در حاشيه
• تالار شهيد چمران دانشكده فني دانشگاه تهران از نخستين دقايق صبح ديروز مملو از دانشجويان شد و مسؤولان مراسم ناچار شدند درهاي اصلي تالار را به روي صدها دانشجوي مشتاق ورود به تالار ببندند.
• دانشجويان قبل از شروع رسمي مراسم، شعار مي دادند كه «دانشجو مي ميرد، سازش نمي پذيرد ـ مرگ بر سازش كار» و «خاتمي حمايتت مي كنيم»، «خاتمي صداقت، صداقت»، «رفراندوم، رفراندوم اين است شعار مردم»، «نه سازش، نه تسليم رفراندوم، رفراندوم»، «دانشجوي زنداني آزاد بايد گردد»
• زماني كه جمع اندكي از حاضران شعار دادند كه خاتمي اقتدار يا استعفا، دانشجويان فرياد زدنند«خاتمي خاتمي حمايتت مي كنيم» و «خاتمي، اقتدار، اقتدار».
• هنگام ورود خاتمي ، دانشجويان فرياد زدند، خاتمي خاتمي صراحت صراحت، خاتمي خاتمي صداقت صداقت.
• تصاويري از خاتمي كه در كنار آنها عكس هاي طالقاني، امام خميني(ره) و شريعتي بود در دستان حاضران بود.
گروه سياسي ـ آقاي سيدمحمدخاتمي رئيس جمهوري اسلامي ايران ديروز در اجتماع دانشجويان و دانشگاهيان طي سخنان مهمي از سه قشر «دين ستيزان»، «خيانتگران» و «مردم ستيزان» به عنوان موانع اصلاحات در كشور كه بايد آحاد مردم و بويژه دانشجويان آنان را بشناسند، ياد كرد.
رئيس جمهوري از دين ستيزان به عنوان «كساني كه با معيارهاي ديني و هنجارها و ارزشهاي جامعه ناسازگارند» نام برد و در خصوص خيانتگران گفت: خيانتگران كساني هستند كه با سرنوشت ملت بازي كرده اند و ملت آنان را از خود رانده اند و اين قشر با مسائل تبليغاتي، مردم را به آشوب تشويق مي كنند و همواره خواب بازگشت به ايران را در سرمي پرورانند.
وي با تأكيد براين نكته كه «خيانتگران، جايگاهي در ميان ملت ايران ندارند» اظهار داشت: ملت ايران چه موافق و چه مخالف دولت باشند هرگز اجازه بازگشت به خيانتگران را نخواهدداد.
رئيس جمهوري از «كساني كه كشور را فروختند» و آن دسته كه «به عمليات تروريستي و ايجاد موج وحشت و ترور در ايران پرداختند» به عنوان مصاديق بارز خيانتگران نام برد.
خاتمي در ادامه سخنانش كه بارها به خاطر شعارها و ابراز احساسات دانشجويان قطع شد، درخصوص كساني كه از آنان به عنوان «مردم ستيزان» نام برد، اظهار داشت: مردم ستيزان كساني هستند كه مردم را قبول ندارند و مطالبات برحق آنان را جدي نمي گيرند و سليقه هاي خود را حق مطلق مي كنند و تلاش دارند به طرق مختلف، سليقه هاي خود را برمردم تحميل كنند.
رئيس جمهوري افزود: كساني كه به منافع خود مي انديشند، خواستار حكومت وابسته و نه مردمي هستند و چنين تفكري مورد خشنودي قدرتهاي بزرگ است.
وي بارديگر برتداوم حركت اصلاحي كشور كه از دوم خرداد آغاز شده است، تأكيد كرد و خطاب به ملت ايران، اظهار داشت: برپيمان و عهدي كه با ملت ايران بسته ام وفادار خواهم بود.
وي در عين حال خطاب به دانشجويان گفت: من نيز به عنوان يك رئيس جمهوري بايد در چهارچوب قانون اساسي حركت كنم. اگر از چهارچوب خارج شدم بايد مرا بازخواست كنيد و شرط اول پذيرش رياست جمهوري، پذيرش قانون، نظم و هنجارهاي جامعه است.
رئيس جمهوري در ادامه سخنانش، «ورود نيروهاي معنوي و اخلاقي در عرصه مردم سالاري» را ضروري دانست و در همين ارتباط گفت: ورود عناصر معنوي و اخلاقي در عرصه مردم سالاري، مردم سالاري را تلطيف مي كند و آن را از بعضي مشكلاتي كه مردم سالاري سكولار دارد، مصون مي دارد.
