اشاره : درج نخستين گزارش «ايران» درباره متهم اول پرونده مبارزه با فساد اقتصادي با عنوان «شهرام جزايري كيست؟» با اقبال و توجه چشمگير خوانندگان و مخاطبان روزنامه مواجه شد. طي اين چند روز، ضمن آنكه شمار زيادي از خوانندگان خواستار ارايه اطلاعات و آگاهي افزونتر در اين باره بودند، افراد ديگري از مرتبطين و مطلعين نسبت به فعاليت جزايري، اخبار و اطلاعات تازه اي در اختيار ما گذاشتند. تماسهاي حاصله از هر دو سو، مسير كار ما را در پوشش دادن به قضاياي مبارزه با فساد و رانت جويي روشنتر كرد.
آنچه مسلم است، رسانه ها بالاخص مطبوعات در فرايند مبارزه با فساد اقتصادي با يك آزمون جدي مواجه شده اند، آزموني كه در آن سه اصل ركين اصلاحات، شفافيت، پاسخگويي و قانونگذاري به محك ارزيابي نهاده خواهدشد.
در اين راستا، مطبوعات از دو سمت با انتظارات بزرگي مواجه هستند. دست اندركاران امر مبارزه با فساد در سه قوه عاليه نظام انتظار دارند كه مطبوعات به عنوان چشم و گوش بينا و شنواي نظام در روشن كردن زواياي تاريك پرونده بكوشند و راه دشوار دگرگوني ساختارهاي فسادخيز را هموار سازند. از سوي ديگر، مردم نيز خواهان روشنگري مطبوعات از طريق ارايه اطلاعات به هنگام، دفاع از حقوق شهروندان و مراقبت از حريم عدالت و حقيقت هستند.
مبتني بر همين اصول و انتظارات، ما نقش رسانه هاي نوشتاري را جدي گرفته ايم و ترديد نداريم كه ورود هوشمندانه ديده بانان خبر به اين وادي جلوي بسياري از آفت هاي بزرگي كه دغدغه خود متوليان پرونده است و سلامت و آينده طرحهايي مثل مبارزه با فساد را تهديد مي كند خواهدگرفت. اولين و مهمترين افت و تهديد همانا فعال شدن رسانه شايعه است كما اينكه بارها ديده شده كه كمبود اطلاعات، نقص در خبررساني به ميدانداري شايعه و شايعه پردازان و ايجاد يك جوكاذب خبري مي انجامد كه مسير مبارزه با فساد را هم براي تصميم گيران و هم افكار عمومي مغشوش و غيرقابل پيشرفت مي گرداند.
افت دوم كه باز براي همگان شناخته شده است از آرايش جريانهاي سياسي و مناقشات جناحي ناشي مي شود، هر حركت و رفتاري در جهت جراحي بيماريهاي عميق اقتصادي ـ اجتماعي به دليل قطبي شدن فضاي سياسي كشور به خودي خود رنگ و بوي سياسي خواهدگرفت. متأسفانه فرايند جديد فسادزدايي نيز در شرايطي آغاز شده، كه مناقشات جناحي بيش از هر زمان ديگري اقتصاد، فرهنگ و قضا را تحت شعاع تند خود قرارداده است، براي درك صدق اين ادعا، كافي است به آنچه در چند روز اخير از زبان فعالان دو جناح پيرامون پرونده جديد مبارزه با فساد بيان شده، تأمل گردد. اكنون مي توان اين اميدواري را به مسؤولان و مردم داد كه مطبوعات با ارتفاع گرفتن از نگرشها و تفسير و تحليلهاي جناحي در پرونده هاي حساس مبارزه با فساد از شكل گيري يك جبهه گيري و رقابت فرساينده در اطراف ماجرا جلوگيري كنند و چنانكه تمهيدات و لوازم اطلاع رساني بهنگام در پرونده هاي جاري براي مطبوعات فراهم شود فرايند اصلاح ساختار اقتصاد فراگير شده و نگاههاي اصلاحگر به ريشه ها و زمينه ها، خاستگاههاي بروز فساد كشيده خواهد شد.
