• مارينا تسوه تايوا
ترجمه فريده حسن زاده (مصطفوي)
ناشر: انتشارات نسيم دانش شاعر برگزيده قرن بيستم ، گزينه اشعار ـ متن دوزبانه
آنچه در مورد مارينا تسوه تايوا حيرت انگيز مي نمايد، اين است كه به موازات تلاشهاي خستگي ناپذير براي تحقق بخشيدن به نبوغ درخشان و بي همتايش در تمام طول زندگي، مسؤوليت طاقت فرساي زنانه را نيز بر دوش كشيد، اگرچه در پيمودن دوران بحران، در اداره خانواده كوچكش ناتوان و تا حدي بي كفايت بود. مارينا به عنوان فرزند ارشد يك پروفسور هنرهاي زيبا در دانشگاه مسكو، دوران كودكي خود را در محيطي سرشار از رفاه گذراند، اما ديري نپاييد كه آرامش از فضاي خانه رخت بربست. مادر مارينا پيانيستي مستعد بود كه مؤثرترين نقش را در خانواده ايفا مي كرد. او براثر ابتلا به بيماري سل درگذشت و ماريناي چهارده ساله را تنها گذاشت. مارينا بعد از مرگ مادر تمرين پيانو را كه مادر به او تحميل كرده بود رها كرد و به پرورش توانايي خود در سرودن شعر پرداخت. خودش مي گويد: «بعد از دست دادن چنان مادري، من تنها يك راه پيش رو داشتم؛ شاعر شدن» او در ۱۸ سالگي به عنوان شاعر شهرت يافت و با سرگئي افرون شاعر و نويسنده ۱۷ ساله آشنا شد و با او پيوند زناشويي بست. تا قبل از شروع جنگ ـ۱۹۱۴ ـ در خانه يي بزرگ در محله اشرافي روسيه زندگي مي كردند و صاحب دو دختر شده بودند. انقلاب كه به وقوع پيوست وفاداري سرگئي به دوستان افسرش او را به ارتش روسيه سفيد كشاند و تسوه تايوا به مسكو بازگشت. اغتشاش جنگي داخلي، مارينا را پنج سال از همسرش دور نگه داشت. در اوج قحطي روسيه مارينا دو دخترش را به پرورشگاه دولت سپرد و دختر كوچكش نيز در همان پرورشگاه جان سپرد و سرانجام دست به مهاجرت به فرانسه زد.
تسوه تايوا همواره محكوم به دست و پنجه نرم كردن با مشكلات روزمره زندگي، از قبيل خريد و پخت و پز در شرايط دائمي فقر بود. درحالي كه به تنهايي سرپرستي دخترش آليا و پسرش گئورگي را كه در سال ۱۹۲۵ به دنيا آمد به عهده داشت. اما واقعيت اصلي و هميشگي زندگي تسوه تايوا، شعر بود و ايمان او به شاعران مستقلي كه از مرزهاي سياسي آن زمان فراتر مي رفتند. بنابراين جاي تعجبي نبود كه او نتوانست مدت زمان زيادي از اعتماد و احترام مهاجران روسي كه در پاريس مي زيستند برخوردار شود. در سال ۱۹۳۳ در نامه اي به يك شاعر اهل استوني نوشت: در مهاجرت، آنها نخست هيجان زده آثار مرا به دست چاپ سپردند، سپس به خود آمدند و جريان انتشار را متوقف كردند؛ با اين كشف كه در من چيزي بيگانه با آنهاست «متعلق به آن سوي مرزها» مهاجران اشتباه نكرده بودند . تسوه تايوا وابستگي شديدي در خود نسبت به بعضي از شاعران روس احساس مي كرد. حمايت او از ماياكوفسكي شاعر كه چندان مورد علاقه مهاجران روس نبود و نيز بي اعتنايي اش به تجملات زندگي كه تحمل فقر را براي او ممكن مي گرداند، از دلايل ناخشنودي مهاجران مقيم پاريس از تسوه تايوا بود. در سال ۱۹۳۵ در نامه اي به پاسترناك مي نويسد: «هيچ فرصتي براي فكر كردن ندارم. تمام مدت اسير كارهاي روزمره يي هستم كه ذهنم را متلاشي مي كند. من فقط در يادداشت هايم خودم هستم و در پياده روي هاي انفرادي (كه بسياري به ندرت پيش مي آيند) همه زندگي ام بچه به بغل بوده ام.» در سال ۱۹۳۹ مارينا به همراه پسرش به روسيه بازگشت. او و خانواده اش به فعاليت عليه رژيم شوروي متهم شدند. دختر و همسر مارينا دستگير شدند و مارينا به همراه پسرش به يلابولگا پناه برد و در سال ۱۹۴۱ در همان جا خود را حلق آويز كرد.