وي با اشاره به بحث برگزاري رفراندوم در جامعه كه اين روزها مطرح شده است، گفت: امروز سخن از رفراندوم مي شود. مگر مردم چندبار بايد در رفراندوم شركت كنند؟ مگر مردم در انتخابات دوم خرداد، هجدهم خرداد، مجلس ششم، شوراها و حتي انتخابات اخير در استان گلستان با همه مشكلاتي كه داشت، نگفتند كه چه مي خواهند؟ رفراندوم از اين روشن تر!؟
آقاي خاتمي در عين حال گفت: «كساني كه به خواست مردم تن ندهند به رفراندوم نيز تن نخواهند داد.»
وي در بخش ديگري از سخنانش به شعار «مردم سالاري ديني» و تلاش دولت براي تحقق اين ايده و آرمان اشاره كرد و گفت: قدرتهاي استعمارگر از اسلام طالباني به مراتب خشنودتر از اسلام مردم سالار هستند و حركت اصيل مردم سالاري ديني مورد خواست قدرتهاي بزرگ نيست.»
وي افزود: مردم سالاري يك تفنن و بازي با الفاظ نيست بلكه يك نياز عام است و امروز همه بشريت به لحاظ ذهني، خواستار مردم سالاري هستند و براي آن نيز مبارزه مي كنند.
رئيس قوه مجريه اضافه كرد: مردم سالاري يك نياز عام بشر امروز است و مردم سالاري يك آلترناتيو بيشتر ندارد و آن خودكامگي است و هيچكس ميان اين دو، خودكامگي را انتخاب نخواهدكرد.
رئيس جمهوري، حركت مردم ايران طي ساليان گذشته را حركت در مسير مردم سالاري دانست و گفت كه با پيروزي انقلاب اسلامي، موقعيت ممتازي براي تحقق اين خواست مردم به وجود آمده است.
رئيس جمهوري اسلامي ايران در بخش ديگري از سخنانش در سالن شهيد چمران دانشكده فني دانشگاه تهران با اشاره به «گلايه هايي كه از رئيس جمهوري در كشور مطرح مي شود» اظهار داشت: ممكن است از من گله شود كه ضعيف عمل كرده ام و از برنامه ها و شعارهايم جدا شده ام. از حقوق كساني كه به آنها اجحاف شده، دفاع نكرده ام و از كساني كه به زندان رفته و يا از كاربركنار شده اند، آنطور كه بايد و شايد دفاع نشده است.
خاتمي افزود: ممكن است اينها درست باشد اما من از شعارهايم دست برنداشته ام و در وظايف خود نيز كوتاهي نكرده ام. ميدان عمل، توان رئيس جمهوري و اختيارات محدود را نيز بايد در نظرگرفت.
وي افزود: باوجود اختيارات محدودي كه وجود دارد، كساني هستند كه امروز همين اختيارات محدود را برنمي تابند.
تلاش كرده ام به عنوان مسؤول اجرايي كشور از هر عملي كه به خشونت بيانجامد، بپرهيزم و بپرهيزانم ولو اينكه لطمه اي به خود ما وارد شود.
رئيس جمهوري در بخش ديگري از سخنانش به تأكيدات قبلي اش مبني بر مشي اعتدال در كشور اشاره كرد و گفت: به صراحت مي گويم كه از اعتدالي كه گفته بودم، سوءاستفاده شد.
خاتمي از كساني كه در جامعه جزبه «حذف و طرد نمي انديشند» وبا «بولتن سازي و دروغ و افترا» و با جنگ رواني، سعي در ايجاد و افزايش حس بدبيني در جامعه مي كنند، سخن گفت و اظهار داشت: بخشهايي در جامعه كه عملكردشان روشن است، به نام مبارزه با افراط گرايي، حركت دوم خرداد، دولت و مجلس را مورد حمله قرارمي دهند و حتي به من نيز حمله مي كنند.
وي افزود: اين از افتخارات دولت دوم خرداد است كه باوجود اينكه اين دولت مورد خواست اكثريت است، بيشترين انتقادها به آن شده است.
آقاي خاتمي خاطرنشان كرد: گاهي حتي با حذف نام من به حركت دوم خرداد، حمله مي شود و من به صراحت مي گويم كه در پس اين هياهوها، انتقام گيري از مردمي است كه دوم خرداد را به وجود آوردند.
رئيس جمهوري همچنين به «قطع غده سرطاني كه منجر به قتلهاي زنجيره اي شد»، اشاره كرد و گفت: قطع اين غده به معناي حذف اين تفكر نيست و ممكن است چنين تفكري خود را بازسازي كند. خطر آنجاست كه يك حركت افراطي در مراكز قدرت از جمله قوه قضاييه، قوه مقننه و قوه مجريه نفوذ كند.
