* اگر نفتكش ها در درياهاي جنوب فاتحانه به اقيانوس پيمايي مي روند، در ارس هر ۲ كيلو شاه ميگو چون يك بشكه نفت شناور است .
بايرام ، هنگامي كه بالاي حوض ايستاده است گويي در حال تماشاي لذت بخش ترين سكانس زندگيش است. چند طعمه به درون آب پرتاب مي كند، آب پيچ برمي دارد و دهن هاي كوچك فرزندان رودخانه بازوبسته مي شود. حسن مي گفت: قزل آلا، اما من مي گفتم خالدارهاي كوچكي كه كمربند صورتي خود را از رودخانه به همراه آورده اند و روح اجداد خود را در حوض هايي كه بايرام آنها را مزرعه مي خواند فراخوانده اند.
توانايي ها و پتانسيل هاي موجود آبزي پروري در آذربايجان غربي، دريچه اي نوين از استعدادهاي روبه رشد را مي گشايند. آذربايجان غربي داراي ۳ حوزه آبريز ارس، درياچه اروميه و رودخانه زاب (كوچك و بزرگ) است كه هر يك به ترتيب ۱۷۰ و ۱۷۲ هزارتن و ۱۹۳۰ تن توانايي آبريزپروري دارند.
آيت الله فخري مديركل شيلات استان آذربايجان غربي به احداث ۴ مركز تكثير قزل آلا با ظرفيت توليد ۸ ميليون قطعه بچه ماهي اشاره مي كند كه از اين تعداد ۲ ميليون در سطح استان بين مزارع پرورش ماهي توزيع و ۶ ميليون آن به ساير استانها صادر مي شود. همچنين ۴ ميليون قطعه بچه ماهي گرمابي كپور، آمور، بيگ هد و … تكثير مي شوند و براي نخستين بار تكثيرگونه با ارزش ماهي سوف كه ماهي گوشتخواري است انجام شده است.
نخجوان و باكو درست آن سوي ارس نشسته اند و قايقهاي صيادان با طعمه و تور صيادي به دل آب مي زنند، جايي كه ۷ تا ۸ متر عمق دارد. تورهاي مخصوص، با طعمه هايي لذيذ اما نه وفادار به كف پرتاب مي شوند، اين بازوان خستگي ناپذير و زحمتكش به صيد شاه ميگوي ارس آمده اند، شاه ميگويي كه هر چند صيد مي شود اما با ظرفيت ۱۴۰ تا ۱۶۰ تن صيد در سال، از تخت شاهي به زير نمي آيد، چنانكه به كشورهاي اروپايي به قيمت هر كيلو ۸ تا ۱۴ دلار صادر مي شود و در فهرست گرانقيمت ترين غذاهاي دريايي رستورانها قرارمي گيرد. اگر نفتكش ها در درياهاي جنوب فاتحانه به اقيانوس پيمايي مي روند، اينجا نيز هر ۲ كيلو شاه ميگو چون يك بشكه نفت شناور است و اين همه، جاي تحقيق، توسعه و افزايش كيفيت و ظرفيت را دارد. چنانكه از ۱۵۰ تن در سال ۷۹ به ۱۷۵ تن در سال ۸۰ افزايش ظرفيت داشته است و به قطع توان افزايش بيشتر نيز خواهد داشت.
آمار مزارع و مراكز تكثير و پرورش ماهي در آذربايجان غربي، ۳۴ مزرعه پرورش ماهي گرمابي و ۱۴ مزرعه پرورش ماهي سردآبي، ۴ مركز تكثير بچه ماهي قزل آلا، افزون بر ۵۴ استخر دو منظوره كشاورزي است. استخرهاي دومنظوره افزون بر پرورش ماهي با جلوگيري از هدردهي آب به آبياري مزارع كشاورزي اختصاص مي يابد كه در حقيقت با استفاده از يك منبع مولد، دو فعاليت توليدي انجام مي گيرد.
با اين حال آيت الله فخري مديركل شيلات استان با اشاره به ۲ ميلياردو۱۷۰ ميليون ريال اعتبار استاني براي تأسيسات زيربنايي و بسترسازي توليد، به فقدان صنايع تبديلي نيز در استان اشاره مي كند. نقش صنايع تبديلي و بويژه صنايع بسته بندي در صادرات از مواردي است كه توجه و اهتمام فوري تري را مي طلبد.
مهندس محمد شيرولي پور رييس مركز تكثير و پرورش ماهي گرمابي شهيد كاظمي پلدشت به پرورش و تكثير كپورماهي و گونه با ارزش سوف در اين مركز مشغول است.
