• اكنون كه جنگ درافغانستان به پايان رسيده ومسابقه بازسازي اين كشور آغاز شده است، سينماي ايران به فكرآن افتاده كه دركشور فارسي زبان همسايه جاي پايي بيابد.
• فيلمسازان افغان پس از ۱۰سال گوشه نشيني ، فيلمبرداري براي توليد اولين فيلم خود را آغاز كرده اند. اين فيلم كه «شايعه» نام دارد، براي تلويزيون كابل ساخته مي شود.
سقوط حكومت طالبان درافغانستان ، دركنار تمامي تبعات وپيامدهاي خود، جهانيان را متوجه يك بازار فرهنگي بكر كرد كه پس از سالها مي تواند مصرف كننده محصولات ريز ودرشت فرهنگي و هنري كشورهاي مختلف دنيا باشد. دراين ميان، سينما به عنوان سرگرمي سازترين محصول، جايگاه ويژه اي نزد صنعتگران اين حرفه دارد و بسياري كشورها، اعم از كشورهاي منطقه وصاحب منافع قصد دارند با نفوذ خود، سود سرشاري كسب كنند. از آنجا كه سالهاست مردم افغانستان از تماشاي فيلم محرومند، اين عطش مي تواند پتانسيل خوبي براي استقبال از فيلمهايي كه درآينده درافغانستان به نمايش درمي آيند، باشد. به همين دليل است كه بخش فارسي بنگاه خبري BBC درسايت خود گزارشهايي درباره نقش ايران درآينده سينماي افغانستان و آغاز كار فيلمسازان افغان ظرف روزهاي گذشته منتشر كرده است. از سوي ديگر سخنان محمدحسن پزشك كه هفته گذشته پس از بازگشت از افغانستان درباره زمينه هاي همكاري و فعاليت سينماي ايران دراين كشور همسايه ايراد شد، نشان از اهميت موضوع دارد.
سينما تئاتر ايران
• جاي پا
سايت اينترنتي BBC دربخش فارسي زبان خود در گزارشي به قلم سينا سعدي مي نويسد: اكنون كه جنگ درافغانستان به پايان رسيده ومسابقه بازسازي اين كشور آغاز شده است، سينماي ايران به فكرآن افتاده كه دركشور فارسي زبان همسايه جاي پايي بيابد.
اتحاديه تهيه كنندگان فيلم ايران تصميم گرفته است ۲۰۰فيلم سينمايي را به افغانستان بفرستد ودرآمد حاصل از آن را صرف بازسازي وتجهيزسينماهاي آن كشور كند. اين درحالي است كه هندي ها با دراختيارگرفتن چندين سينما و نمايش فيلم هاي مفرح كار سينماي خود را درافغانستان آغاز كرده اند. منوچهر محمدي، مديرعامل خانه سينماهمچنين اعلام كرده كه درتلاش است به مناسبت نوروز، جشنواره فيلم در افغانستان برگزار كند. هدف اين جشنواره ، ايجاد پل ارتباطي و بازارسازي براي سينماي ايران است.