وي همچنين با اشاره به مسائلي كه در كشور در ارتباط با مسأله «به بن بست رسيدن اصلاحات مطرح مي شود» اظهار داشت: حركتي كه ريشه درخواست و اراده مردم دارد، به بن بست نمي رسد.
خاتمي از وجود برخي «كارشكني ها» در برنامه هاي دولت سخن گفت و اظهار داشت: مي گويند بايد به كارهاي اقتصادي پرداخت، اما چگونه؟
«اقتصاد را با خيال و خيالبافي نمي توان رونق داد و زماني كه فضا ناامن شد، طرح هاي گره گشا معطل ماند، امنيت مديران و برنامه ريزان تهديد شد»، فعاليت هاي كشور با مشكل روبرو خواهدشد.
رئيس جمهوري بارديگر عزم و اراده دولت را براي اصلاح ساختار اقتصادي و بهبود وضعيت كشور يادآور شد و گفت: «آيا كساني كه دم از حركت اقتصادي مي زنند، در اين ارتباط كمكي به دولت كرده اند.»
«تا وقتي كه يك نماينده مجلس از ترس اينكه متهم به براندازي شود، جرأت ابراز نظر ندارد، مديران به چپاول و غارت متهم مي شوند، كار اقتصاد سامان نمي گيرد.»
آقاي خاتمي در عين حال با تأكيد بر لزوم برخورد با فساد در جامعه گفت : هركس فساد كند و دستش به اموال مردم، آلوده شود بايد باشدت تمام با آن برخورد كرد.
رئيس جمهوري در ادامه سخنانش به تأكيدات مقام معظم رهبري در ارتباط با مبارزه با فساد اشاره كرد و گفت: در مبارزه با فساد، علاوه بر تقويت مديريت سالم، نبايد به عنوان دفاع از مدير، با فساد سازش كرد و از سوي ديگر نبايد به بهانه مبارزه با فساد، مديريت فداكار كشور تضعيف شود.
خاتمي از تلاش دستگاه اجرايي كشور براي مقابله با مفاسد در كشور سخن گفت و اظهار داشت: در آينده با مطرح شدن يك پرونده پرسروصدا، نقش چشمگير قوه اجرايي در برخورد با پرونده فساد معلوم خواهدشد.
رئيس جمهوري «افراط و تفريط» در جامعه را مردود دانست و گفت: افراطيون، كساني هستند كه دستاوردهاي ملت را انكار مي كنند، به انقلاب و ارزشها جفا مي كنند و صداي مطالبات مردم را نمي شنوند.
آقاي خاتمي افزود: امروز ممكن است كساني باشند كه با نام اعتدال و مبارزه با افراط، درصدد انتقام از مردم باشند و روشهاي اصلاح طلبانه را كه مردم به آن رأي دادند، به عنوان عمليات افراطي زيرسؤال ببرند.
وي تصريح كرد: افراطي، اقليتي است كه مي كوشد تا نظر و منش خود را به هر قيمتي حتي با زور تحميل و اثبات كند.
آقاي خاتمي با بيان اين مطلب كه «افراط و تفريط» دير يا زود بايد صحنه را خالي كنند، اظهار داشت: حركت اصلاحي بايد راه خود را حتي اگر قرباني دهد، ادامه بدهد. رئيس جمهوري با تشريح ويژگيها و مشخصات دانشجويي، اظهار داشت: جنبش دانشجويي بايد فراتر از مسائل موجود، به سرنوشت بشريت بينديشد و پيشتاز مبارزه براي عدالت باشد.
وي خطاب به دانشجويان گفت: شما منادي اسلام آزادي طلب، صلحجو در برابر اسلام با نماي متعصب، خشن، جامد و ضدمردم هستيد.
آقاي خاتمي در ابتداي سخنانش با تشريح سير تاريخي مبارزات دانشجويان عليه رژيم ستمشاهي، ياد و خاطره شهيدان حادثه ۱۶ آذرماه ۱۳۳۲ را گراميداشت و گفت: خوني كه در ۱۶ آذر در دانشگاه تهران به زمين ريخته شد ، آخرين صداي اعتراض مسالمت جويي كه هيچ قصد تخريب و فعاليت چريكي نداشت، در گلو خفه شد.
وي گفت: در شانزدهم آذرماه، صداي انتقادي مسالمت آميز در خون نشست و به دنبال آن سركوبها و سختگيريها فراوان شد.
وي افزود: اگر آن روز شانزدهم آذر قتلگاه دانشجو بود امروز ۱۶ آذر مورد احترام همه است.
