مرور روزهاي گذشته در زندگي، سياست، جامعه، هنر و... همواره جالب است چرا كه علاوه بر القاي حس (خوشايند) نوستالژي در برخي موارد، گونه اي «به نتيجه گيري رسيدن» را نيز در خودمستتر دارد و در واقع آن را تسهيل مي كند. اينكه فردي در پايان يك مقطع زماني، به شكلي كاملاً گزينشي و بسته بندي شده، مجموعه اي از اطلاعات و رويدادها را دريافت و نزد خود تحليل كند همواره به عنوان يك الگوي ژورناليستي با بهانه هاي خاص به كار گرفته شده و مي شود. يكي از مهترين بهانه ها پايان سال تقويمي است، چرا كه نگرش به آنچه در اين ظرف زماني گنجانده شده، به خودي خود جذابيت دارد. از همين رو است كه هر ساله، مطبوعات چاپي و الكترونيكي، شبكه هاي تلويزيوني كابلي و ماهواره اي، راديوها و به طور كلي غالب رسانه ها، بخشي از فعاليت خود را معطوف به مرور مجموعه اي از رخدادها مي كنند و البته با توجه به جامعه مخاطبان هر يك از آنها، زمينه هاي مورد تحليل شان متفاوت است. موسيقي (غيركلاسيك جهاني يا به مفهوم عام: پاپ) نيز از اين قاعده مستثني نيست و براي مرور در اين زمينه، چه بهانه اي بهتر از اينكه يك سال ديگر از هزاره دوم ميلادي دور شديم و تازه ۱۴روز از سال۲۰۰۲ گذشته است!
اين گونه موسيقي كه در نگاه اول ممكن است تنها با مبدأ چندكشور محدود به نظر آيد ـ اما در واقع با تأثير ازخرده فرهنگهاي جهاني و منطقه اي، سيطره اش را بر كل جهان حاكم كرده ـ در سالي كه گذشت با فراز و نشيبهاي بسيار و ماجراهاي گوناگون مواجه بود.خواندن گزارشي چندلايه با چندزاويه ديد (P.O.V) متفاوت در اين باره، مي تواند جالب باشد:

«باب ديلن» رجعتي كرد به سبكهاي ديرين بلوز و فولك، كه اين نزد منتقدان و دوستدارانش بسيار مقبول افتاد

• فتح دوباره جهان پس از ۳دهه
بزرگترين ونخستين شوك موجود در جدول پرفروش ترين آثار سال،۲۰۰۱ مربوط به آلبومي بود كه از چندماه قبل تر ـ يعني سال۲۰۰۰ ـ به بازارهاي بين المللي عرضه شد: «يك» (ONE) شامل ۲۷ترانه قديمي از گروهي كه در دهه۱۹۶۰ بت جوانان آرمانخواه جهان محسوب مي شد و قريب به ۳دهه از گسيختگي جمعشان مي گذشت: بيتلها (Beatles).
به نوشته مجله معتبر موسيقي «بيلبورد»، اين براي اولين باردر تاريخ جدول آثار پرفروش موسيقي بودكه اثري از بيتلها جايگاه نخست جهاني را به شكلي گسترده اشغال مي كرد. گويي جوانان اين روزگار، در عصر تفوق انواع موسيقي الكترونيك بر موسيقي آكوستيك، يكباره با ديگر همسالان خود در سطح جهان، رجعتي به دهه پررمز و راز۱۹۶۰ را برگزيدند و از سوي ديگر والدين آنها مي خواستند با شنيدن اين ۲۷ترانه، براي لحظاتي خود را در خاطرات تلخ و شيرين چهاردهه قبل شان شناور كنند.
مجله «بيلبورد» دراين باره نوشت: «هنگامي كه در سال،۱۹۶۴ جنون بيتل (Beatlemania) سراسر جهان را فراگرفت، آلبوم Meet the Beatles به جايگاه هشتم جدول ساليانه رسيد و يك سال بعد نيز (۱۹۶۵) پرفروشترين كار، Dolly Helloاثرلوييس آرمسترانگ بود و آلبوم ۶۵ Beatles در جايگاه دوم قرار داشت.»
اين مجله در ادامه با ذكر آماري دقيق خاطرنشان ساخت كه در سالهاي بعد، يعني سالهاي اوج شهرت بيتلها نيز همواره آلبومهاي آنها اگرچه بسيار پرفروش بود اما هيچ گاه به پله نخست جدول نمي رسيد.

