پاسي از شب گذشته وعنايت مشغول رسيدگي به حساب وكتاب كارگاهش بود . ناگهان صداي ناله همسرش «اشرف» كه از درد دندان به خود مي پيچيد پرده افكار مرد را دريد.
زن سالخورده كه درد امانش را بريده بود به همسرش گفت فردا كمي زودتر به خانه برگردتا با هم به دندانپزشكي برويم.
طبق قرار روز بعد عنايت وهمسرش به دندانپزشكي رفتند.
مرد دندانپزشك با اينكه جوان بود ولي درعين حال باتجربه ومسلط به نظر مي رسيد. پس از معاينه دهان و دندانهاي زن ميانسال گفت: «چندتا از دندانهايتان پوسيده وبراي مداوا چند جلسه كار دارد».
زن كه فقط درفكر خلاص شدن از درد بود با خواهش از دندانپزشك خواست درمان را آغاز كند.
«عنايت » كنار صندلي مخصوص دندانپزشكي نشسته بود وبه دقت نحوه كار دندانپزشك جوان را زيرنظر داشت.
ساعتي گذشته بود كه ناگهان دكتر به حالت شوخي به مريضش گفت: خانم حيف شمانيست كه مراقب دندانهايت نيستي »؟ و…
عنايت با شنيدن اين حرف يكه خورده بود اما سعي كرد طوري وانمود كندانگار اتفاق خاصي نيفتاده است . صورتش تا بناگوش قرمز شده بود. ولي به هرحال پس از دقايقي آرام گرفت.
دقايق و لحظات نفس گير براي مرد با تمام سختي هايش سپري شد و ساعاتي بعد زن وشوهر از مطب خارج شدند. ولي با بسته شدن در خروجي زبان آتشين عنايت گشوده شد وباحالتي پرخاشگرانه به همسرش كه بخاطر اضافه وزن شديد، پوكي استخوان وكمردرد به سختي از پله ها پايين مي رفت گفت: «ببين خانم اين آقادكتر مثل اينكه خيلي بامزه تشريف دارند». ضمناً سروگوششان هم خيلي مي جنبه». باور كن اگر يك كمي ديگه به حرفهاش ادامه داده بود با همان انبر وتيغ جراحي حالش رو حسابي جا مي آوردم و…
اشرف كه با شنيدن اين جملات و ديدن چهره برافروخته شوهرش مات ومبهوت مانده بود درحالي كه سعي داشت مرد خشمگين را آرام كند گفت: «اي بابا اون بيچاره از پسرمن وتوهم كوچكتره. طفلي فقط يك چيزي را همين طوري واز سر دلسوزي گفت توچرا اين قدر موضوع را جدي گرفتي. باوركن آخرش اين بدبيني ها كار دستت مي ده». مرد عصباني همچنان پله ها را دوتايكي طي كرد درحالي كه زن مي دانست شوهرش به شدت عصباني است . آنان سوار ماشين شدند ولي قبل از اينكه عنايت پدال گاز را فشار دهد نيم نگاهي به همسرش انداخت وگفت: «اين آخرين باري بود كه پيش اين آقا اومدي، دفعه ديگه پيش دندانپزشك ديگري مي روي. چند روز پس از اين ماجرا عنايت پس از خريد روزانه به خانه برگشت ومتوجه غيبت همسرش شد. »
هنگامي كه اشرف به خانه بازگشت مرد خانه پس از كمي پرس وجو متوجه شد همسرش دوباره به همان دندانپزشكي قبلي رفته است . بنابراين پس از يك جروبحث مفصل او را به باد كتك گرفت. بعد هم درحالي كه كنترل خود را از دست داده بود به سراغ صندوقچه قديمي اش رفت. تپانچه قديمي اش را برداشت. آن را مسلح كرد و دور از چشم زن از خانه خارج شد ويكراست به دندانپزشكي رفت. او دريك چشم به هم زدن درمطب مرد دندانپزشك را درمحل كارش به گلوله بست واز آنجا گريخت.
چند ساعت پس از وقوع حادثه قاتل فراري دريكي از شهرهاي اطراف تهران دستگيرشد. وي درجلسات محاكمه نيز همچنان برادعايش پافشاري كرد و گفت مرد دندانپزشك نسبت به همسرش سوءنيت داشت و…
سرانجام چندماه بعد نيز قاتل با حكم دادگاه به دار مجازات آويخته شد. آن هم بخاطر يك سوءظن. درحالي كه دوتن جان خود را از دست دادند و كانون هاي گرم دوخانواده از هم پاشيده شد.
مروري در پرونده هايي كه طي ساليان متمادي درمحاكم قضايي ومراجع انتظامي تشكيل شده، يا تحت رسيدگي قرار گرفته بيانگراين است كه در شكل گيري تعداد زيادي ازاين پرونده ها آثار سوءظن كاملاً به چشم مي آيد.