آقاي خاتمي، به پاسخ امام خميني(ره) درخصوص تعيين تكليف درباره حضور روحانيون در صحنه هاي سياسي اشاره كرد كه فرمودند: «يك روز گفتند كه روحانيون حق دخالت در حكومت را ندارند و اين يك كار استعماري بود. امروز چهره ها عوض شده اند زيرا مي گويند غير روحانيون حق دخالت در امور سياسي را ندارند و اين بدتر از مورد اول است زيرا در آنجا فقط بخشي از مردم از حاكميت جدا مي شدند و امروز خيل عظيمي از ملت را از دخالت در حاكميت منع مي كنند.»
رئيس جمهوري به اين تعبير از سخنان مقام معظم رهبري مبني بر اينكه «خدا لعنت كند كساني را كه دانشگاه را سياسي نمي خواهند»، گفت: امروز ما بايد اين مرحله را ارج بگذاريم. دانشجو اهل انتقاد، نوخواه و آزادي طلب است.
خاتمي با طرح اين پرسش كه «حذف تحقيرآميز اپوزيسيون مسالمت آميز چه نتيجه اي داشت؟ گفت: با اين حذف، از دل همين نيروها، چريك هايي به وجود آمدند كه براي سخن گفتن دست به اسلحه بردند.
رئيس جمهوري تصريح كرد: اگر دهان ها بسته شد، دستها به سوي اسلحه خواهدرفت و اين سنت تاريخ است.
آقاي خاتمي از اختلاف به عنوان امري طبيعي يادكرد و گفت: اختلافات را نمي توان ناديده گرفت و نبايد با روشهاي غيرمنطقي با آن برخورد كنيم.
وي افزود: به رسميت شناختن اختلاف و تن دادن به سازوكارهاي معقول بشري براي حل اختلاف، تنها راه حل ايجاد ثبات در يك جامعه است.
پس از پايان سخنان رئيس جمهوري نمايندگان هفت تشكل دانشجويي به نمايندگي از تشكلهاي خود سخناني ايراد كردند.
خاتمي پس از اظهارات اين دانشجويان، از مسؤولان و رؤساي ديگر قواي كشور «صميمانه» و «دوستانه» خواست در جمع دانشجويان با آنان گفت و گو كنند. رئيس جمهوري گفت: «بخشهايي از مسائلي كه مطرح شد، مربوط به من نيست، بلكه در ارتباط با جاهاي ديگر است كه من هم ممكن است به آن عملكردها اعتراض داشته باشم. به همين دليل، اميدوارم مسؤولان ديگر هم روش پاسخگويي به دانشجويان را دنبال كنند.»
وي تصريح كرد: در چنين جلساتي، بايد اين اطمينان به دانشجويان داده شود تا با آزادي و اطمينان كامل و با شهامت و شخصيت، مطالب خود را مطرح كنند. آقاي خاتمي با ابراز خرسندي از وجود «بعد انتقادي قوي» در اظهارات امروز دانشجويان، آن را نكته اي مثبت و نشانه تكامل فكري و اجتماعي جامعه بخصوص دانشگاهيان خواند. رئيس جمهوري گفت: اين باعث خوشوقتي است كه دانشگاهيان با مسؤولي كه خود انتخاب كرده اند، نه به عنوان يك قهرمان، بلكه به عنوان كسي كه همپاي آنها است و مي شود به او انتقاد كرد، پرسش نمود و توضيح خواست رفتار كردند.
خاتمي تصريح كرد: اگر در يك جامعه، مردم از رئيس جمهورشان همواره تعريف و تمجيد كردند، يا نشانه عدم رشد جامعه و يا وجود پنهانكاري در آن است.
رئيس جمهوري كه اظهاراتش با ابراز احساسات دانشجويان تأييد مي شد، گفت: اينكه در نشست امروز، دانشجويان با صراحت و حتي با زبان و شعار تند، مرا مورد انتقاد قرار دادند، يك گام به جلو در عرصه اصلاحات است. خاتمي گفت: «بطور طبيعي، اختلاف نظرهايي ميان افراد و گروهها وجود دارد، اما بهترين روش آن است كه در فضايي باز و آزاد، ديدگاههاي مقابل را بشنويم و با منطق با يكديگر صحبت كنيم.»
رئيس جمهوري با تأكيد بر لزوم بالا بردن ضريب تحمل دانشجويان تصريح كرد: از آنجا كه دانشگاه، سرمشق جامعه است، بايد دانشجويان تعامل در درون خود را بيشتر ياد بگيرند.
