهنگي اميركبير در تهران است.

گروه شهرستانها: اثر تاريخي امامزاده هاي «ينگي امام» متعلق به دوران صفويه تا دوران قاجار، در روستايي به نام «ينگي امام» كه در دو كيلومتري شرق هشتگرد واقع است، به عنوان اثر ملي ثبت شد.
بنا به گزارش واحد اطلاع رساني سازمان ميراث فرهنگي كشور اين بنا با گنبد هرمي شكل خود كه دو تن از اولاد حضرت موسي بن جعفر(ع) به اسامي امامزاده هادي و امامزاده علي النقي در آن مدفون هستند با شماره ۲۹۶۵ در فهرست آثار ملي ثبت شد.

ارگ بهارستان يكي از آثار تاريخي و گرانبهاي دوره زنديه كه در دل شهر بيرجند قرار دارد كه به علت بي توجهي مسؤولان ذيربط و عدم تخصيص بودجه لازم در حال تخريب است.
اين عمارت باشكوه درعهد سلطنت وكيل الرعايا كريمخان زند سر دودمان سلسله زنديه به عنوان مركز فرماندهي بلاد خاوري ايران و در سال۱۲۰۵ هجري به فرمان اميرعلم توسط معماران زبردست وماهر ايران احداث شد.
سلطان پور يكي از محققان بيرجند درباره اين ارگ گفت: ساختمان مركزي داراي سه طبقه و به شكل ۸ضلعي است كه نماي بيروني آن مزين به آجركاري ترنج دار به سبك معماري ارگهاي زنديه در شيراز است و طبقه اول بنا ويژه سكونت نيروهاي محافظ ارگ، طبقه دوم براي تيراندازان و طبقه سوم مخصوص استقرار فرمانرواي وقت بوده است.وي افزود: از داخل اين ارگ نقبي (تونل زيرزميني) به دژ بيژن و قلعه پايين شهر بيرجند وجود دارد.يكي از شهروندان بيرجندي نيز مي گويد: درحالي كه بيرجند با دهها اثر تاريخي مي تواند به عنوان يكي از بزرگترين مراكز جذب گردشگر كشور مطرح شود، متأسفانه كمترتوجهي به اين آثار شده است.اميدواريم مسؤولان امور ميراث فرهنگي كشور بيش از پيش به اين آثار توجه كرده و در حفظ آثار و ابنيه تاريخي شهرستان بيشترتلاش نمايند.
معاون مديريت ميراث فرهنگي بيرجند نيز در اين باره مي گويد: اين بنا به لحاظ دارا بودن ارزشهاي معماري، هنري، تاريخي مي تواند يكي ازجاذبه هاي مهم گردشگري شهرمحسوب شود.سيداحمد برآبادي همچنين گفت: كليه كارهاي مطالعاتي روي بناي مذكور صورت گرفته و براي سال۸۰ مبلغ سي ميليون ريال جهت اين بنا باارزش در سرفصل اعتبارات پيشنهادي گنجانده شده است.وي افزد: براي تكميل بناي مذكور حداقل پانصد ميليون ريال اعتبار نياز است كه اميدواريم با همكاري ادارات آموزش و پرورش و بنياد شهيد انقلاب اسلامي بتوانيم جهت بهره برداري از اين بناي با ارزش گامهاي مؤثري برداريم.
بيرجند ـ محمد قرباني