دكترمحمدباقرنوبخت دبيرسياسي حزب«اعتدال وتوسعه» ونماينده مجلس شوراي اسلامي درگفت وگو با گروه سياسي «ايران»:
* در دوره پنجم وقتي احساس كردم در برخورد جناحها مصالح مردم فراموش شده است با جمعي از نمايندگان مستقل فعاليتي با نام «تشكل فراجناحي براي رسيدگي به مسائل اساسي كشور» را سازماندهي كرديم
درجغرافياي سياسي ـ حزبي ايران، چهره هايي هستند كه تلاش مي كنند فراتر از چارچوب سنتي چپ وراست عمل كنند ، آنها علاقه و اصرار زيادي برمتفاوت زيستن ودگرگونه سخن گفتن درفضاي سياسي ايران دارند و قضاوتي متمايز درباره مرام سياسي خود از مخاطبان طلب مي كنند.اين طيف هرچند تابه امروز شناسنامه وهويت نامه جديدي به خود نگرفته اما عناوين فراجناحي ، مستقل ها واعتداليون را به عنوان «شناسه سياسي» خود برگزيده اند.
زمان پيدايي اين جريان به سالهاي پاياني مجلس پنجم برمي گردد هنگامي كه سياستها وانديشه هاي جناح اكثريت در حوزه هاي مختلف مديريت جامعه با بن بست وناكارآمدي مواجه شد اعتدال گراها با دريافت اولين نشانه هاي روي گرداني افكارعمومي از محافظه كاران مشي تجديدنظرپيش گرفتند.اما اين طيف با وجود فاصله گيري از دوستان محافظه كار در پيوستن به جرگه اصلاح طلبان نيز دچار احتياط شدند وهنوز كوشش آنها براي ارايه يك استراتژي وتفكر سوم به ثمر نرسيده است.
دكترمحمدباقر نوبخت چهره برجسته اين نحله سياسي است كه امروز برخي از هواداران آن درحزب اعتدال وتوسعه گرد آمده اند، نوبخت، پارلمان را محمل فعاليت سياسي ـ فكري خود قرار داد ه او چهار دوره از مجالس ايران را تجربه كرده و براين اساس ما نيز دراين گفت وگو از منظر نقد عملكرد مجلس به ارزيابي ديدگاههاي حزبي او راه كشيديم.
* آقاي دكتر، پرسش ها و ابهاماتي درمورد مواضع و نقش سياسي شما پس از مجلس ششم مطرح است. در اين مقطع دكترنوبخت به عنوان چهره فعال مجالس چهارم و پنجم نوعي سكوت و حاشيه نشيني اختيار مي كند چرا؟
** اين برداشت ها دور از واقعيت نيست، چون «كم گويي» و سكوت را نوعي ضرورت فعلي اجتماعي مي دانم كه به انگيزه مردم دوستي انتخاب كرده ام. در شرايط متشنجي كه گفته مي شود جامعه هر نه روز با يك بحران مواجه بوده قطعاً من نبايد هيزم آور آتش اين بحران باشم درحالتي كه تندخويي و پرخاشگري هاي افراطيون جناح ها از يك سو و تماميت خواهي و توقع آفريني هاي بي عمل از سوي ديگر فضاي جامعه را پر كرده آثار زيان بارش اين مي شود كه جا براي استقرار نظرات منطقي و معتدل كم مي آيد و هم آنطور كه شاهديم فرار مغزها و سرمايه ها شدت مي گيرد… مغز و سرمايه براي بهره دهي آرامش و ثبات مي خواهد آيا با اين دعواها براي جامعه ثبات مي آفرينيم.
در شرايطي كه نه تنها كشورهاي صنعتي حتي كشورهاي منطقه با تحولات تكنولوژيكي خصوصاً در يك دهه گذشته موتور توسعه خود را روشن كرده و با شتاب روبه جلو مي روند ما درگير بحث هاي كلامي بي فايده شده ايم مي خواهيم كشف كنيم كه توسعه اقتصادي مقدم است يا توسعه سياسي؟
من به اين مخاصمات بي اصالت، به اين توقع آفريني ها معترضم چون نبايد من هم فرياد بزنم پس سكوت مي كنم به قول روانشاد دكتر علي شريعتي در هر صورت «سكوت» بهتر از «ناليدن» است.
