سيزده پسر براي درسهاي بعدازظهر دراتاقي گردهم آمده اند كه بيشتر به غار شباهت دارد تا كلاس. ديوارهاي سنگي گچ كاري نشده اش با قلابهايي كه روزگاري اسلحه هاي خودكار از آنها آويخته مي شد، آبله گون شده است. دراين اتاق بدون صندلي، كودكان روي لبه خاك گرفته پنجره يا بقاياي زنگ زده تختي فلزي مي نشينند. از تخته سياه اثري نيست، فقط بخشي از ديوار با ماده سياه باتري خودرو پوشانده شده است.
معلم اعلام مي كند: موضوع امروز، جهاد است.
بدين ترتيب او روي تخته سياه موقتش واژه اي مي نويسدكه اغلب به معناي «جنگ مقدس اسلامي » است. سپس زير لغت جهاد مي نويسد: آن برهرمسلمان فريضه است. همانگونه كه حضرت محمد (ص) فرمودند، ما عليه مخالفان اسلام اعلان جهاد مي دهيم.
پرسشهاي مذهبي و سياسي مانند چه كسي موافق و چه كسي مخالف اسلام است؟ جهاد درجهان مدرن چه معنايي دارد؟ وچه كسي حق دارد اعلان جهاد كند؟ جنبه هايي از جنگ داخلي افغانستان است كه اكنون امريكا آن را بخشي از مبارزه اش با تروريسم مي داند. دراكثر نقاط افغانستان ، حاكمان طالبان تفسير سختگيرانه خويش را از جهان واردوگاه دشمنان برمردم تحميل كرده اند . اما اينجا در پهنه كوچك تحت كنترل ائتلاف ضدطالبان ، رهبران چريكها ومعلمان مدارس مشتاقانه به خبرنگاران خارجي مي گويند كه چنان ديدگاهي را رد مي كنند.
آنها اظهار مي كنند كه طالبان و متحد عربستاني تبارش اسامه بن لادن نسخه يي تحريف شده و غيرقابل تشخيص از اسلام ارايه مي دهند كه مغاير با ارزشهاي ناب اين دين است. آنها به اميد جلب پشتيباني امريكا از غرب مي خواهند كه اين وجه تمايز را درك كند.
نجم الله معلم كلاس كه مانند اكثر افغانها فقط يك اسم دارد ، مي گويد، تفاوتي صددرصدي بين اسلام و اسامه بن لادن وجود دارد. او مردمان بي گناه را كشت، هزاران نفري را كه نمي شناخت، از بين برد. اين جهاد نيست، بلكه دشمني با اسلام است. او و طالبان دشمن اسلام هستند.
طي ۱۰ روز گفت وگو در بازارها، مساجد ، مكتب خانه ها و مواضع چريكهاي ائتلاف شمال هيچ گونه ابراز همدردي با بن لادن يا حمايت از اسلام ضدامريكايي كه وي اشاعه مي دهد ، نشنيديم. امريكا كه بن لادن را مقصر حملات ۱۱سپتامبر نيويورك و واشنگتن اعلام كرده، دراينجا مفهومي خارجي است و غربياني كه از ميان خيابانهاي شهر افغانستان مي گذرند، ظرف چندثانيه جمعيتي را به دور خود جلب مي كنند، مردماني كنجكاو ولي نه متخاصم.
خانم موهده صديقي ۳۲ساله و بنيانگذار مدرسه اي دخترانه در چاريكار واقع در ۵۰كيلومتري شمال كابل مي گويد: اسلام با هيچ چيزي عناد ندارد. كساني كه مانند بربرها عمل مي كنند، مي خواهند ما را به قرون باستاني بازگردانند. ما اين نوع اسلام را نمي خواهيم.
منظور وي از بربرها سركردگان طالبان است كه در اواسط دهه ۱۹۹۰ به افغانستان يورش آوردند و درسال ۱۹۹۶ كابل را اشغال كردند. درآن هنگام آنها از موج حمايت مردم خسته از جنگهاي بي وقفه داخلي بين گروههاي چريكي رقيب از جمله ازبكها و تاجيكهايي كه هنوز مي جنگند، برخوردار بودند. طالبان وقتي زمام قدرت را به دست گرفت، برآن شد كه شكل جامعه افغانستان مخصوصاً نقش زنان را تغيير دهد. اما زنان درمناطق تحت كنترل ائتلاف شمال از آزادي بيشتري برخوردارند، مي توانند از خانه خارج شوند و تحصيل و كار كنند.
