* ما بنا را بر آن گذاشته ايم كه با استفاده از تجارب گذشته و با يك برنامه ريزي منسجم، با كمك فيلمسازان فرهيخته و بقيه دست اندركاران سينما، سينماي مستند را دوباره احيا و پويا كنيم.
سينما، با فيلم كوتاه آغاز و با رشد چشمگيرش در دوران صامت، پايه هاي خود را به عنوان يك هنر «مستقل» بنا گذاشت. فيلم «كوتاه» را مقوله اي مستقل از فيلم بلند تعريف كرده اند. با رشد جهاني شدن سرمايه و تسلط سازوكار سرمايه و صنعت بر سينما، به مرور زمان فيلم بلند، به دليل كاركرد بيشتر تجاري و كاربرد مهم سياسيش، سهم بيشتري از توليد را به خود اختصاص داد. فيلم كوتاه، به آرامي از چرخه توليد به حاشيه رانده و به آزمايشگاهي براي كسب تجربه هاي جديد و همچنين جايگاهي براي معرفي عوامل مستعد براي ورود به عرصه فيلم بلند، تبديل شد.
از آغاز شكل گيري جدي سينما در ايران، تقريبا ً همين ديدگاه تا به امروز بر ذهنيت برنامه ريزان سينماي كشور حاكم بوده است. اگرچه در دوره هايي نيز به فيلم كوتاه به نوعي توجه شده است و اتفاقاً بهترين توليدات فيلم كوتاه كشورمان نيز محصول همين دوره ها بوده است. دوراني كه به دليل حضور افراد كارآتري بر مصادر اجرايي برنامه هاي مشخص و قابل توجهي دردستور كار بوده است.
يكي از مراكز مهمي كه نقش ارزنده اي در حمايت و كمك به روند تداوم فيلم كوتاه و مخصوصا ً فيلم «مستند » مي توانست داشته باشد، مركز گسترش سينماي مستند و تجربي بوده است. اين مركز اما به دلايل مختلف و مشكلات بودجه اي و مديريتي با افت و خيزهاي زيادي همراه بوده و از حدود چهار سال پيش تا به امروز در ركود كامل قرار گرفته است. تاكنون تعاريف گوناگوني در مورد فيلم «مستند » ارايه شده است و بالاخره پس از بحثهاي طولاني «اتحاديه جهاني فيلمهاي مستند» چنين تعريفي را براي فيلم مستند آورده است: «فيلم مستند شامل تمامي روشهايي است كه براي ضبط جنبه هاي مختلف واقعيت روي نوار فيلم به كار گرفته مي شود. اينگونه فيلمها، احساس و تفكر را برمي انگيزند و گزارش حقيقي وراستيني از واقعيت ارايه مي دهند يا به تفسيري صادقانه و موجه، پس از رخ دادن رويدادها، اكتفا مي كنند. هدف اين فيلمها برانگيختن ميل و رغبت تماشاگر نسبت به توسعه دانش و ادراك خود و مطرح كردن واقعي مسائل گوناگون زندگي وارايه راه حلهاي آنها از نقطه نظرهاي فرهنگي و اقتصادي است.»
واقعيت آن است كه در جهان معاصر، هريك از جوامع كه فيلم «مستند» و پديدآورندگان فيلم «مستند» را واجد اهميت و توجه تلقي كرده اند و از رهگذر ضبط و انعكاس واقعيتها و مسائل درون جامعه شان بيشتر آگاه شده اند، توانسته اند بسياري از بيماريهاي اجتماعي، فرهنگي و... را پيشگيري و درمان كنند. با حمايت معاونت سينمايي و انتقال محمد آفريده از انجمن سينماي جوانان انتظار مي رود پس از ركود طولاني دوباره روند حمايت از توليد فيلم مستند و تجربي از سر گرفته شود. با محمد آفريده درباره راه اندازي و پاره اي از مسائل اين مركز به گفت وگو نشسته ايم كه در زير مي خوانيد.
