* مسأله آلودگي آب، موضوع كوچك و كم اهميتي نيست. سهل انگاري و عدم رعايت نكات بهداشتي مي تواند به يك فاجعه انساني از طريق شيوع برخي بيماريهاي روده يي، و با و… منجر شود.
آلودگي شديد آب در بخش وسيعي از شمال و شرق تهرا ن كه چندي پيش رخ داد، اگرچه مشكلي زودگذر و قابل حل بود، اما ابعاد تازه يي از بحراني را آشكار كرد كه از ابتداي امسال تاكنون بر زندگي شهروندان حاكم شده است. هشدارهاي اين اتفاق تازه به همگان گوشزد مي كند كه دامنه بحران آب مي تواند از مرز صرفه جويي مورد انتظار مسؤولان نيز فراتر رود و اين ضرورت را خاطرنشان سازد كه چاره جويي هاي اساسي و زيربنايي بايد به موازات طرحهاي فوري و ضربتي انديشيده و پيگيري شود تا مبادا شبح دردسرهاي بيشتر بر سايه مشكلات كم آبي نيز سنگيني كند.
بررسي حادثه آلودگي چندساعته آب در تهران بهانه يي براي كاويدن بيهوده يك معضل خاتمه يافته نيست، بلكه براي به صدادر آوردن دوباره زنگها براي مسؤولان است كه مبادا فقط منتظر صرفه جويي شهروندان باشند.
در هفته گذشته آلودگي شديد آب كه با بوي بسيار بدي همراه بود، در مناطقي از شهر تهران موجب نگراني و اضطراب مردم شد. سپس مدير روابط عمومي شركت آب و فاضلاب استان تهران در مصاحبه يي اعلام كرد بازكردن دريچه هاي تحتاني سدلتيان، موجب كدر شدن شديد آب شرب مناطق شرق و شمال تهران شده و حتي كدري بسيار بالا دوتصفيه خانه شمال تهران را نيز از كار انداخته است. بعد از شروع كار تصفيه خانه ها، مقداري از ذرات معلق وارد آب خروجي آنها شد كه با انجام عمليات گندزدايي و شست وشوي تصفيه خانه، وضعيت به حالت عادي بازگشت و به اين ترتيب قضيه به همان سرعتي كه شروع شده بود، پايان يافت.
در شرايطي كه منابع آبهاي شيرين محدودند، همين منابع اندك نيز ممكن است به وسيله حوادث طبيعي يا عوامل انساني آلوده شوند و فن آوري روز موجود در تصفيه خانه ها از بهداشتي كردن و زدودن آلودگي هاي آب مصرفي باز بماند و اين آغاز تراژدي محيط زيست دركشور است. وقتي مايع حيا تبخش به مواد بيماري زا تبديل مي شود روزي كه با دكتر حميدرضا صفاتي مدرس دانشگاه دراين باره گفت وگو مي كردم، هوا گرم و آفتابي و آسمان خشك بود. حتي يك تكه ابر كوچك هم براي نويد پايان گرفتن فصل بي آبي به چشم نمي خورد. در مسير رسيدن به دانشگاه تابلوهاي هشداردهنده سازمان آب از مقابل چشمم مي گذشتند؛ كودكي تشنه كه منتظر چكيدن قطره يي آب به گلوي خشكش بود. در بازگشت به اين موضوع فكر مي كردم كه اگر بحث كمبود آب جدي است، قضيه آلودگي آبها به مراتب مهم تر و جدي تر است.
وقتي كدورت و آلودگي آب تهران در برخي مناطق چنان افزايش يافته است كه حتي مسؤولان سازمان آب نيز آن را غافلگيركننده ناميده اند.
دكتر صفاتي در اين باره مي گويد: «اين كه مي گوييم نمونه برداري و آزمايش آب تهران دوبرابر استانداردهاي سازمان جهاني بهداشت است، موضوع خوبي است، اما بايد ببينيم براي چنين اتفاقاتي چقدر آمادگي داريم؟ مسأله آلودگي آب، موضوع كوچك و كم اهميتي نيست. سهل انگاري و عدم رعايت نكات بهداشتي مي تواند به يك فاجعه انساني از طريق شيوع برخي بيماريهاي روده يي، و با و… منجر شود. از طريق مصرف آب آلوده حتي امكان ابتلا به سرطان نيز وجود دارد. وقتي آب، آلوده به فلزات سخت است و بخوبي هم گندزدايي و تصفيه نشده باشد، مصرف كننده را نيز در معرض خطر جدي قرار مي دهد.» دكتر صفاتي معتقد است با كلرسنجي و تصفيه فيزيكي فقط مي توان آب را ضدعفوني كرد. ضمن آن كه مصرف بيش از حد و خارج از استاندارد كلر خود نيز موجب بروز بيماريهاي پوستي، سوزش چشم و … مي شود. او مي گويد:«بنابراين در مصرف كلر نيز محدوديت وجود دارد. البته اين كار تاكنون براي تصفيه آب تهران كافي بود. چون آب مصرفي تهران از منابع مشخصي مثل سد كرج، لتيان و لار تأمين مي شد، كه كيفيت خوبي داشت اما به دليل خشكسالي و كاهش منابع ذخيره آب، از آب چاهها براي جبران كمبود آب استفاده مي شود كه كيفيت بالايي ندارد. به همين دليل است كه ما با افزايش موادجامد در آب روبروييم. بنابراين لازم است علاوه بر تصفيه فيزيكي با تصفيه شيميايي آب مصرفي از آلاينده ها عاري شود.»