قطعه يي از شعر «شاعر» سروده مارينا تسوه تايوا را بخوانيم:
مازاد بر احتياج در گوشه و كنار اين دنيا مي زيند،
به چشم نمي آيند، چندان كه در هيچ يك از دفاتر راهنما
نامي از آنها نيست؛ و حيف نان و آب و
خانه و زندگي براي آنها

موجوداتي بي وجود، لايق تنه زدن
كه لب از لب نمي گشايند، خاموش و گنگ همچون فضله،
پنجه هايي، چنگ زننده به دامن جامه فاخر شما
يا گل ولايي موهوم، زير چرخهاي ماشين تان.
اينچنين اند، شبح وار و نامريي،
با نشانه هاي خاص خود، همچون زخم جذاميان
كساني همچون ايوب و بس صبورتر
چندان كه رشك ايوب را نيز مي انگيزند.
ما «شاعر»انيم با طنين واژه «طردشدگان».
با اين همه، فراتر رفته ايم از سواحل خود.
ما را شهامت چالش با مرتبت الوهيت است،
و جرأت رقابت با الاهگان و مريم مقدس،
و با خود خدايان حتي.
كروز / كيدمن / كوبريك در

• چشمان باز بسته
ترجمه چيستا يثربي / سميه نوري
ناشر: نشر ناميرا
كتاب ترجمه قسمتي از كتاب كوبريك Stanley Kubrick dierects اثر الگزاندرو اكر مترجمان در ابتداي كتاب با چنين يادداشت كوتاهي به تعريف موجزي از آخرين اثر اين استاد سينما پرداخته اند: «با احترام به روح جست وجوگر استنلي كوبريك و با ياد آخرين مرد اسطوره يي سينما كه شجاعت بيان «انسان» رادر «سينما» داشت و جسارت رؤيارويي با ترس ها و ناتواني هاي آدمي را … «با چشمان باز بسته» مثل چشمان آدمي وقتي كه به دنيا مي آيد…»
كوبريك مي گويد: «ما همه، هم خوب و هم بد، هم خير و هم شر هستيم و اگر شما هيچ ناپاكي و پليدي در خودتان نمي بينيد، دليلش آن است كه خوب به خودتان نگاه نكرده ايد.»
«چشمان باز بسته» به حق يكي از جنجالي ترين آثار تاريخ سينما محسوب مي شود. نه به اين دليل كه شايعات و تصورات فراواني پيش از اكران آن بر سر زبانها بود و نه به اين دليل كه نقدهاي متناقض و فراواني را در پي داشته است و نه حتي به اين دليل كه پس از اكران، بخشهايي از نسخه اصلي آن سانسور شد وطرفداران و مخالفان فراواني به عنوان يك فيلم روانشناختي افشاگرانه پيدا كرد. «چشمان باز بسته» را بايد ديد، شايد به اين دليل كه موضوع آن «اعتراف جسورانه به كرده ها و ناكرده ها و شجاعت رويارويي با آنها است و شايد به اين دليل كه فيلمنامه آن از داستان معروف يكي از نويسندگان پرتوان طرفدار فرويد »آرتور شنيتلر اقتباس شده است و يا شايد به اين دليل ساده كه كوبريك استاد روانشناس بي همتا و تام كروز و نيكول كيدمن دو بازيگر محبوب و يك زوج سينمايي مستعد، حساس و انعطاف پذيرند.