«بيتل ها» پس از ۳ دهه توانستند جهان را به مفهوم واقعي باز هم فتح كنند

• اقتصاد به مثابه شريان حيات
اما پرفروش ترين آلبوم سال۲۰۰۱ را نمي توان، منتخب آثار بيتلها محسوب كرد چرا كه مطابق اشاره پيشين، اين كار بخشي از فروش خود رامديون چندماه پاياني سال۲۰۰۰ بود.
RIAA (انجمن صنعت ضبط آمريكا) كه معتبرترين مرجع ارايه آمار در اين زمينه است، در واپسين روزهاي سال پيش، طي مراسمي باشكوه اسامي آثار پرفروش را اعلام و از آفرينندگان آنها قدرداني كرد. هر چند روزنامه واشنگتن تايمز در همان روزها نوشت ۲۰۰۱ براي موسيقي پاپ، سال خوبي نبود و «علاوه بر فروش پايين آلبوم ها و كنسرتها، آثاري كه پيش بيني هاي خوبي درباره شان شده بود نتوانستند به حد بالاي خود دست يابند. آثار تحسين برانگيز به تعدادي اندك پديد آمدند يا حداقل هيچ اثري كه توجه منتقدان و موسيقي دوستان را به خود جلب كند طي سالي كه گذشت ديده نشد» اما با اين حال براساس آمارRIAA، پرفروش ترين آلبوم سالHotshot بود از «شگي» (shaggy) خواننده سياهپوست سبك هيپ هاپ با فروشي معادل ۵‎/۵ ميليون نسخه. دواثر پرفروش بعدي سال به ترتيب ـ و بافاصله اي اندك نسبت به يكديگر ـ عبارت بودند از: آلبوم «يك روز بدون باران» ازEnya و آلبوم Celebrity از گروه پسران Nsync. روزنامه واشنگتن پست طي گزارشي درباره اين دوگروه نوشت: «احتمالاً فروش بالاي آلبوم Enya با حمله تروريستي به آمريكا در ارتباط است چرا كه در روزهاي پس از حمله، شهروندان به يك موسيقي آرامش بخش نياز داشتند [...] آلبوم Celebrity نيز از نظر تاريخي داراي دومين رتبه فروش در اولين روز انتشار است، يعني پس از آلبوم سال۲۰۰۰ اين گروه (Nsync) با نام No Strings Attached. اين در حالي است كه اگرچه اين گروه پرطرفدار در آلبوم اخيرش سبك Two-Step را به رپرتوار اجرايي خود افزوده است اما همچنان نمي تواند خود را از انگ وحشتناك گروه تين ايجرپسند (TeenPop) برهاند.» بنا به آمار ارايه شده از سوي RIAA عنوان پرفروش ترين آلبوم موسيقي فيلم (Soundtrack) به «اي برادر كجايي؟» با فروشي بالغ بر سه ميليون نسخه تعلق گرفت. يادآوري مي شود اين فيلم كه چندماه قبل با اكراني محدود در يكي دوسينماي تهران به نمايش درآمد موسيقي اي دارد بسيار شنيدني، جذاب، انرژيك و برآمده از دوموسيقي اصيل ايالات متحده: بلوز و كانتري. اين ميزان استقبال از موسيقي «اي برادر كجايي؟» در حالي است كه پديدآورندگان آن (رالف استنلي، گيليان ولش، آليسون كراوس و اميلوهريس) در مقايسه با بسياري از بزرگان اين دوسبك موسيقي، از شهرت كمتري برخوردارند. همچنين در ادامه فهرست پرفروش ها، آلبوم Scarecrow از گارت بروكس (Garth Brooks) با يك ميليون نسخه فروش به عنوان منتخب سبك كانتري برگزيده شد و در دنياي سبك «جزمدرن» (Jazz)، آلبوم «توريست» از St.Germain رتبه نخست را كسب كرد و پس از آن آخرين آثار Rachelle Ferrell و KennyG جاي گرفتند.