• گروه سياسي

پرونده جزايري از مواردي است كه در معرض تمامي افتهاي پيش گفته، اين جوسازي و شايعه پراكني، جناحي شدن، مبهم ماندن قراردارد. خوشبختانه دراطلاعات و گزارشهاي جديدي كه همكاران ما دريافت كرده اند، مسائل و مبهمات تازه اي از اين مسأله روشن شده است.
دوستان، بستگان و همشهريان جزايري اظهاراتي از سير فعاليت اقتصادي او، ارتباطات و مناسبات سياسي و نحوه بهره گيري او از فرصت ها ارايه كرده اند كه مي خوانيد:

• دانشجوي دندانپزشكي از كرمان تا تهران
براساس اظهارات يكي از بستگان جزايري، اولين بار ايده كار تجارت در دوره دانشجويي در ذهن او نضج مي گيرد. او مي گويد: جزايري سال ۷۱ حدود۱۰ سال پيش در كرمان دانشجوي دندانپزشكي بود، آنجا با برخي بازرگانان كرماني آشنا شد. علاقه و گرايش جزايري به اقتصاد در همين ارتباطاتش با دوستان كرماني بروز و ظهور پيدا كرد. وي مي افزايد: جزايري دراولين گام اقتصادي خود دو كار را آغاز كرد، اول ، خرماي بم بروات را خريداري و به جمهوريهاي شوروي سابق صادركرد اما او در اين كار متضرر و مالباخته شد حتي سرمايه اش هم در اين سير از دست رفت، پس از اين شهرام، سير رامهرمز را خريد و به كويت صادر كرد، مي گويند او سرمايه لازم براي كار صادرات را بابه رهن گذاشتن منزل پدرش در اهواز به قيمت ۲۰ ميليون تومان فراهم كرد.
وي تأكيد مي كند كه جزايري پيش از آن كه به اين دو كار در حوزه صادرات اقدام كند در يك شركت تجاري در كرمان مشغول به كار بوده و با فوت وفن تجارت در اينجا آشنا شده بود.
به گفته يكي از همشهري هاي جزايري ، تحول جدي در فعاليت اقتصادي جزايري از زمان انتقال او به تهران آغاز مي شود.
وي به خبرنگار ما گفت: جزايري در ورود به تهران كار صادرات و واردات را در مقياس وسيعتري آغاز كرد. ابتدا شركت پديده تجارت را به ثبت رساند و از اين طريق به صدور كالاي پر بهاي ايران يعني فرش مبادرت كرد. وي مي افزايد: مرحله اول فعاليت جزايري در صادرات فرش با موفقيت چشمگيري همراه شد و همين مسأله او را به گسترش و تنوع در كار اقتصاديش راغب تر كرد، و به اين ترتيب دفاتر جديدي پس از دفتر خيابان زاگرس، در خيابان ملاصدرا و بعد در ميدان ونك داير كرد. به گونه اي كه در سال ۸۰ شمار دفاتر تجاري او از ۱۸ مركز تجاري فراتر رفت.