اما فوأد نور، سخنگوي انجمن سينماداران به اين كار چندان اميدوار نيست. او مي گويد: دست اندركاران سينمايي فكر مي كنند شايد بتوانند از طريق فروش فيلمها به تجهيز سينماهاي افغانستان كمك كنند، ولي چه فيلمهايي؟ آيا اين فيلمها كه حتي درشهرستانهاي خودمان هم كسي آنها را نمي بيند، مناسب است؟ بهترنيست اگر قرار است فرهنگ سازي كنيم، فيلم هاي خوب و مطرح اين چندسال را به نمايش بگذاريم؟
عليرضا داوودنژاد ، سخنگوي اتحاديه تهيه كنندگان فيلم مي گويد: اين فيلم ها، فيلم هايي هستند كه درايران به نمايش درآمده و فروش خود را كرده اند.چون درايران تعداد سينماها نسبت به تقاضاي موجود كم است واكران دوم وسوم تقريباً امكان ناپذيراست وبراي مجموعه عظيم اين فيلم ها بايد به دنبال بازار بود . به راحتي مي توان درافغانستان اين كار را انجام داد، چون درهيچ كشوري به زبان فارسي فيلم ساخته نمي شود. روزنامه همشهري كه اين خبر را انعكاس داده ، ضمن تأييد تصميم خانه سينما مي نويسد: «ما مي توانيم با دوكشور ارتباط فرهنگي نزديك تري داشته باشيم: افغانستان و تاجيكستان. بهانه ما در مورد عدم ارتباط با افغانستان، جنگ بود. ولي براي تاجيكستان چه كرده ايم؟ آنها كه مشكل جنگ نداشته اند. الآن مسأله افغانستان مد روز شده است، ولي ما تا به خودمان بياييم ومشكلات داخلي خودمان را حل كنيم، آمريكا بازار سينماي افغانستان را در دست خواهد گرفت. درحال حاضر ما نمي توانيم حركت انفجاري وآني داشته باشيم ودرنهايت آخرين كشور هستيم كه شروع به سرمايه گذاري مي كنيم».
اين حرف شايد تاحدي صحيح باشد، اما چشم انداز مثبتي هم براي سينماي ايران وجود دارد. گزارشي كه چندي پيش ماهنامه فيلم از سينماي افغانستان تهيه كرده بود، حاوي نكته مهمي بود وآن اينكه مردم افغانستان پس از سينماي هند به سينماي ايران علاقه نشان مي دهند. اين توجه كه از فرهنگ وعلايق وزبان مشترك برمي خيزد، مي تواند براي سينماي ايران شايان توجه باشد. اما روزنامه همشهري ترديد دارد كه بتوان ازاين فيلم ها باتوجه به وضع اقتصاد آن كشور درآمدي ساخت كه صرف بازسازي سينماهاي افغانستان شود.
• يك پايان، يك آغاز
BBC درگزارش ديگري به روند شكل گيري سينماي افغانستان پس از سقوط طالبان مي پردازد:
فيلمسازان افغان پس از ۱۰سال گوشه نشيني ، فيلمبرداري براي توليد اولين فيلم خود را آغاز كرده اند. اين فيلم كه «شايعه» نام دارد، براي تلويزيون كابل كه باكمبود برنامه روبروست ، ساخته مي شود. سيدفاروق هيبت كارگرداني اين فيلم را برعهده دارد و انتظار مي رود ساخت آن تا پايان ماه ژانويه خاتمه يابد. طالبان پنج سال قبل پس از فتح كابل، توليد فيلم را ممنوع و نمايش هرگونه فيلم را معادل بت پرستي اعلام كردند. با كناررفتن طالبان از قدرت به دست نيروهاي ائتلاف شمال ، بالاخره درماه نوامبر گذشته سينماهاگشوده شد. البته زنان هنوز از ورود به سينماها منع مي شوند. آخرين فيلم توليدشده درافغانستان كه «اوج» نام داشت وموضوع آن نبرد مجاهدين افغان عليه نيروهاي اتحادجماهير شوروي بود، درسال ۱۹۹۲ ميلادي ساخته شد. درفيلم جديد كه شايعه نام دارد، برخي از پيشكسوتان سينماي افغانستان ازجمله محمدارم خرم ايفاي نقش مي كنند. اين هنرپيشه قديمي گفت كه براي قرارگرفتن مقابل دوربين فيلمبرداري درپوست خود نمي گنجد وافزود: «مي خواهم كار كنم ومهم نيست كه چه نقشي به من مي دهند». اين مرد ۷۸ساله در دهه ۱۹۷۰ ميلادي در سينماي افغانستان همواره نقش افراد شرور را كه مقابل قهرمان داستان قرار مي گيرند، بازي مي كرد. او گفت: «آنها هميشه نقش آدم هاي بد را به من مي دادند».