* ما از اين چالش ها تصور ديگري داريم. اين يك خيزي است كه به سوي توسعه برداشته مي شود، باتوجه به سابقه كار پارلماني تان مي دانيد كه هر تحول نوعي ساختارشكني است و لاجرم با چالش همراه است فكر نمي كنم شما هم اين چالش ها را غيرطبيعي بدانيد.
** حق ندارم تصور شما را تخطئه كنم من هم آرزو مي كنم كه فرار مغزها و سرمايه ها مقطعي باشد و عميق نگري جايگزين سطحي نگري و مهرورزي جايگزين كينه ورزي هاي سياسي شود اما متأسفانه نتايج تاكنون اينطور نبوده، وقتي مي توانيم اثبات كنيم كه در راستاي توسعه قرار گرفته ايم كه تعريف روشني از توسعه و اهداف آن داشته باشيم. اگر منظور از توسعه همان تعريف ارائه شده در قوانين برنامه باشد در بعضي از بخش ها شاخص هاي اميدواركننده داريم. و همچنين درمورد تحول قبول ندارم كه هر تحولي الزاماً با ساختارشكني همراه است در مواردي با حفظ ساختار و فقط با بهبود روش و اقدامات عملي مي توان تحول و اصلاحات آفريد در هر صورت تحول و اصلاحات نيازمند يك برنامه است كه اصطلاحاً مي گويند هر دگرگوني يك مانيفست مي خواهد چون مانيفست روشن و جامعي براي اصلاحات و تحول ارايه نشده است و تعدادي كنش هاي مبهم صورت مي گيرد از اين رو چالش ها را نمي توان غيرطبيعي دانست.
* در حال حاضر آيا مواضع و فعاليت سياسي شما در قالب حزبي پيش مي رود؟
** در مجلس خير تاكنون تلاش داشتم به صورت نماينده يي منفرد و خارج از فراكسيون هاي سياسي با ديد فراجناحي با مسائل مملكتي برخورد كنم ولي از ۷ الي ۸ سال قبل به اين نتيجه رسيده بودم كه صرف وجود جناح هاي سياسي خلأ احزاب را دركشور پر نمي كنند لذا معتقد به شكل گيري احزاب و انيفورم داشتن افراد سياسي بودم تا معلوم باشد هركس مشخصاً چه مي گويد و چه مي كند و نتيجه كارش هم امروز و هم در پيشگاه تاريخ قابل ارزيابي باشد. به نظرم احزاب چون داراي برنامه هستند مي توانند براي كسب قدرت از راه جلب رضايت مردم رقابت كنند از اين رو از رقابت احزاب مردم سود خواهند برد در حالي كه جناحها حرفهايي مي زنند چون صورت برنامه ندارد ره آورد مفيدي هم براي مردم نخواهد داشت، از اين رو من هميشه از جناحها فاصله گرفته ام و در مجالس سوم، چهارم و پنجم در جلسات هيأتي آنها عضو نبودم و اعتقادم هميشه تأمين منافع مردم بوده است. چون معتقدم كه باتوجه به شرايط جهاني اگر توسعه پيدا نكنيم نسبت به ملت بزرگوار و متمدن ايران احقاق حق نكرده ايم. همواره راههاي گوناگون توسعه را جست وجو مي كنم و بر اين باورم كه لازمه دستيابي به توسعه همه جانبه تعقل گرايي و اعتدال است. به همين دليل از سال ۱۳۷۸با جمعي از دوستان معتقدند كه تقريباً نگراني مشترك و ديد همساني نسبت به تحولات داخلي و بين المللي داريم حزب اعتدال و توسعه را پايه گذاري كرديم و بر اين باوريم كه مي شود بدون جنجال آفريني درمسير توسعه گام برداشت. به همين جهت طي جلسات منظم ديدگاههاي حزبي مان را تئوريزه مي كنيم.
* اما به نظر مي رسد تفكر حزبي شما در مرحله اجرا و عمل همان روال سنتي جناحها را طي كرده است. يعني هنوز در همان مرحله جناحي و نخبه گرايي باقي مانده و كاركرد حزبي خود را بروز نداده است.