هرچند درباره اثرات شوم وتبعات اجتماعي اين پديده ناهنجار آمار و ارقام دقيقي در دست نيست ، اما آثار زيانبار آن هم بركسي پوشيده نيست.
روانشناس: چاره سوءظن صداقت است
دكتراكرم ابراهيم كافوري «روانشناس» سوءظن يا بدگماني را تصوري نادرست نسبت به روابط عاطفي يا غيرعاطفي ميان افراد مختلف جامعه مي داند. به تعبير وي سوءظن عادت بسيار بدي است كه در اعماق وجود يك فرد رخنه مي كند و تمام اعمال و رفتارش را تحت الشعاع قرار مي دهد. اگر چنانچه تصورات فردي وبدگماني را به خانواده ها تعميم دهيم مي توان آن را بلاي جان خانواده ها دانست به اعتقاد اين روانشناس، بدگماني و سوءظن درخانواده ها وعلي الخصوص ميان زوجين ، والدين وفرزندان دراثر بي توجهي ، بي علاقگي ، دروغگويي و فقدان صداقت در گفتار و عمل ونحوه تفكر به وجود مي آيد. بدين ترتيب براي اينكه بتوان پيشداوري ياسوءظن را از بين برد، بهتراست افراد صادق باشند واحساساتشان را صادقانه بيان كنند. چرا كه صداقت درگفتار و رفتار بهترين دارو براي درمان سوءظن است.
جامعه شناس : اعتماد به نفس افراد بايد افزايش يابد
از منظر حسين آقاجاني «جامعه شناس» سوءظن يك پديده اجتماعي ، فرهنگي ناشي از رفتارهاي غيرعقلاني است كه معمولاً درجريان تعامل ، كنش و واكنش بين زن وشوهرها، دوستان و ساير افراد به وجود مي آيد.
آقاجاني با اشاره به نتايج يك تحقيق علمي كه اخيراً از ۹۲زوج به عمل آمده مي گويد: «زنان بيش از مردان نسبت به همسرانشان سوءظن داشته و نگراني خود را نسبت به آن ابراز داشته اند. تحقيقات جامعه شناسان نشان مي دهد در خانواده هاي سنتي، اعتبار و قدرت همواره مربوط به رئيس خانواده (مرد) بوده و هست و دراين نوع جوامع زن جزيي از قيموميت دائمي مرد شمرده شده ودختر تحت سلطه پدر و برادر بوده و هست.
دراين نوع جوامع مفهوم زن ودختر با ناموس مرد وخانواده گره خورده است و لزوم حمايت و كنترل ناموس جزو وظايف اخلاقي مردان وپسران به شمار مي رود .
درچنين ساختارهاي خانوادگي ، معمولاً سوءظن وتبعاتش بسيار اندك است چرا كه دختر خانواده تا زماني كه در خانه پدر زندگي مي كند از آزادي عمل و روابط خويشاوندي گسترده تري برخوردار است. اما به محض ازدواج با مردي از تبار فاميل يا همكيشان مي بايست به خواسته هاي شوهرش جامه عمل بپوشاند.
«ويليام كود» جامعه شناس واستاد دانشگاه كلمبيا باتوجه به نتايج تحقيقاتي كه در جوامع سنتي آسيايي به عمل آورد براين نكته تأكيد دارد كه زنان تا زماني كه به عنوان دختر در خانه پدر به سر مي برند دراندروني قرار گرفته با مشكلات زيادي مواجه نيستند. اما برخي از اين دختران بخاطر دگرگوني درساختار خانواده و جوامع سنتي ، تحت تأثير نظام نوين اجتماعي از محيط اندروني خانه خارج شده و به درون جامعه رخنه مي كنند. آنان مانند مردان درانظار عموم به كار روزمره مي پردازند به مدارج عاليه تحصيلي وشغلي مي رسند ودرنهايت به يك دگرگوني اجتماعي نايل مي شوند. حال درچنين شرايطي برخي مردان بخاطر خصوصيات اخلاقي و ساختار فرهنگي و اجتماعي شدنشان همچنان سنتي مي انديشند. درحالي كه زنان مدرن تر فكر مي كنند وهمين تعارضات سرانجام به بروز برخي تفكرات در زوجين نسبت به يكديگر مي انجامد. اينجاست كه رفته رفته سوءظن شكل مي گيرد ودرصورت عدم مهار آن ، مي تواند بسيار مخرب و ويرانگر باشد.
امروزه يكي از دلايل عمده خشونت مردان نسبت به زنان بخاطر سوءظن است. البته سوءظن پنهان ، بيشتر از نوع آشكارش جريان دارد.
معمولاً خانواده هايي كه گفتمان درميان اعضاي آن وجود دارد كمتر شاهد پديده اي به نام سوءظن هستند و فرزنداني كه درچنين خانواده هايي رشد مي كنند درآينده انسانهاي خشن و ديكتاتور مآب نيستند. اما درخانواده هايي كه پدرومادر نسبت به يكديگر با فرزندان بدبين هستند عكس اين مطلب به چشم مي خورد.