• من و تو
مترجمان: ابوتراب سهراب / الهام عطاردي
ناشر: فرزان روز
مارتين بوبر (۱۹۶۵ـ۱۸۷۸) فيلسوف و نويسنده مشهور اتريشي در بيست سالگي از پركارترين فيلسوفان معاصر با تئودور هرتزل به حساب مي آمد. فلسفه و هنر را در دانشگاههاي زوريخ، برلن و وين آموخت و تا سال ۱۹۵۱ درمراكز مختلف علمي اروپا صدها دانشجو را از دانش خود غني ساخت. اگرچه شهرت عمده بوبر در احياي يك جريان عرفاني تحت تأثير تعاليم تورات بود كه تا شرق اروپا نيز پيش رفت، آنچه او را به عنوان يكي از برجسته ترين فيلسوفان معاصرش مطرح كرد اثر جذاب و خواندني او در قالب ديالوگي فلسفي تحت عنوان من و تو بود. اين اثر كه طي سالهاي طولاني به عنوان يك اثر كلاسيك مورد تحقيق و تدقيق بسياري از نويسندگان و محققان مشهور و برجسته جهان قرارگرفت، تفكر بسياري از فيلسوفان هم عصر خود را تحت تأثير قرارداد و بسياري از طلاب تاريخ انديشه اين اثر را به عنوان يك نقطه عطف مورد مشاهده و بررسي قرارداده اند.
نسخه اصلي كتاب به زبان آلماني و بسيار پيچيده است و به درخواست خانوده بوبر والتر كاوفمن استاد فلسفه دانشگاه پرينستن به شرح و تصحيح اثر پرداخته است.

• رئاليسم نو
چشم اندازي برچند جانبه گرايي ‎/ رابرت دبليوكاكس ؛ مهدي رحماني ـ تهران: پژوهشكده مطالعات راهبردي.
رهيافت و مفاهيم اصلي اين كتاب چندجانبه گرايي نو و منطقه گرايي نو درمقابل رهيافت تك قطبي گرايي جهاني شدن و يكسان سازي است. دستيابي به منطقه گرايي نوين از طريق رئاليسم نو انجام مي شود رئاليسمي كه درعين تلاش براي نيل به اهدافي چون عدالت اجتماعي تقسيم هرچه بيشتر قدرت را نيز ناديده نمي گيرد و…

• مداخله وكمك هاي بشردوستانه درشورشها و جنگ هاي داخلي
شهربانو بهارك كشاورز
دراين كتاب به مداخله بشردوستانه درجنگهاي داخلي كه در دهه اخير ميلادي ، شكل غالب اغتشاشات جهاني را به خود اختصاص داده اند ومشروعيت چنين مداخله توجه شده است. آيا زمان آن نرسيده است كه براين دو پديده يعني مداخله و كمكهاي بشردوستانه به شكلي تازه نگريسته شود و اعمال آنها برمبناي تدوين اصول و قواعد جديد بين المللي منضبط ومنظم گردد و…

اگر تابستان امسال را فصل شگفتي در بازار كتاب بخوانيم، قطعاً بسياري از كتابخوانان و كتابفروشان برما خرده خواهند گرفت. چرا كه گويي اين سنت ديرينه بازار كتاب در كشورمان است كه تابستان ها را به فصل ركود كتابخواني و كتابفروشي تبديل كرده است. اما اين كتابفروشي يكي از خيابانهاي شمالي شهر مدعي است كه تابستان امسال سنت ركود كتاب در كتابفروشي اش شكسته شده بود.
هادي تقوي مي گويد: در تابستان امسال اگرچه عناوين تازه يي به بازار كتاب نيامد، اما امسال مشتري كتاب بسيار بيشتر از تابستان هاي گذشته بود. در حالي كه طي همين مدت ناشراني چون نشرني، مركز، علمي، البرز و طرح نو نيز از ساير ناشران فعالتر بودند.
او همچنين از ازدحام بي سابقه جوانان خريدار كتاب در روز پدر ـ يكشنبه و دوشنبه ـ مي گويد كه هر كدام بنا به سليقه خود و پيش بيني سليقه پدر، كتاب انتخاب مي كردند.
در بازار پاييزي كتاب نيز هنوز نسيم رونق نوزيده است. جز انتشار دو سه كتاب فلسفي، يكي «تفاوت و تساهل» از رامين جهانبگلو و ديگري «لوياتان» نوشته توماس هابز ترجمه حسين بشيريه كه فروش خوبي هم داشته است. درحالي كه به نظر مي رسد چاپ دوم كتاب افسون زدگي داريوش شايگان نيز در بازار به اتمام رسيده باشد.