وي در پاسخ به پرسشي در زمينه نحوه رفتار با دانشجويان در حادثه كوي دانشگاه اظهار داشت: معتقدم در اين قضيه به جامعه دانشگاهي ما جفا شده و مسؤولان آن را جبران نكرده اند.
خاتمي افزود: برخورد با آشوبهاي خياباني و اغتشاشگران در حادثه ۱۸ تير يك مسأله است و مسائل داخلي دانشگاهها كه به صورت اعتراض و انتقاد و پاره اي رفتارهاي دانشجويي نمود مي يابد، مسأله ديگري است و بايد اينها را از يكديگر تفكيك كرد. رئيس جمهوري تصريح كرد: مسؤولان بايد خواست دانشجويان را در جبران جفايي كه به جامعه دانشگاهي شده است، جدي بگيرند و نگذارند اين موضوع تبديل به عقده هايي شود كه اين امر نتايج نامطلوبي در پي خواهد داشت.
وي تأكيد كرد: دانشجويان ايران، آزادي، عدالت و دينداري را مي خواهند.
رئيس جمهوري در برابر پرسش ديگر، اين اتهام را كه «كابينه» دوم وي ضعيف بوده و همراه با اصلاحات نيست، رد كرد و اظهار داشت: ما در دوره دوم، منشور مشترك و پيمان كار مشخص داريم و نيروهاي خوب و خدمتگزاري در كابينه حضور دارند، اما خدمت كردن در كشور مشكل است و همه اشكالات هم در قوه اجرايي نيست و به همين دليل ممكن است با سرعت لازم به نتيجه نرسيم.
آقاي خاتمي با تأكيد بر اينكه جامعه با اين نظر كه دولت وي، ضعيف است، موافق نيست، تصريح كرد: با كمال تأسف، برخي گروهها و جريانها، به دلايلي كه نمي خواهم بگويم، مرتب مسأله ضعف كابينه را مطرح كرده اند. وي گفت: به نظر مي رسد «كوتاه ترين ديوار» براي انتقاد و اعتراض، كابينه و دولت است، همچنان كه امروز دانشجويان اعتراضاتي را كه به ديگران دارند، به جاي آنها به دولت وارد مي كنند.
خاتمي در برابر پرسشي درباره جايگاه قانوني شوراي عالي انقلاب فرهنگي گفت: تعيين سياستهاي كلي نظام، بر اساس قانون اساسي بر عهده رهبري است و اگر ايشان تشخيص دهد مجمعي براي سياستگذاري خاص تشكيل شود و مصوبات آن به اجرا درآيد، طبق قانون اشكالي ندارد.
وي در پاسخ دانشجوياني كه فرياد مي زدند: «رفراندوم، رفراندوم» اظهار داشت: رفراندوم براي چي؟ ممكن است برخي مصوبات شوراي عالي انقلاب فرهنگي را شما نپذيريد، اما راه آن حذف نهادها نيست، بلكه بايد با اخذ نظر كارشناسي دانشگاهيان و دانشجويان، نسبت به بررسي مسائل و در صورت نياز، تغيير ساز و كارها اقدام كرد. رئيس جمهوري با اشاره به دخالت نهادهاي بيرون از دانشگاه در حركتهاي دانشجويي اظهار داشت: دانشگاه بايد هم مستقل از دولت، هم مراكز قدرت و هم جريانهاي سياسي درون جامعه باشد، زيرا نقش دانشگاه، پيشتازي و نوآوري است. وي تأكيد كرد: اگر تأثير احزاب سياسي روي جامعه دانشگاهي مضر است، تأثير نهادها و مراكز قدرت نيز روي دانشگاهها مضر است.
آقاي خاتمي در برابر پرسشي ديگر مبني بر ركود حاكم بر جو علمي و تحقيقاتي دانشگاهها گفت: بناي تغييرات در وزارت علوم، تحقيقات و فناوري و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي، اعتقاد و توجه بيشتر به فن آوري و توليد علم است. آقاي خاتمي با ابراز تأسف از اينكه انجمنهاي علمي، صنفي و نهادهاي دانشگاهي مورد توجه جدي قرار نمي گيرند، از وزيران علوم و بهداشت خواست در جهت تقويت اين تشكلها بكوشند.
وي در پايان اين نشست دوساعته ابراز اميدواري كرد: «همه، بتوانيم در مسير اصلاح امور با حفظ آرامش و پافشاري بر اصول، پيش برويم و جامعه اي داشته باشيم كه در آن انتقاد يك ارزش باشد و زمينه سالم انتقاد بخصوص از دولت و حاكميت روز به روز بيشتر فراهم شود.»