اندكي آن سوتر، درست در ميان يك بيابان خشك و لم يزرع، حوضهاي بزرگ پرورش ماهي گرمابي، رنگي از آب و زندگي را به بوم طبيعت پاشيده است. شايد اگر منصور قره اياغي ۳۶ ميليون سرمايه شخصي خود را افزون بر ۱۴ ميليون اعتبار در اين زمين خشك نمي ريخت اكنون نه از ۳۵تن برداشت سالانه، كپور، آمور، بيگ هد و فيتوفاگ خبري بود و نه از جمع خبرنگاران و نه حتي از آن مرغابي طوق سبزي كه سر در آب مي كند تا از هرم سوزان آفتاب برهد، خبري بود. اما مهمترين مشكلي كه قره اياغي دارد عدم برق رساني به اين مركز است كه خود مشكلات فراواني را به ويژه براي پمپاژ آب و … به وجود آورده است. وي مي گويد: اگر امكان استفاده از برق بود، ظرفيت ۱۶ تني اين مركز به ۲۰ تن مي رسيد و هزينه سالانه ۱۵۰ تومان گازوييل و روغن به ۵۰ تومان هزينه ۲ ماهه برق كاهش مي يافت.» برق كشي به اين مركز نيازمند وام بانك كشاورزي است و هنگامي كه قره اياغي اقدام مي كند بشدت دچار بوروكراسي حاكم مي شود، اين داستان چنان به درازا مي كشد كه قره اياغي حتي به رييس بانك كشاورزي و رياست جمهوري نيز شكايت مي كند. وي مي گويد: «درحالي كه دولت بايد در مناطق مرزي كه اكثر درآمد افراد از قاچاق است درخصوص تسهيلات پيشقدم باشد اما سياست متفاوتي وجود دارد. سرمايه شخصي كه با آن زمين لم يزرعي را به پرورش ماهي تبديل كردم، اگر در بازار به كار گرفته مي شد درآمد بيشتري با دغدغه كمتري عايد من مي كرد. اما هم اكنون مجبورم ماهيانه تا ۵۰۰ هزارتومان پول نزول بپردازم. اين درحالي است كه در اروپا هزينه آب و برق چنين واحدهايي تا ۵ سال رايگان است.»
قره اياغي مي گويد: «اگر تا پايان امسال نتوانستم برق دريافت كنم، سال ديگر اينجا تبديل به برهوت شده و سرمايه شخصي من نيز به باد رفته است.»
چندصدكيلومتر آن سوتر رود خروشاني از كوههاي عراق جاريست. بر سر راه اين رود مي توانست عمليات سدمخزني انجام شود اما نخست موافقت نشده و بعد پشيماني به بار آورده. با اين حال مجتمع ۴۰۰ تني سردآبي با دين آباد از سال ۷۵ به اين سو هنوز نيمه كاره است و هر چند بهره برداري از آن به سال ۸۱ مشروط شده اما اگر اعتباري به ميزان ۲۰۰ ميليون تومان در همان ابتدا به صورت يكجا پرداخت مي شد، مي توانست يكساله به پايان برسد، اما عدم تخصيص اعتبار بهنگام و تقسيم اعتبارات به سالهاي متوالي، هزينه احداث اين مجتمع را به ۴۷۰ ميليون تومان رسانده است. اشتغال زايي اين مركز بطور مستقيم ۱۰۳ نفر و به شكل غيرمستقيم ۱۰۰ نفر است. كه اشتغال زايي مستقيم آن ۱۰۳ نفر از سطوح دكترا تا سيكل را تشكيل مي دهد.» مهندس حميدرضا سليمي مراحل دشوار اخذ تسهيلات اين طرح را به يك جنگ تن به تن شبيه مي داند.
سرانجام از ميان دشتها و كوهساراني كه در خلسه سيب و انگور و سپيدار و گله ميش و گاو فرورفته اند مي گذريم، از رقص ماهياني كه مي توانند تمام بازارهاي داخلي و خارجي را به وجد آورند، از خرچنگ دراز آب شيرين كه شاهانه در ارس مي زيد و نام شاه ميگوي ارس را به رستورانهاي مجلل اروپايي مي برد و از آرتمياي مختص درياچه اروميه كه تنها موجود زنده اين درياچه است و از مردمان گشاده رويي كه با سعه صدر فراوان همزيستي اقوام و اديان گوناگون را در كنار هم تجربه مي كنند. اين نمونه خاك زرخيز و مردمان توانا و دلسوز ايران است. توان و استعداد توليدي كه قرباني ثروت كاذب نفت كه خود قرباني مديريت غيراصولي است؛ شده است. هربار درخششي شتابان از اميد در جاي جاي اين خاك سوسو مي زند و ناراستي ها و كژرويها چون دشنه اي قلب توسعه و درخشش را نشانه مي رود با اين حال دست هر آبادگري، توانا باد.