** مطلعيد كه مركز سينماي گسترش مستند و تجربي، عملاً بطور كامل تعطيل شده است؛ با چه برنامه هايي قصد احيا و راه اندازي اين مركز را داريد، آيا برنامه هايتان كارشناسي شده و بلندمدت است؟
* اصولاً خود سينماي مستند هيچ وقت تعطيل نمي شود چرا كه زندگي هميشه با حوادث و نشاط در جامعه سرزنده ما وجود دارد. در دوره قبلي مسأله اصلي سينما، فقط سينماي مرسوم يا به عبارتي «اكران» بوده است. انواع ديگر سينما و مخصوصاً سينماي «مستند » مورد غفلت قرار گرفته و بيشتر جهت دستگرمي مورد عنايت قرار مي گرفت. حال آنكه اگرما خواهان يك سينماي با عزت و اقتدار و مناسب شأن و پيشينه عظيم تاريخي كشورمان هستيم، چاره اي جز ديدن همه ابعاد سينما و حمايت از آن در يك نماي كلي نداريم. با نگاهي به فعاليتهاي انجمن سينماي جوانان در بين سالهاي ۷۶ تا ۸۰ با مشكلات عديده و بضاعت محدود توانستيم علاوه بر توليد انواع فيلم كوتاه، نزديك به صد فيلم «مستند » در اشكال گوناگونش توليد كنيم و بناست با راه اندازي مجدد مركز گسترش سينماي مستند و تجربي كه به تعبير معاونت سينمايي مورد غفلت قرار گرفته، به شكوفايي و استمرار حركت در اين راه بپردازيم.
** گويا شما در ابتداي راه اندازي مجدد مركز گسترش سينماي مستند و تجربي نشستهاي متعددي با انجمن مستندسازان و اتحاديه تهيه كنندگان و فيلمسازان در حول وحوش سينماي مستند داشته ايد، حاصل اين نشستها چه بوده و به چه راهكارهايي رسيده ايد؟
* مشكل اصلي برنامه ريزان فرهنگي كشور در اكثر موارد به قول فيلمسازان داشتن نگاه از بالا به مسائل است. در حالي كه قبل از هر طرح و عملي بايد نسبت به موضوعات، اشرافي شفاف پيدا كرد و بهترين افرادي كه مي توانند در اين زمينه با آگاهي، دقت و باتجربه بالا، ايده و فكر و برنامه بدهند و حقيقتاً مؤثر واقع شوند خود فيلمسازان هستند و باعث افتخار من است كه با اين قشر فرهيخته و باتجربه همكار شده ام. يكي از مشكلات ساختاري ما در روند سينما، نبود مركزيتي است كه مستقلاً به ظرفيتهاي مختلف فيلم «مستند» توجه كند؛ ما بنا را بر آن گذاشته ايم كه با استفاده از تجارب گذشته و با يك برنامه ريزي منسجم، با كمك فيلمسازان فرهيخته و بقيه دست اندركاران سينما، سينماي مستند را دوباره احيا و پويا كنيم، در همين راستا با راه اندازي يك مجله تخصصي فيلم مستند و همچنين تأسيس بانك فيلم (كه در آينده نزديك ويژگيهاي آن اعلام خواهد شد.) و راه اندازي كتابخانه تخصصي و فعال كردن مراكز و نهادهاي داخلي و خارجي جهت سرمايه گذاري در فيلم مستند اين برنامه را دنبال مي كنيم. علاوه بر آن توجه جدي و كارشناسي شده به عرضه توليدات، با فعال كردن واحد بازرگاني و همچنين راه اندازي دو برنامه تلويزيوني با حمايت شبكه اول سيما و مديريت آن، به شكل توليد مشترك و حمايت از توليدات مستند كه توسط خود فيلمسازان تهيه مي شود، چشم انداز بهتري براي آينده وجود دارد. ضمن اينكه يكي ازمهمترين مسائل مان راه اندازي واحد تحقيق و پژوهش و انتشارات است و كلاً بناي توجه مان به توليد فيلم مستند در اشكال گوناگون آن است.
** در مورد حمايت از فيلم تجربي و پويانمايي (انيميشن) آيا برنامه اي داريد؟
* در عرصه توليدات تجربي و پويانمايي مركز گسترش در حد مقدورات بنابر حمايت دارد كه با راه اندازي جدي توليد، مفصلاً به اين موضوع خواهيم پرداخت.