نگراني بيهوده است
بي اعتمادي اثرات جبران ناپذيري برجاي مي گذارد و ذهن جامعه يي را دستخوش عوارض ناشي از خود مي كند. گاه بروز يك حادثه، بهانه يي براي بي اعتمادي به دست مي دهد. از عصر روز شنبه تا اواسط روز دوشنبه اوايل شهريورماه، اين حادثه در تهران رخ داد و حساسيت مردم نسبت به آبي كه مصرف مي كردند، برانگيخته شد. اين مسأله حتي بر قيمت دستگاههاي تصفيه خانگي آب در بازار افزود. عده يي اقدام به جوشاندن آب مصرفي خود كردند، برخي هم به سراغ خريد بطريهاي آب معدني و مصرف آنها رفتند. اما مهندس نشاط مجد مدير نظارت بر كيفيت آب شركت آب و فاضلاب استان تهران معتقد است: نگراني مردم بيهوده است و اطمينان مي دهد كه آب تهران از لحاظ ميكروبيولوژي مشكلي ندارد و كيفيت آن به طور روزانه و دقيق كنترل مي شود. او مي گويد: بطوركلي آب تهران از دو مجراي آبهاي سطحي و آب چاهها تأمين مي شود كه آبهاي سطحي در معرض آلودگي از طريق فاضلاب هاي شهري و روستايي قراردارند. چه آبهاي سطحي و چه آب چاهها به محض ورود به تصفيه خانه هاي سازمان آب، در حد استاندارد مورد گندزدايي و تصفيه فيزيكي قرارمي گيرند. و برحسب جمعيت تحت پوشش از كلر براي ضدعفوني آنها استفاده مي شود. روزانه ۱۵۰ نمونه از آب مناطق مختلف تهران در آزمايشگاهها بررسي شده و در صورت مشاهده هرگونه آلودگي از انتشار، توزيع و مصرف آب جلوگيري به عمل مي آيد. دقت ما به حدي است كه حتي اگر آب چاههايي را كه با هزينه هاي زياد حفر شده اند، فاقد استانداردهاي لازم تشخيص داده شوند، اجازه بهره برداري و ورود آنها را به شبكه مصرف نمي دهيم. بنابراين مردم مي توانند با اطمينان كامل بدون جوشاندن آب آن را مصرف كنند. البته اين توصيه ما براي مردم تهران است كه نظارت بر كيفيت آن را بطور مستمر برعهده داريم. اگر مردم احساس مي كنند آب مصرفي شان كدر، بد بو و فاقد طعم مناسب است مي توانند با ما تماس بگيرند. كارشناسان شركت آب و فاضلاب به سرعت در اين مكانها حاضر شده و اقدام به نمونه برداري از آب مورد نظر مي كنند. به محض اين كه پي به آلودگي آب ببريم، هشدارهاي لازم را براي عدم مصرف به مردم خواهيم داد. اما با اطمينان مي گويم تاكنون غير از مورد خاص هفته گذشته، هيچ مسأله مشكوك و نگران كننده يا بيماري خاصي ناشي از مصرف آب آلوده مشاهده نشده است.
اما نامه وزير بهداشت به وزير نيرو حاوي نكاتي بود كه ابعاد ديگري از ماجراي آلودگي آب را مي گشود. وزير بهداشت در اين نامه تصريح مي كند كه با هر بار قطع و وصل مجدد، امكان آلودگي آب افزايش مي يابد. مهندس دست آموز كارشناس بهداشت محيط دانشگاه در پايان جلسه مشترك خود با ساير كارشناسان بهداشت محيط سه دانشگاه شهيد بهشتي، علوم پزشكي ايران و تهران كه در زمينه بررسي وضعيت آلودگي آب تهران تشكيل شده است، مي گويد: «مسأله آلودگي آب از طريق وجود زنگ داخل لوله ها، تكه هاي فلز، تخليه لوله هاي شبكه توزيع در اثر قطع سريع آب، نبايد از نظر دوربماند.» پيشنهاد كارشناسان وزارت بهداشت براي رفع اين اشكال كم كردن جريان فشار آب به جاي قطع كامل آن است اما مسؤولان وزارت نيرو معتقدند براي گذار از بحران آب، هنوز راه درازي در پيش است و ميزان صرفه جويي بايد به سطح ۱۵ درصد برسد كه در حال حاضر فقط ۸ درصد آن حاصل شده است. آنان به مردم توصيه مي كنند آب كمتري مصرف كنند اما راه حلشان نيز براي جلوگيري از نفوذ آلاينده هاي موجود در داخل آب بعد از وصل مجدد علاوه بر افزايش كلر اين است كه بعد از خروج آب كدر از لوله ها اقدام به مصرف كنند! آيا اين همان آب سالم بي رنگ، بي بو و زلال خوا هد بود!
فاطمه اميري