آمارهاي تقريبي كه در حافظه كتابفروشان باقي مانده حاكي از حدود ۴۰۰ عنوان جديد در پاييزهاي ۷۷ و ۷۸ است. سالهايي كه شروع اش از پاييز ۷۶ بود و كتابفروشان را واداشت تفسيرهاي خود را بزرگتر و بلندتر كنند. اما ظاهراً رونق چشمگير سالهاي ۷۶ تا ۷۹ در پاييز امسال به ركودي رسيده كه برخي صاحبنظران آن را ناشي از تعطيل شدن روند خط دهي مطالعه از جانب رسانه ها مي دانند.
گشتي در بازار كتاب
رمان ايراني: به سراغ كتاب اگر مي رويم نخست بايد از رمان ايراني شروع كنيم كه همچنان بيش از ساير بخش ها فروش دارد. پرفروش ترين رمان اين فصل «جايي ديگر» گلي ترقي است كه انتشارات نيلوفر منتشر كرده و نيز «خانواده نيك اختر» آخرين كار ايرج پزشكزاد كه چاپ دوم اين اثر احتمالاً در بازار به اتمام رسيده است. آثار جلال آل احمد همچنان فروش خوبي دارندو عرضه دو كتاب از زرينكوب با عنوان هاي «پله پله تا ملاقات خدا» و «دو قرن سكوت» با فروش چشمگيري همراه شده است.با اين حال كتابهاي بزرگ علوي و صادق هدايت بازار نسبتاً گرم خود را هنوز حفظ كرده اند اما جاي «سووشون» در قفسه كتابفروشي ها خاليست. با آن كه اين اثر سترگ سيمين دانشور هنوز خواهان و خواننده دارد، معلوم نيست كه چرا «خوارزمي» به عنوان صاحب اثر تمايل به چاپ مجدد اين اثر ندارد.
اما بازار برخي رمانهاي ديگر در كنار اين آثار قابل تأمل همچنان داغ است، چنان كه كتاب «پريچهر و ياسمين» مؤدب پور به وسيله نسل نوانديش به چاپ پنجم رسيده و يا كتابهاي نسرين قديري (كافي) با عناويني نظير «گستره محبت»، «نيمي از وجودم» يا «غرور بالاتر از عشق» و … همچنان تيراژ و فروش بسيار بالاتري نسبت به رمان هاي قابل تأمل دارد.
در زمينه آثار ادبي فارسي بايد از مجموعه داستانهاي موفق گلشيري با عنوان «نيمه تاريك ماه» ياد كرد كه توسط نشر نيلوفر انتشار يافته كه تا آستانه پاييز از فروش خوبي برخوردار بود.
شعر معاصر ايران: انتشار كتابهاي شعر در عرصه نشر ايران هنوز تابع سازوكار ويژه خود است كه به جز شاعران بزرگ و صاحب نام، ديگران بايد خود متحمل پرداخت هزينه هاي كتاب شعر خود باشنداما از بين كتابهاي شعر معاصر بايد از انتشار موفق «مجموعه شعر معاصر» از انتشارات سخن نام برد كه تاكنون چندين جلد از اشعار فروغ شفيعي كدكني، شاملو، مشيري، گلچين گيلاني و سياوش كسرايي را انتشار داده است. در اين مجموعه كتابهاي شاملو و مشيري فروش بيشتري داشته اند. ضمن اين كه چاپ مجموعه كامل اشعار شامل از جانب نشر نگاه نيز با موفقيت توأم بوده است. به اين مجموعه بايد ديوان جيبي اشعار فروغ (نشر بديهه) را نيز اضافه كرد كه ظاهراً اشعارش بطور كامل و بدون سانسور به چاپ رسيده و فروش خوبي هم دارد.
رمان خارجي: از بين رمان هاي خارجي از آثار پائولو كوئيلو كه بگذريم، آثار ميلان كوندرا امسال نيز در فهرست پرفروش ها بود اما فروش آثار اين نويسنده چك نسبت به سال گذشته افت محسوسي داشته است.