** اگر منظورتان عملكرد حزب اعتدال و توسعه است بايد اضافه كنم كه ما هنوز مسير تئوريزه كردن ديدگاهها و تجهيز امكانات را براي ورود به عرصه هاي اجتماعي و ارايه ديدگاهها و رقابت و تعامل با ديگر انديشه هاي حزبي را طي مي كنيم و اين فرآيند براي حزب اعتدال و توسعه كامل نشده است. ولي فراگير نمودن آن از طريق گسترش تشكيلات جغرافيايي و صنفي در برنامه حزب قرار دارد كه در فاز دوم فعاليت حزب به آن دست خواهيم يافت.
* ولي شما به عنوان يك حزب بايد فعاليت خود را در معرض نگاه و نقد افكارعمومي قرار دهيد چرادر سايه روشن حركت مي كنيد؟
** براي ارايه ديدگاهها و انعكاس فعاليتهاي يك حزب با مشخصات اعتدال توسعه كه در قالب بندي هاي راست و چپ رايج نمي گنجد بايد حداقل يك روزنامه داشته باشيم، بيش از يك سال در نوبت دريافت مجوز درخواست شده «روزنامه اعتدال» هستيم كه متأسفانه تاكنون به آن دست نيافته ايم ولي تقدمات انتشار روزنامه يي همگرا فراهم شده كه با انتشار آن فاز دوم فعاليتهاي حزب با يك سازماندهي متناسب آغاز خواهد شد.
* شما در تقسيم بندي مجلس جزو كدام جناحها قرار مي گيريد؟
** در اين دوره هم مثل ادوار گذشته با هيچيك از جناحهاي موجود مجلس فعاليت مشترك و ارتباط تشكيلاتي ندارم و به صورت منفرد و مستقل از جناحها تصميم گيري و اظهارنظر مي كنم. البته در دوره پنجم وقتي احساس كردم در برخورد جناحها مصالح مردم فراموش شده است با جمعي از نمايندگان مستقل فعاليتي با نام «تشكل فراجناحي براي رسيدگي به مسائل اساسي كشور» را سازماندهي كرديم كه عده يي هم انتقاد كردند كه چه نام طولاني انتخاب كرديم در حالي كه مطول بودن اين نام نوعي اعلام اعتراض به فراموش شدن مسائل اساسي كشور توسط جناحها بود در اين دوره هم ابتدا جمعي از نمايندگان مستقل كه در چهارچوبهاي جناحي نمي گنجند پيشنهاد تشكل مشابه يي را دادند كه حتي هيأت رييسه موقت هم تعيين شد ولي برداشت من اين بود كه با توجه به مقتضي نبودن بستر براي رشد چنين فعاليتي در آغازين روزهاي مجلس ششم شروع فعاليتها به تعويق افتد كه دوستان ماهم پذيرفتند ولي با وجود ظرفيتهاي حزبي درمجلس هنوز عقل جمعي شكل نگرفته است. گفتمان بين فراكسيونها اتفاق نيفتاده است... با دوستان همگرا خلأ فراكسيون اعتدال و توسعه را در مجلس احساس مي كنيم.
* پس مي توانيم نتيجه بگيريم كه قدري از علت كاهش فعاليت شما بازمي گردد به نوع ارزيابي تان از مشي جريانهاي داخل مجلس؟
** درست نتيجه گيري فرموديد، البته تكميل مي كنم كه نه فقط ارزيابي از جريانهاي داخل مجلس بلكه نوعي جمع بندي از جريانهاي داخل كشور، خوشبختانه مجلس كم كم آرام گرفته است و اين فضا عمدتاً موضع گيري معقول جناحهاي درون پارلمان است كاري كه بايد زودتر صورت مي گرفت. بخصوص در پروسه رأي اعتماد به وزراي كابينه نشان داده شد كه جريان مخالف و مقاومي در مجلس در برابر دولت وجود ندارد بطوري كه اغلب انتقادات به كابينه معرفي شده از سوي جناح دولت گرا صورت گرفته است. اين منش و روش را مي توان نوعي احترام به اعتماد گسترده مردم به جناب آقاي خاتمي و رعايت قواعد سياسي از سوي اقليت و دادن فرصت اكثريت تلقي نمود كه قطعاً راه هرگونه فرافكني از سوي اكثريت درصورت عدم توانايي در تحقق شعارها رامسدود خواهد كرد.