اين همراه مطلع جزايري در پاسخ به پرسش ما پيرامون خاستگاه فعاليت اقتصادي وي مي گويد: خانواده جزايري در اهواز از صاحبان قدرت استان نيستند و به اشتباه برخي او را جزو آقازاده ها مطرح كردند: شهرام در دوره تحصيل خود در مغازه پدرش بستني فروشي مي كرد يكي ديگر از نزديكان جزايري دلايل و عوامل جهش فعاليت اقتصادي او را اين گونه تشريح مي كند: ايشان در سالهاي ۷۷ و ۷۸ كه سرمايه گذاريش در امر صادرات فرش به بار نشست، مشاوران و متخصصاني از حوزه اقتصاد، مديريت و بازرگاني را بكار گرفت، و افراد كارشناس و صاحبنظر او را در گسترش فعاليت تجاريش ياري كردند . ضمن اينكه در حوزه مشاوران جزايري، برخي از دكترهاي همدوره اش نيز وارد شدند. وي مهم ترين فعاليت اقتصادي جزايري در اين برهه را ايجاد مجتمع بزرگ عرضه و فروش فرش در شورآباد تهران خواند و مي گويد: پس از اين در محافل تجاري تهران، دبي و حتي كشورهاي غربي طرف ارتباط با ايران، اسم و كد جزايري به عنوان تاجر موفق مطرح گرديد.
وي در ادامه افزود: پس از صادرات فرش، او، به سرمايه گذاري در تجارت كالاهاي مهم ديگري مثل كاغذ و روغن نباتي روي آورد. ورود او به اين بخش با كسب اطلاعات ارزشمندي بود كه از نياز بازار داخلي و نيز دلايل ورشكستگي برخي مراكز توليد و صادرات به دست آورده بود در همين راستا به خريد كارخانه ورشكسته روغن نباتي نينا اقدام كرد. در اقدام مهم ديگر صندوق بازنشستگي يكي از سازمانهاي بزرگ را كه در آستانه ورشكستگي قرارداشت با گردش سرمايه ۴ميليارد توماني ياري رساند.
يكي از شركاي اقتصادي جزايري، ارتباطات خارجي او را عامل تعيين كننده در جهش اقتصاديش خوانده و مي گويد: جزايري اعتبار زيادي در مراكز تجاري دبي كسب كرده بود، و در سالهاي اخير با تقاضاها و پيشنهادهاي زيادي از سوي شركتها و مؤسسات خارجي براي مراوده و سرمايه گذاري مواجه بود، مهم ترين پيشنهاد را رويال بانك كانادا در قالب بستن قرارداد ۳۰۰ ميليون دلاري كرد. البته به صورت موردي در برخي كشورها مثل يمن نيز سرمايه گذاري كرده بود.

•  ارتباطات سياسي جزايري
نزديكان جزايري ضمن آن كه اظهار مي كنند ارتباطات سياسي وي براي آنها چندان روشن نيست اما بر اين نظرند كه منشأ اين ارتباطات بذل و بخشش ها و خدمات عام المنفعه گسترده وي بوده است، كمك به ۱۷۰۰ نفر در مركز دار الايتام ، كمك به دارالقرآن زنجان، مراكز مختلف ديني، گردآوري ۳۷۰ نفر پرسنل تحصيل كرده كه در ميان آنها مشاوران اقتصادي و متخصصين تجارت و بازرگاني نيز حضور دارند و كمك به چند كارخانه ورشكسته از جمله اين نوع اقدامات او است و به اين ترتيب جزايري پيشنهاد كمكهايي به افراد مختلف از همه جناح هاي سياسي مي كند. همسرش در اين باره مي گويد: او بر اين باور بود كه آنچه من دارم متعلق به همه است، چه زني بيوه و گمنام در اهواز باشد يا نماينده اي شناخته شده در كشور.
او مي افزايد: اگر سياسي ها از او بهره برده اند بخاطر هوششان بوده، او يك متخصص دست و دلباز بود. ضمن اينكه ظاهراً به همه كمك كرده و در بند جناحي خاص نبوده، پس نيت سياسي يا فردي نداشته. اما يكي از نمايندگان مجلس در اين باره مي گويد: اين كمكها يكسره مشكوك است مخصوصاً كه از طرف يك جوان زير سي سال صورت گرفته باشد، به نظر او ارتباطات خارجي جزايري بايد مورد دقت قرار گيرد. يكي از شركاي اقتصادي جزايري در اين باره مي گويد: بله جزايري ارتباطات خارجي دارد، همه كشورهاي خارجي هم به او ويزا مي دادند اما او حاضر به ترك كشورش نشد. او حتي در شركت خصوصي خود بخش فرهنگي داير كرده است. ما فعلاً در حال حساب پس دادن به منابع رسمي هستيم و اميدواريم با تشكيل دادگاه موارد مبهم برايمان روشن شود.