طي ماههاي گذشته ناشري تازه كار به نام «بديهه» چند رمان خارجي را با ترجمه بهمن فرزانه مترجم پرسابقه به بازار نشر عرضه كرد. كتابهاي «دفترچه ممنوع» نوشته «آلبادس پدس»، «دختري تنها» نوشته اونا اوبراين و «الياس پورتولو» و«وسوسه» نوشته گراتز يا دلددا، با ترجمه فرزانه انتشار يافتند كه اگرچه خوانندگان اثر صدسال تنهايي؛ ترجمه بي نظير فرزانه را قانع نكرد، اما فروش خوبي داشتند. ناگفته نماند كه از بين ترجمه هاي اخير بهمن فرزانه كتابهاي «دفترچه ممنوع» و از «طرف او» فروش خوبي نسبت به بقيه آثار جديد اين مترجم داشته اند.
در بين پرفروش هاي رمان خارجي كتاب «خاطرات گيشا» نوشته آرتور گلدن به ترجمه مريم بيات كه توسط نشر علمي انتشار يافته همچنان جايگاه شايشته خود را حفظ كرده است. از كتاب «جاده تارا» اثر ماييو بنجي با ترجمه روان اسدالله امرايي (انتشارات كتابسراي تنديس) نيز بايد به عنوان اثري نسبتاً پرفروش ياد كرد. اثر ديگر اين نويسنده با عنوان «درياچه شيشه يي» نيز پيش از اين توسط نشر روزگار انتشار يافت كه اين اثر نيز فروش خوبي دارد.
نشر مركز ماه پيش كتابي از جي.دي سالينجر با عنوان «فراني وزويي» به ترجمه ميلاد ذكريا انتشار داد. عليرغم برخي نقدها كه درباره ترجمه و ويرايش اين كتاب چاپ شده بود، از ديدگاه بسياري اين اثر ترجمه پاكيزه و روان بود و ويرايش سنجيده ترجمه اين اثر، كتاب را صاحب جايگاه سزاوار خود در منظومه انتشارات نشر مركز قرار مي دهد.
تاريخي ـ سياسي: طنز سياسي ابراهيم نبوي همچنان درصدر پرفروش ها قراردارد. كتابهاي اكبر گنجي نيز اگرچه هنوز به فروش مي رسند، اما ميزان فروش آن نسبت به سال گذشته افت محسوسي پيدا كرده است.
كتابهاي تاريخي در بازار كتاب پاييزي، پس از رمان ها بيشترين فروش را دارند. بالاترين فروش اين بخش را كتاب «معماي هويدا» نوشته دكتر عباس ميلاني (نشر علمي) به خود اختصاص داده است، درحالي كه مجموعه عكسهاي مصدق نيز كه توسط جليل بزرگمهر (علمي) گردآوري شده فروش خوبي دارد. اين كتاب زندگي مصدق را به روايت عكسهايي از مراحل مختلف زندگي وي تصوير مي كند.
در همين بخش بايد از مجموعه چهارجلدي خاطرات سيمون دوبوار (ناشر؛ اساطير) نيز نام برد كه در خردادماه گذشته انتشار يافته و به نظر مي رسد كه چاپ نخست آن به انجام رسيده است.
روانشناسي: كتابهاي اين بخش اگرچه همواره خوانندگاني ثابت و بازار تقريباً با ثباتي دارد، اما آن دسته از كتابهاي روانشناسي كه مسائل و مشكلات زنان را طرح كرده اند با اقبال بيشتري از جانب خوانندگان مواجه است. از جمله كتاب «زن مثبت»، «زنان توانمند» و …
ايران شناسي: مجموعه هايي كه در اين بخش انتشار يافته اند غالباً با تصاوير جذاب و چاپ نفيس همراه است. كتابهاي «ايران سراي كهن» (انتشارات ميردشتي) «زيباييهاي ايران» (انتشارات يساولي) نسبت به ساير كتابهاي اين بخش فروش بهتري دارند. همچنين مجموعه عكس هاي كسراييان از ماسوله و ابيانه ماههاي انتهايي تابستان فروش خوبي داشته اند. انجمن خوشنويسان نيز مثنوي معنوي را اخيراً با تابلوهايي از اميرخاني استاد خوشنويس انتشار داده است.
نادر تهراني