«شگي» عنوان پرفروشترين آلبوم سال را از آن خود كرد

• ناكامان بزرگ سال
فهرست آلبومهاي نااميدكننده۲۰۰۱ طولاني و پر از آثاري است كه گرچه در نخستين هفته ها فروش خوبي داشتند. اما به محض آنكه طرفداران فهميدند پتانسيل (يا همان انرژي ذخيره شده) شان به وسيله اين آثار برانگيخته نمي شود به شدت تنزل كردند. در اين باره مي توان از سرنوشت آخرين آلبوم بريتني اسپيرز (با عنوان Britney) به مثابه اولين ناقوس مرگ براي آثار پاپ تين ايجرپسند نام برد. همانطور كه سرنوشت آلبوم Iصm a slave 4U از گروه Neptunes چنين بود. همچنين از آلبوم Glitter با صداي مارياكري و فيلمي به همين نام با بازي او استقبالي نشد و مايكل جكسون پس از ۶سال سكوت با آلبوم Invincible پيشرفتي نداشت. از ديگر هنرمندان بداقبال سال كه هر يك روزي از پرطرفدارترين هنرمندان موسيقي محسوب مي شدند مي توان به گروههاي No Doubt ، Dave Matthews Band (با آلبوم Everyday) و افرادي چون Macy Gray و Lenny Kravitz اشاره كرد.

• مردگان اين سال، عاشق ترين زندگان
در سالي كه گذشت بسياري از نامداران موسيقي، زندگي را بدرود گفتند كه به ناچار بايد از ميان چنين فهرست بلندبالايي دست به انتخاب زد: مرگ جان لي هوكر، نوازنده گيتار، خواننده و اسطوره موسيقي بلوز در ميانه تابستان پيش را شايد بتوان به مثابه مرگ تدريجي چهره هاي جاودان برخي ژانرهاي ماندگار موسيقي به شمار آورد. چرا كه بانگاهي به اسامي درگذشتگان اين سال وتأمل در نوع موسيقي همه گير فعلي در جهان براحتي مي توان دريافت كه مطابق سير تاريخ، همه چيز محكوم به فنا است. چه موسيقي هاي ارزشمند و چه پديدآورندگان آنها، جز خاطره چيزي از خود برجاي نمي گذارند.
در اين سال بيلي هيگينز، نوازنده درام در گروه ارنت كولمن (۱۹۵۰)، جيمزلوئيس جانسون، نوازنده ترومبون و آهنگساز در سبك «جز» كه با گروههاي كونت بسي، ديزي گيلسپي و مايلزديويس مي نواخت، آرتور و افارل، آهنگساز و نوازنده ترومپت در گروههاي ديزي گيلسپي و بني گودمن؛ لئون ويلكينسون نوازنده گيتار باس در گروه راكLynyrd Skynyrd، چت اتكينس نوازنده مشهور گيتار در سبك كانتري... و دهها هنرمند ديگر كه در سبكهاي بلوز، جز، كانتري، فولك و گاسپل فعاليت داشتند با جهان وداع كردند. يكي از شخصيت هاي تأثيرگذار بر موسيقي كه سال گذشته ميلادي درگذشت، جرج هريسون، عضو افسانه اي گروه Beatles بود. كسي كه براستي مي توان او را نخستين و تأثيرگذارترين شخص در تلفيق موسيقي شرقي (سيتار هند) و غرب محسوب كرد. هريسون كه جوانترين عضو بيتلها و هميشه منزوي و خلوت گزين بود در سن ۵۸سالگي به دليل ابتلا به سرطان فوت كرد. او در يكي از معروفترين آثارش مي خواند: «نه خورشيد سحرگاه و نه ابر نيمروز، هيچكدام تمام روز دوام نمي آورند و همه چيز بايد بگذرد، و همه چيز بايد بميرد.»
همچنين بايد از ايزاك اشترن، يكي از بزرگترين نوازندگان ويولن در قرن بيستم نام برد كه آثار موسيقي بسياري از خود به يادگار گذاشته و يكي از به يادماندني ترين آنها، اجراي تكنوازي در موسيقي فيلم «ويولن زن روي پشت بام» است. ديگر هنرمندي كه در اين سال درگذشت دختر سياهپوست ۲۱ساله اي بود كه در سبك R&B فعاليت داشت و طي يكي دوسال اخير پله هاي موفقيت و اشتهار را با سرعت زياد در نورديده بود. هواپيماي اختصاصي او به همراه گروه نوازندگانش درست چندروز پيش از حمله تروريستي به خاك ايالات متحده، در باهاما سقوط كرد.