عبداللطيف ، نجار ۲۷ساله، درمسجد جامع جبل سراج درشمال چاريكار مي گويد: طالبان از نام اسلام بهره برداري مي كند، ولي عملاً مخالف احكام قوانين اسلامي است. درهيچ كجاي قرآن نوشته نشده است كه زنان اجازه درس خواندن يا كاركردن در بيرون از خانه را ندارند.
بااين وجود ، افغانستان كماكان كشوري بس محافظه كار است وسنن مردم در مذهب و آداب و رسوم ريشه دارد. هرچند زنان اجازه دارند از خانه خارج شوند، اما تقريباً هيچگاه آنها را بدون حجاب، از فرق سر تا نوك پا، دربازار نمي بينيد. عموماً تنها كودكان درملأ عام با زنان صحبت مي كنند. درعين حال ، افغانها در بخش تحت كنترل ائتلاف شمال ، مقررات شان را برخارجيان تحميل نمي كنند.
درمدرسه خانم موهده صديقي درچاريكار، حدود ۲۵۰دختر، رياضيات، تاريخ و شكل انعطاف پذيري از اسلام را نسبت به آنچه چند كيلومتر پايين تر درقلمرو طالبان آموزش داده مي شود، فرا مي گيرند. تمام آموزگاران اينجا زن هستند. هنگامي كه نيروهاي طالبان چندين سال پيش شهر را اشغال كردند ، نيمكتها و كتابهاي اين مدرسه را آتش زدند و يك كارگر زن آنجا را به شدت مجروح كردند.
مدرسه خانم صديقي علاوه برمطالب ابتدايي ، از روي ضرورت، راز بقا در مناطق جنگي را به دانش آموزان ياد مي دهد. پشت ميز وي ، پارچه اي با اشكال مينهاي زميني ، نارنجك و گلوله توپ آويخته شده تا كودكان آنها را بشناسند. پارچه ديگري پسرك خردسالي را نشان مي دهد كه ازفرمان يك چريك سرپيچي مي كند و درنهايت پايش روي مين مي رود.
كلاس طبقه بالا چند صندلي، كف خاكي، پنجره هاي بدون شيشه و دهها مگس سرگردان دارد و ساختمان آن دست كوچه پوشيده از جاي گلوله است.
خانم صديقي كه روسري سفيدي برسرانداخته ولي صورتش را نپوشانده، مي كوشد به شاگردانش بياموزد كه مي توانند درآينده به شغل دلخواهشان برسند. گاهي اوقات اين پيام دركودكان اثربخش مي شود.
آسينه ، دخترخجالتي ۱۱ساله اين كلاس ، مي گويد: دوست دارم پزشك شوم.
درمدرسه نجم الله درپايين جاده ، پسران و دختران دركلاسهاي مجزا درس مي خوانند. ساختمان مدرسه چنان به نظر مي رسد كه گويا بمبي درداخلش منفجر شده و هرگز مرمت نشده است.
يكي از كلاسهاي بزرگ كاملاً سياه شده است زيرا نيروهاي طالبان از آن به جاي آشپزخانه استفاده مي كردند. براي كودكان صندلي وجود ندارد وآنها بايد مشتركاً از معدود كتابهاي موجود استفاده كنند. روزگاري مدرسه «نومان» پنج هزاردانش آموز داشت، ولي امروزه فقط به ۱۵۰۰نفر تعليم مي دهد. نجم الله به دانش آموزانش توضيح مي دهد كه جهاد عليه كساني صورت مي گيرد كه مانند طالبان و متحدش پاكستان به اسلام حمله مي كنند . وي مي گويد: طالبها مي گويند كه مسلمانند، ولي مسلمان نيستند. آنها دست نشانده اند و كشورمان را به اجانب مي فروشند. وي درباره مداخله امريكا مي گويد: اگر آنها به ما كمك كنند، آن وقت ما نيز از آنها استقبال خواهيم كرد.
دركلاس سياه شده پايين سالن، غلام اسرات به ۷دختركوچك رياضي ابتدايي آموزش مي دهد. آنها يكي يكي جلو مي آيند تا عمليات جمع و تفريق را روي ديوار با چوب بخراشند.
اسرات ۴۰ساله كه آموزش به دختران را به دليل پيدانشدن معلم زن از امسال شروع كرده، مي گويد: چيزي را كه به آنها ياد مي دهيم اين است كه طالبان هرگز حقي براي زنان قايل نيست ولي دراينجا همه چيز براي زنان مهياست. زنان حق دارند كه راه بروند و كار كنند.
اسرات درباره حملات ۱۱سپتامبر با شاگردانش صحبت كرده است. او مي افزايد: ما به آنها مي گوييم كه امريكا كشور متفاوتي است ، ولي جاي بدي نيست زيرا مسلمانان و پيروان سايراديان درآن زندگي مي كنند.