* كشف مجسمه سلوكي درسطح تپه بيانگر اين نكته است كه احتمالاً دراين محوطه آثار ارزشمند بسياري وجود دارد كه متأسفانه تاكنون به آن توجه نشده است.
محوطه باستاني مافين آباد درجنوب اسلام شهر درنزديكي شهرك واوان و دركنار رودخانه كرج واقع شده است، اين ناحيه در اوايل سال ۱۳۷۲ توسط آقاي جعفر مهركيان باستانشناس و هيأت همراه ازسوي اداره ميراث فرهنگي تهران به مدت چهارروز مورد بررسي قرار گرفت و شانزده اثر باستاني و تاريخي از قبيل تپه پيش از تاريخ ، پل و قلعه … با قدمتي از حدود ۷ هزارسال پيش تا دوره قاجار دراين ناحيه مورد شناسايي قرار گرفت.
|
|
يك مجسمه منحصر بفرد سلوكي
|
وجود آثاري از دورانهاي پيش از تاريخ، ساساني و سلجوقي كه درطي اين بررسي ارزنده شناسايي شد و نيز قرارگرفتن اين ناحيه دركنار مسير كهن ري به سوي خاور وشهرهاي تاريخي مهمي چون قزوين، همدان و سلطانيه شواهدي بر شكوفايي ورونق اين ناحيه از گذشته هاي دور تا دوران تاريخي و اسلامي است. گذر رودخانه هاي كرج، شادچاي و كن در حاشيه جنوبي تهران شاهدي است برآباداني و استقرار تمدن هاي بسيار كهن در مسير اين رودخانه كه تعدادي از آنها شناسايي شده اند و بسياري ديگر همچنان درانتظار چشمان جست وجو گر باستانشناسان هستند تاچهره از حجاب خاك بيرون كنند. بي شك مهم ترين اثرشناسايي شده موجود دراين ناحيه تپه مافين آباد است كه درهمان بررسي سال ۱۳۷۲ شناسايي شد و پيشنهاد ثبت و كاوش آن به اداره ميراث فرهنگي تهران داده شد وپس از آن بار ديگر در طي يك بررسي اجمالي توسط كارشناسان ميراث تهران بازشناسي شد و تعيين حريم مقدماتي آن صورت پذيرفت.
نگارنده درارديبهشت ماه سال ۱۳۸۰ براي ساخت فيلم مستندي از سابقه باستانشناسي تهران از سوي معاونت معرفي و آموزش سازمان ميراث فرهنگي و به دنبال جست وجوي آثار و شواهد باستاني حاشيه تهران به صورت تصادفي به همراه گروه تصويربرداري با تپه مافين آباد روبرو شديم . علاقه شديد به باستانشناسي و مطالعاتي كه از ديرباز دراين زمينه داشتم مرا واداشت كه تپه و اطراف آن را مورد بررسي سطحي قرار دهم . تنوع وپراكندگي آثار و پاره سفالهاي سطحي از دورانهاي مختلف پيش از تاريخ وتاريخي بر روي تپه و در سطحي وسيع از حريم اطراف آن حيرت انگيز بود و باآگاهي از كاوشها و بررسيهاي باستانشناسي كه دراستقرارگاههاي پيش از تاريخي مهمي چون چشمه علي (ري) و قره تپه (شهريار) درخاور و باختر اين ناحيه صورت گرفته بود ، دريافتم كه اين تپه به احتمال زياد يكي از استقرارهاي زنجيره يي مهم درفلات ايران است. دراين راستا با مطالعه گزارشهاي بررسي ناحيه و گفت وگو با كارشناسان، ديگر شكي درخصوص اهميت ويژه اين محل باقي نماند. متأسفانه واقع شدن اين محوطه باستاني در زمينهاي شهرداري و كارخانه آجرپزي (آجرسفيد) ونيز روند سريع ساخت وسازهاي شهري دراين ناحيه درطول ساليان خسارات سنگين و جبران ناپذيري به اين محوطه مهم وارد آورده است . درآخرين بازديدي كه به همراه كارشناسان موزه ملي ايران از محل داشتيم لودرها و ماشينهاي خاكبرداري درجوانب حريم تپه مشغول فعاليت بودند كه به نظر مي رسد با پيشرفت عمليات خاكبرداري بزودي اين محوطه باستاني با خطر جدي روبرو خواهد شد.