«اي برادر كجايي؟»؛ شايد اين از معدود دفعاتي باشد كه موسيقي يك فيلم در فهرست پرفروشترين آثار قرار مي گيرد

• انفجار در آسمان، نقطه عطف در كيفيت موسيقي
حمله تروريستي ۱۱سپتامبر به علاوه پيامدهاي بعدي آن، جهان را با تمام قوا تحت تأثير قرار داد و البته موسيقي نيز حضورش را در اين روند تأثيرپذيري ثبت كرد.
روزنامه نيويورك تايمز يك روزمانده به پايان سال (۳۰دسامبر) نوشت: «موسيقي پاپ تا پيش از ۱۱سپتامبر غرق در لذت بود و با فروش در مسير آرامش و موفقيت مالي، خود را به جزئيات در واقعيات زندگي مشغول كرده بود. بعد حمله صورت گرفت و نتيجه اين شد كه مايكل جكسون آلبوم به تأخير افتاده اش را به پايان برساند، پاپ هاي تين ايجري تقلا كنندتا خود را پخته و آگاه به نمايش بگذارند، موسيقي هاي كج خلق راك از والدين شكوه كنند و... اما ديگر هيچ يك فايده اي نداشت.» ژان پارلس (منتقد نيويورك تايمز) در پايان مقاله خود نوشت: «پس از حملات۱۱سپتامبر، به سرعت آثاري با درونمايه دلداري و تسكين با موضوع «آرزو براي صلح» تهيه شد كه با پيامهاي ميهن پرستانه و لزوم حفظ ايمان در محتواي خود همراه بودند. به همين منظور بود كه كنسرتهاي عام المنفعه خوانندگان با استقبال مواجه شد و موزيسين ها طي اين برنامه ها صدايي شدند براي انعكاس موج احساسات عمومي.»