از منظر دكترسيدحسن حسيني نيز يكي از دلايل مهم شيوع سوءظن درجامعه ما به نحوه تربيت و اجتماعي شدن كه همواره با محدوديت هاي قابل توجهي روبرو بوده باز مي گردد.
ازسوي ديگر درجوامع شهري شاهد بروز رفتارهايي هستيم كه طبيعي به نظر مي رسد. ولي از نگاه برخي ديگر كه با شرايط تربيتي واجتماعي از نوع اول مأنوس شده اند اين رفتارها كاملاً غيرطبيعي جلوه كرده و درنهايت منجربه سوءظن مي شود.
آسيب شناسي اجتماعي ، با برشمردن برخي ويژگي هاي افراد در جامعه ضمن مطرح كردن مثالي مي گويد: زني كه كارمند بانك است موظف مي باشد براي جلب رضايت مشتريان بانك با آنها برخورد مناسبي داشته باشد. حتي دربرخي موارد هم بخندد. حال اگر شوهر يا برادر زن كارمند قابليت درك موضوع را نداشته باشند وهمچنان كه زن سيراجتماعي شدن را طي نموده آنان از آن غافل مانده باشند قطعاً در زندگي روزمره شان با مشكلات متعددي مواجه مي شوند.
درحالي كه اگراين قبيل مردان تفكر و نگرش خود را نسبت به نوع وظيفه اي كه بر دوش همسرشان قرار دارد معطوف نمايند به يقين نطفه ايجاد مسائل ومشكلات بسيار بزرگ اجتماعي به هيچ وجه تشكيل نخواهد شد.
اعتماد به نفس نكته بسيار مهمي است كه دكترحسيني برآن تأكيد دارد . او مي گويد: «هرچه قدر اعتماد فردي درجوامع بيشتر شود درمجموع شاهد افزايش ضريب اعتماد عمومي وكاهش سوءظن خواهيم بود. باتوجه به اينكه سوءظن ساخته وپرداخته جامعه است پس بايد توسط افراد جامعه نيز برطرف گردد كه البته نبايد نقش آموزش را در دوران كودكي ، نوجواني و جواني كه شالوده تفكرات و ذهنيات افراد دراين سنين شكل مي گيرد ناديده گرفت. چراكه به هرمقدار ميزان سوءظن فرد نسبت به اطرافيان بالا رود براي خود و ديگران معضلات بيشتري به وجود مي آوردلذا بايستي شرايط زندگي را درجامعه درك كرد و آن را با تمام وجود فهميد وگرنه…
جعفررشادتي قاضي سابق ويژه قتل تهران نيز سوءظن را نوعي بيماري دانسته واز اين واژه تعبيري چون بدگماني ، بدانديشي وكج انديشي دارد.
ابراز سوءظن وخطر شروع كردار
دانشجوي دكتراي حقوق بااشاره به سابقه تاريخي سوءظن واثرات مخرب اين پديده اجتماعي به وصيت نامه حضرت علي (ع) به فرزندش اشاره مي كند كه در فرازهايي از آن آمده: «بيهوده نسبت به همسر خويش بدبين مباش. زيرا اين بدبيني بي جا، احساساتي خفته وافسرده را درخاطر او بيدار مي كند و وقاحت و كردار زشت را درنظرش كوچك گردانده وعادي جلوه مي دهد وتكرار گفتار روزي پاي درمرحله كردار مي گذارد.»
معاون مجتمع امورجنايي تهران سوءظن را فقط مخصوص زوجين ندانسته وتأكيد دارد كه اين ناهنجاري مي تواند درتمام افراد جامعه نسبت به يكديگر بروز پيدا كند. چرا كه بررسي صدها پرونده جنايي ، خانوادگي ، كيفري و حقوقي كه درمحاكم قضايي تشكيل شده نشان داده سوءظن نقش مهمي درتشكيل اين پرونده ها داشته است.
درمجموع تحليل نظرات كارشناسان اجتماعي بيانگر آن است كه تاكنون دركشور ما درباره اين بيماري ، مبتلايان و عوارض مختلف آن تحقيق و پژوهش لازم وكافي صورت نگرفته است . البته دراين ميان نبايد نقش رسانه هاي گروهي ، صدا وسيما ومطبوعات را نيز دربيان شفاف معضلاتي از اين قبيل ناديده انگاشت. چراكه تلاش براي رشد وگسترش فرهنگ عمومي و جريان اجتماعي شدن جزو وظايف لاينفك رسانه ها به شمار مي رود و شايسته است مسؤولان مربوطه و دست اندركاران با استفاده از ابزارهاي اطلاع رساني موجود به اين مقوله مهم بيش از پيش توجه كنند تا آثار زيانبار اين پديده شوم درجامعه كاهش يابد.