همچنين ، حفاران قاچاق و سوداگران ميراث فرهنگي نيز بيكار ننشسته اند ، گودالها و حفره هاي متعدد و گاه عميقي توسط اين كاوشگران غيرقانوني درجاي جاي اين تپه باستاني ايجاد شده است كه برخي از گودالها به سبب عمق وابعاد به محلي براي اختفاي معتادان براي مصرف موادمخدر تبديل شده اند .
باتوجه به مواردي كه بيان شد اقدام سازمان ميراث فرهنگي به انجام كاوشهاي علمي و اضطراري دراين محل اجتناب ناپذير به نظر مي رسد. البته ضرورت انجام كاوش علمي باتوجه به كشف يك پيكره منحصر به فرد سلوكي دراين ناحيه و بادرنظرگرفتن عدم كشف شواهدي از اين دوران مهم تاريخي درحاشيه تهران، افزون تر شد.
|
|
|
پيكره زيبا و با ارزش تپه، درنخستين گامهاي بررسي كه به همراه كارشناسان موزه ملي ايران درتاريخ ۸۰/۴/۲۷ انجام گرفت دركنار دامنه تپه يافت شد و سبب شگفتي اعضاي گروه گرديد . اين پيكره گچي با ارتفاعي درحدود ۳۰سانتيمتر با هنرمندي و ظرافت ويژه ساخته شده است و با بررسيهاي ميكروسكوپي درآزمايشگاه موزه ملي ايران حتي آثار رنگ آميزي بر پشت پيكره مشاهده شد اين كشف مهم به همراه شناسايي و طبقه بندي پاره سفالينه هاي جمع آوري شده كه طيف متنوعي از سفالهاي منقوش اخرايي و نخودي رنگ مشابه فرهنگهاي پيش از تاريخ چشمه علي (ري) ، قره تپه (شهريار ) ، سيلك (كاشان) ، حصار (دامغان) و دشت قزوين و … از هزاره هاي پنجم ، چهارم و سوم پيش از ميلاد را دربرمي گيرد ونيز كشف شواهدي از هزاره دوم و اول پيش از ميلاد و عصرآهن (فرهنگ معروف به سفال خاكستري) درنزديكي مافين آباد وحاشيه مسير رودخانه ونيز يافته هايي از دورانهاي تاريخي درحريم تپه ، ديگر ابهامي دراهميت فراوان كاوشهاي علمي دراين ناحيه باقي نمي گذارد. بي شك درصورت انجام كاوش به پاره يي از سؤالها و ابهامهاي فراوان موجود پيرامون چگونگي استقرارهاي پيش از تاريخي درفلات ايران واين حوزه خاص ، پاسخ داده خواهد شد.
از آنجا كه موزه ملي ايران به عنوان يكي از مهمترين موزه هاي جهان نظير ديگر موزه هاي مهم دنيا تصميم به انجام كاوشهاي علمي و درراستاي آن آموزش كارشناسان خود گرفته است وباتوجه به نزديكي مافين آباد به تهران و نيز تصميم شهرداري منطقه درايجاد پارك و فضاي سبز (طبق اظهاركارشناسان ميراث فرهنگي تهران درآخرين گزارششان) مي توان با همكاري موزه ملي ايران، اداره ميراث تهران، پژوهشكده باستانشناسي وشهرداري تهران زمينه كاوشهاي علمي ناحيه را فراهم آورد و درنهايت اين محوطه باستاني را به يك پارك موزه جالب وديدني آن هم در منطقه محروم و پرجمعيت اسلامشهر تبديل نمود كه سبب شكوفايي و رونق فرهنگي و اجتماعي اين بخش از تهران خواهد شد.
كيوان طباطبايي