«جرج هريسون» كه سالها انزوا گزيده بود در سال پيش درگذشت

• تعيين برترين ها با كاربرد «محك نقد»!
شايد اين تقديري جهاني است كه آنچه منتقدان مي پسندند، عامه مردم از آن استقبال نمي كنند و آنگاه كه اثري از سوي عوام پرفروش مي شود خواص را خوش نمي آيد. به هر حال سال پيش نيز اين فرمول هميشگي درباره تفاوت ميان آثار برگزيده منتقدان و شنوندگان عادي صدق مي كرد.
يكي از منتقدان نشريه اينترتينمنت ويكلي درباره عدم امكان شنيدن كليه آثار منتشره در هر سال نوشت: «الآن به طور متوسط چيزي حدود ۳۵هزارعنوان CD در هر سال انتشار مي يابد، يعني هـــر روز ۹۵‎/۹عددCD! آيا از نظر منطقي مي توان روزانه چيزي معادل يك دهم اين تعداد اثر را شنيد؟ چه رسد به آنكه قرار باشد مورد نقد هم قرار گيرند. اما زياد نگران كننده نيست چون مطمئناً بسياري از اين آثار اهميت كمي دارند و يا شايد نااميدكننده باشند.»
با اين حال روزنامه واشنگتن تايمز در گزارشي اجمالي كه از سال۲۰۰۱ ارايه داد، نوشت: «در اين سال، از مردي آلبوم منتشر شد كه در دهه هاي۸۰ و ۱۹۷۰ فرد بزرگي بود و به نظر مي رسد در تلاش براي كسب افتخارات پيشين است. آلبوم «عشق و دزدي» از باب ديلن در ميان بهترين آثار او جاي مي گيرد حتي اگر صاحب اثر در دسته بندي مردان سالخورده قرار داشته باشد. آقاي ديلن گويي اطلاعي درباره سلايق و مزه هاي جديد موسيقي ندارد كه هنوز آهنگهايي با مضمون بازگشت به ريشه هاي فولك و راك مي سازد. اين اثر مثال بسيار خوبي است از اينكه چگونه يك هنرمند مي تواند با ساخت يك موسيقي خوب همچنان مطرح باقي بماند. كاش تنها تعدادي از همتايان او مي توانستند به اين مرحله برسند. چرا كه برخلاف اعطاي نشان پنج ستاره از سوي مجله رولينگ استون به تازه ترين كار ميگ جگر (Mick Jagger)، طرفداران قديمي اين موسيقيدان بزرگ دهه۱۹۶۰ ديگر با شنيدن صداي او دچار هيجان نمي شوند. اين سرانجامي است كه گريبان پل مك كارتني و التون جان را نيز گرفته با اين تفاوت كه التون جان اعلام كرد آلبوم «ترانه هايي از ساحل غربي» كه سال پيش منتشر شد آخرين كارش خواهد بود چرا كه نتوانسته نظر طرفداران آثارش در سالهاي۱۹۷۰ را به خود جلب كند.»
نويسنده واشنگتن تايمز در ادامه خاطرنشان ساخت: «موفق ترين ژانرهاي امسال هيپ هاپ وR&B و رپ بودند با آلبوم هايي كه نه تنها خوب فروختند بلكه از نظر منتقدان نيز آثاري قابل قبول بودند. مثلاً آليشياكيز (Alicia Keys) كاري شگفت انگيز در آلبوم «ترانه هايي درآمينور» ارايه كرد: مجموعه اي از آثار روح دار و پرسوز و گداز با صداي پيانو.» اما رابرت هيلبورن، منتقد نامدار لس آنجلس تايمز در مقاله اي به تاريخ ۲۳دسامبر نوشت: «بهترين آلبوم هاي امسال مربوط به هنرمنداني بود كه به اعماق نفوذ كردند تا چيزي بگويند. در سالي كه قدرتمندان صنعت موسيقي براي فروش بيشتر آثارشان به هر دري زدند و با جريان هر بادي همسو شدند، اين باب ديلن بود كه بار ديگر به ما گفت باد بايد به كدام سمت بوزد.» هيلبورن در ادامه با اشاره به فاكتورهاي منحصر به فرد بودن، ده آلبوم برگزيده سال۲۰۰۱ را انتخاب كرد و نوشت: «اين هنرمندان بيش از آنكه به پيرامون خود بنگرند تا به سادگي از آثار پرفروش تقليد كنند، به عمق نگريستند تا چيزي را بگويند كه در واقع ارزش گفتن داشته باشد.»
فهرست آثار منتخب از سوي لس آنجلس تايمز به شرح زير است:
۱ـ باب ديلن: «عشق و دزدي»
پس از آلبوم Highway ۶۱ Revisted اين اولين بار است كه موسيقي در آلبوم ديلن پيش از كلمات نظر شما را به خود جلب مي كند. تنظيم موسيقي كه با چاشني راك قديمي، كانتري، بلوز و فولك همراه شده است تا آنجا كه فكرش را بكنيد به دور از ۲۰۰۱است. نه اينكه ديلن، كلمات را ناديده گرفته باشد بلكه اشعار او به عنوان پازلي شگفت انگيز و فريبنده از شهود و منطق، بيشتر اوقات غافلگير كننده است.
۲ـ"White Blood Cells": The White Stripes
۳ـ"Mahogany Soul":Angie Stone
۴ـ"Essence": Lucinda Williams
۵ـ"Experience": Jill Scott
۶ـ"Party Music";The Coup
۷ـ"Black Rebel...":B.R.M.C
۸ـ "All Is Dream": Mercury Rev
۹ـ"Amnesiac":Radiohead
۱۰ـ "Songs in A Minor":Alicia Keys
نيما تمدن

• نگارخانه افرند
نقاشي هاي فيگوراتيو ـ آبستراكت مژگان مقدم و جمال سوزنده مقدم از ۲۱ دي در نگارخانه افرند به نمايش گذاشته شده اند. تكنيك نقاشي هاي اخير مژگان مقدم و جمال سوزنده مقدم اكريليك و رنگ روغن است.
اين نمايشگاه تا ۲۶ دي درنگارخانه افرند واقع در خيابان مطهري، بعد از خيابان امير اتابك، خيابان اورمان، پلاك ،۱۰ ادامه خواهد داشت. تلفن ۸۳۰۴۹۴۴