سيدفاروق هيبت، كارگردان فيلم ، درفاصله سال هاي ۱۹۸۴ تا ۱۹۹۵ ، هشت فيلم در زمينه مبارزه با موادمخدر ساخته است. زماني كه درطول جنگ داخلي سالهاي ۱۹۹۲ تا ۱۹۹۶ مشغول ساختن يكي ازاين فيلم ها بود، موشكي در صحنه فرود آمد وهشت نفر را به قتل رساند. درهمين حال اعلام شده يك تهيه كننده هندي هم قصد دارد درافغانستان فيلم توليد كند؛ فيروزخان بازيگر وتهيه كننده هندي از مقامات افغانستان اجازه خواسته است دراين كشور فيلم بسازد. موضوع اين فيلم ، زندگي يك شخصيت مبارز افغان است كه اعضاي خانواده خود را به دنبال حمله نيروهاي شوروي از دست داده است.
فيروز خان مي گويد: «اميدوارم اوضاع بهتر شود. من عاشق افغانستان وكوهستانهاي آن هستم. قبلاً هم براي فيلمبرداري يك فيلم در شهرهاي قندوز، مزارشريف وباميان اقامت كرده ام ودوست دارم آنجا برگردم».
فيلم هاي باليوود (صنعت سينماي هند ) درافغانستان طرفداران زيادي دارد. فيلم ماجراجويانه «يلان» ازجمله نخستين فيلم هايي بود كه پس از خروج طالبان از كابل درسينما باختر اين شهربه نمايش درآمد. نخستين فيلم توليدشده درافغانستان «عشق و دوستي » نام داشت كه درسال ۱۹۴۶ ساخته شد ويك توليد مشترك با سينما گران هند بود. پس از اين فيلم تا ۱۸سال هيچ فيلمي ساخته نشد. اما از سال ۱۹۶۴ تا زمان جنگ داخلي و به حكومت رسيدن طالبان درسال ۱۹۹۶ ، فيلمهاي بسياري درافغانستان توليد شد.
• مأموريت: راه اندازي
از سوي ديگر معاون امورسينمايي وزارت فرهنگ وارشاد اسلامي طي سفري كه به همراه يك هيأت علمي فرهنگي به افغانستان داشت، درگفت وگو با خبرگزاري دانشجويان ايران تأكيد كرد: «ما با كمك هاي سينماي ايران مي توانيم سينماي افغانستان را بازسازي ودرحقيقت راه اندازي كنيم».
اين سخنان كه اولين اظهارنظر رسمي يك مقام مسؤول درباره كمك به سينماي افغانستان پس از صحبت هاي اعضاي اتحاديه تهيه كنندگان ومديرعامل خانه سينما بود، نشان از عزم جدي ايرانيان براي حضور به عنوان يك بازيگرقدرتمند درميدان سينماي آينده افغانستان دارد.
پزشك درادامه صحبت هاي خود بااشاره به اين نكته كه «چيزي به نام سينما درافغانستان باقي نمانده است » گفت: «گروههاي متخصص و حرفه اي خود را به اين كشور گسيل خواهيم كرد، ضمن آنكه مي توانيم گروههاي مستندساز را نيز روانه نقاط مختلف افغانستان كنيم تا افراد و هنرجويان علاقه مند افغاني ، گروههاي ايراني را براي كارآموزي همراهي كنند». اين بخش از سخنان معاون سينمايي وزارت ارشاد به عدم وجود امكانات وتجهيزات لازم براي كارو فقدان نيروي متخصص اشاره داشت. پزشك اختصاص يك بخش جنبي از جشنواره بيستم فيلم فجر به سينماي افغانستان را زمينه سازي براي همكاري در راه اندازي سينماي ويران افغانستان دانست. اينكه تاچه حد اين صحبتها به مرحله اجرا مي رسند را گذشت زمان نشان مي دهد.