•  اين همه پيشرفت بدون رانت خواري؟
وامهاي كلاني كه جزايري از بانكها دريافت كرده و وام كلان پنجاه ميليون دلاري و نيز كمكهايي كه به مقامهاي اقتصادي داشته ، تداعي كننده رانت جويي او است. اما نزديكانش سير اين فعاليتها را قانوني مي دانند، آنها مي گويند رشوه دهي مراتب دارد، اگر حقي ضايع شده، اگر زد و بندي شده، اينها را دادگاه بايد روشن كند، آنها وام مورد اشاره را نيز براي صادرات فرش و داراي اسناد و مدارك مي دانند. يك دكتر اقتصاد در اين باره مي گويد. دركشور ما اينكه هر موفقيتي قرين يك سري سوءاستفاده باشد، متأسفانه امري كاملاً طبيعي است و اين نشان از ساختار معيوب نظام اداري و ساختار اقتصادي ما دارد، اين نظام معيوب طبعاً قربانياني هم مي دهد كه اغلب چنين جوانان جسوري جزو آنها خواهند بود، او مي افزايد: انگيزه هاي اين افراد هرچه كه باشد نوعدوستي يا سودجويي تفاوت چنداني ندارد، يكي بايد از بين برود تا اين سيكل معيوب مدتي به گردش خود ادامه بدهد تا نوبت بعدي برسد، البته اين به معني بي گناه دانستن كساني كه گرفتار مي شوند نيست، اما مهم زمينه و ساختاري است كه اجازه ظهور و بروز سوء استفاده هاي احتمالي را مي دهد.

•  از ورود بازرسان تا دستگيري
گفته مي شود اولين بار وزارت بازرگاني از رابطه سؤال برانگيز يكي از مديرانش با جزايري پرده بر مي دارد. شش ماه پيش از دستگيري جزايري بازرسان سازمان بازرسي در پي حسابرسي و بررسي فعاليت شركتهاي موفق به شركت او وارد مي شوند. در نهايت در تاريخ۲۴ آبانماه سال جاري جزايري همراه پدر و همسرش در «فرست كلاس » پرواز امارات در تهران، دستگير مي شود. همسر و پدر او كه در فرودگاه، آزاد شده اند، مجدداً يك ساعت بعد در خيابان شيخ بهايي دستگير مي شوند. ۴۸ ساعت بعد كه منزل جزايري مورد بازبيني قرار ميگيرد: همسر و پدرش آزاد مي شوند. ۱۳ روز بعد خانواده او موفق مي شوند با قاضي پرونده ملاقات كنند. قاضي با آنها برخورد مناسبي داشته و درباره جرايم جزايري صحبتي نكرده است، تنها به اين جمله بسنده كرده كه جزايري به افراد زيادي پول داده است. پيش از آن هم در مدت بازداشت همسر جزايري از او درباره انگيزه كمكهاي جزايري سؤالهايي شده است.

• انگيزه كمكها را دادگاه روشن خواهد كرد؟
به نظر مي آيد دادگاهي كه در ۱۶ ديماه تشكيل خواهد شد، در پي روشن ساختن يك معادله است، كمكها و پيشرفتها، مخصوصاً كمكهايي كه جزايري به مقامات سياسي كرده است. يكي از همكاران او بر اين نظر است كه كمكهاي غير سياسي او كه برايشان هيچ سند و مدركي هم جمع آوري نكرده طبعاً مد نظر دادگاه نخواهند بود اما كمكهاي سياسي قطعاًً براي جزايري دردسر ساز خواهد بود.