• نگارخانه دريابيگي
مجسمه هاي فلزي محمدحسن طاهري از ۲۲ دي درنگارخانه دريابيگي درمعرض ديد علاقه مندان قرارگرفت. اين نمايشگاه شامل مجسمه ها و تابلوهاي فلزي طاهري است كه باگرايشي مدرن، حالتهاي الهام گرفته شده از نقشهاي اسطوره اي را تصوير كرده است. اين نمايشگاه تا ۲۷ دي ادامه خواهد داشت.
نگارخانه دريابيگي در شهرك قدس (غرب) فاز ،۳ خيابان دوم، پلاك ۱۱۶۵ واقع است. تلفن۸۰۸۳۳۲۷

• نگارخانه شاهد
نمايشگاه گروهي نقاشي، با شركت حبيب الله صادقي، مرتضي اسدي، مرتضي افشاري، پرويز اقبالي، حسين عصمتي، خشايار قاضي زاده، احمد نادعليان، سعيد نظام الدين امامي فر، مهدي محمديان، علي پيام تيمورنيا، احمد شريفي ، عبدالرضا چاره اي و محسن مراثي از ۲۲ دي آغاز شده است.
اين نمايشگاه تا اول بهمن ماه درنگارخانه شاهد واقع درخيابان جمهوري اسلامي، خيابان بابي ساندز، شماره ۳۴ ادامه خواهد داشت. تلفن۶۷۲۶۸۲۲

• نگارخانه هفت ثمر
نقاشي هاي مهرناز جلالي قاجار و پنج نفر از شاگردانش از ۲۱ دي درنگارخانه هفت ثمر به نمايش گذاشته شد.
آثار متفاوتي از فرح آقابيگي، شرمينه راد، مهري سعيدي و ليلي كوثري فر كه از شاگردان مهرناز جلالي قاجار هستند در اين نمايشگاه ديده مي شود.
هر چند كه فضاي حاكم بر كل آثار فضايي مدرن است اما شاگردان جلالي قاجار با نگاه هايي متفاوت، آثارشان را ارائه كرده اند. آثاري كه از مهرناز جلالي مقدم دراين نگارخانه به نمايش گذاشته شده است، نشان دهنده تأثير پذيري و ارتباط او با موسيقي است. اين نمايشگاه تا ۲۶ دي ادامه خواهد داشت.
نگارخانه هفت ثمر درخيابان مطهري، كوه نور، كوچه پنجم، پلاك ۲۵ واقع است. تلفن۸۷۳۱۴۰۳:

• نگارخانه آتبين
نقاشي هاي حسين عدالت خواه از ۲۸ دي تا ۲ بهمن درنگارخانه آتبين به نمايش گذاشته خواهد شد.
عدالت خواه فرشته ها را تصوير كرده است۱۲. تابلوي اين نمايشگاه عدالت خواه به فرشته هايي اختصاص دارد كه به گفته خود او «اين فرشته ها متولد شده اند؛ فرشته هايي زميني كه مي توانيم با آنها برخورد كنيم»
نگارخانه آتبين درخيابان ولي عصر، نرسيده به چهار راه پارك وي، كوچه خاكزاد، پلاك ۱۳ واقع است. تلفن۲۰۱۷۷۶۱

• نگارخانه فرهنگسراي هنر
نمايشگاه عكس «غروب درنيمروز» از ۲۲ دي درنگارخانه فرهنگسراي هنر (ارسباران) آغاز شده است.
در اين نمايشگاه كه به افغانستان اختصاص دارد، عكس هاي امين قدمي و محمد تراب زاده در معرض ديد عموم قرار گرفته اند .
اين نمايشگاه تا ۳۰ دي در نگارخانه فرهنگسراي هنر واقع درخيابان جلفا، بالاتر از پل سيد خندان، فرهنگسراي هنر ادامه خواهد داشت.

• نگارخانه فرهنگسراي دانشجو:
كاريكاتور هاي توكانيستاني، محمدعلي بني اسدي و جواد عليزاده از ۲۳ دي درنگارخانه فرهنگسراي دانشجو(شفق) به نمايش گذاشته شده اند.
اين نمايشگاه گروهي تا ۲۹ دي درنگارخانه فرهنگسراي دانشجو واقع درخيابان يوسف آباد، خيابان ،۲۱ پارك شفق ادامه خواهد داشت.تلفن ۵ ـ ۸۷۲۲۱۱۴