* قدري تعجب آور است كه چگونه شما كه مي فرماييد استراتژي تدوين كرديد و نشستهاي كارشناسي داريد اما با مطبوعات و افكارعمومي تعامل نداريد. پذيرش اين مسأله دشوار است كه به عنوان حزب فعاليت داشته باشيد اما خود را در معرض نقد و نظرها قرار ندهيد؟
** اين انتقاد وارد است و ان شاءالله در دوره تازه فعاليت حزب اعتدال و توسعه جبران خواهد شد. ما در حال ايجاد هماهنگي و تفكر هرچه بيشتر و نيز انتقال تجربه ها به نيروهاي جوان ترهستيم تا بتوانيم با طرح و نيروهاي آماده در صحنه حضور معناداري داشته باشيم.
* چه كساني در حزب شما فعال هستند؟
** چنانچه منظورتان بنياگذران حزب اعتدال وتوسعه باشد آقايان: دكتر ايرواني، دكتر قاسمي، دكتر محمدخان، دكتر زرهاني، دكتر صباح زنگنه، مهندس واعظي،مهندس موسويان، مهندس شيخ عطار، مهندس تركان، مهندس نعمت زاده، مهندس موسي الرضا، مهندس اجاره دار، مهندس تولايي و از خانمها فاطمه هاشمي، دكتر پيشگاهي فرد را مي توان نام برد كه اخيراً هم تعدادي از نمايندگان مجلس ششم و صاحب نظران دانشگاهي به كادر شوراي مركزي و كميته هاي حزب پيوستند.
* گفته مي شود آقايان لاريجاني و وردي نژاد هم با مجموعه شما مرتبط هستند؟
** هر دو از شخصيتهاي انديشمند و صاحب نظر فرهنگي هستند ولي حزب اعتدال وتوسعه از ارتباط تشكيلاتي با آنها محروم است.
* اگرموافق باشيدبه مباحث ومسايل حوزه فعاليت شمادرپارلمان بپردازيم چه ضعف و قوتهايي در كار مجلس مي بينيد و اساساً ارزيابي تان از كاركرد مجلس ششم چيست؟
** مجلس ششم مولود تحول خواهي جامعه است. از اين رو نام مجلس اصلاحات را براي خود برگزيده است. اين مجلس براي نخستين بار پس از انقلاب اسلامي از پديده مبارك حضور احزاب رسمي برخوردار است و اين تحول خواهي و برخورداري از احزاب مختلف از نقاط قوت مجلس ششم است. ولي كاركرد اين احزاب در مجلس سنتي و به سبك جناحي است يعني در دو قالب كلي اكثريت و اقليت جاي گرفته اند و هرازگاهي كه موضوع مهم سياسي، اجتماعي رخ مي دهد و يا تقسيم قدرت پيش مي آيد ،گرد هم جمع مي شوند و براي يكسان سازي رأي تلاش مي كنند فراكسيون اكثريت با داشتن كميت برتر نهايتاً اهداف خود را پيش مي برد و سرنوشت طرح ها و لوايح را رقم مي زند و يا پست هاي درون پارلماني را همچون هيأت رئيسه و رياست كميسيون ها رابه نفع خود تصاحب مي كند و اين دقيقاً همان روش و مرام جناح هاي اكثريت در مجالس گذشته بود كه در حالي كه براي اثربخشي احزاب دررفع موانع توسعه و بهبود امور جامعه انتظار اين بود كه احزاب تحول گرا برنامه ها ومانيفست اصلاحات خود را ارائه نموده و با نمادهاي فراكسيوني خود در مجلس با هم گفت وگوهاي منظم ترتيب مي دادند و عقل جمعي را تقويت مي كردند. اساساً براي انجام اصلاحات يا بايد در روش و يا محتواي تحول ايجاد نمود. روش كار مجلس همچون روش مجالس گذشته است و محتوا تصميمات اين مجلس هم در مقايسه با مجالس گذشته تفاوت نكرده چه در نوع طرحها و لوايح و چه رأي اعتماد به وزيران. از اين جهات مجلس ششم بويژه در نوع تعامل با دولت با مجلس چهارم قابل مقايسه است.
ادامه دارد
محمد نوري ـ جلال برزگر