روستاي مزايجان داراي اماكن تاريخي و تفريحي فراوان است كه مي تواند در جذب گردشگر بسيار با اهميت باشد. مطلب زير، فهرستي از ۱۰مكان پرجاذبه است كه با شرحي كوتاه آمده است.
* چشمه پير كدوئيه: در پاي كوه سرسفيد چشمه زيبا و بانشاط پير كدوئيه است كه درسالهاي پرباران آب خروجي آن به سي اينچ مي رسد و درختان كهنسال چنار و بوز داراي عمر چندصدساله است و آب چشمه در زمستان گرم و در تابستان بسيار خنك و سرد است. مكاني است بسيار زيبا براي ايجاد اردوگاه كه در صورت توجه مي تواند قطب گردشگري شود.
* دو چشمه معروف و باصفا در وسط كوه خالشت به نامهاي زرشك كوه و بيدمريم.
* چشمه معروف آب گرم در نزديكي چشمه پير كدوئيه كه از وسط كوه بيرون مي آيد و آب فراواني دارد.
* رودخاه مزايجان به طول ۲۰كيلومتر سرسبز و باصفا با درختان انبوه و چمنزارها منظره جالبي دارد.
* سنگ رستم: در پاي كوه خالشت سنگ بزرگي قرار دارد كه به سنگ رستم معروف است و به عقيده قديمي ها رستم زال قهرمان نامي ايران باستان و شاهنامه هنگام عبور از اين منطقه شبي در كنار اين سنگ آرميده است.
* تپه معروف غلاتو در قسمت غرب روستا به شكل هرم است. ريش سفيدان مي گويند، در بالاي تپه قلعه اي وجود دارد كه به زبان محلي به غلاتو معروف است كه قلعه دختر گبر نيز ناميده مي شود، بزرگان اشياي قيمتي خود را در آنجا نگهداري مي كرده اند. پيران قديم مي گويند، در گذشته هاي دور سكه اي با قدمت ۱۳۰۰سال قبل از اسلام در آن پيدا شده است.
* آرامگاه امامزاده بي بي خاتون دخت گرامي امام موسي كاظم(ع) كه در زمان ورود حضرت امام رضا(ع) به ايران آمد و وفات يافته است. در محوطه امامزاده چنارهاي كهنسالي وجود دارد.
* چنارهاي دشت كهكوئيه كه دورتنه آن به چند متر مي رسد و بلندي آن به صدمتر مي رسد و از درختان قديمي و تنومند روستا است.
* آثار تاريخي موجود در گلودزدو كه حدود چهل پله در كوه دارد ومحل نگهداري اشيا و اثاثيه قديمي ها بود و در اتاق ۲*۲ نگهداري مي شده است. چاه بزرگي كه در بالاي تپه و وسط اين اتاق است.
* تفرجگاه شيخ نصرالدين، تفرجگاه قنات كهن قاضي باما در چاه عميق، تفرجگاه منطقه دوزدوئيد، غار محرم، غار كوه سفيد، غار كوه خالشت، وجود آسيابهاي آبي، كرش مخصوص گرفتن شيره انگور، كوههاي بلند و سر به فلك كشيده با گياهان دارويي و جانوران وحشي مثل كل، بز، ميش، گرگ، پلنگ، روباه، شغال، كبك، تيهو و... و دهها اثر تاريخي و تفريحي ديگر در منطقه مزايجان براي ديدار گردشگران وجود دارد كه متأسفانه ناشناخته مانده اند.

يكي از قبرستانهاي قديمي روستاي مزايجان، قبرستان «پير كدوئيه» است كه در كنار قلعه اي به همين نام قرار دارد. سنگ قبرهايي دراين قبرستان وجود دارد كه تاريخي چهارصد ساله دارد و بيشتر بر روي آن نقوشي حك شده است.
بيشتر اين سنگ قبرها به صورت افقي و بعضي به صورت عمودي نصب شده كه برروي آنها به آيات قرآني و تصاوير شمشير، سرو، كاج، شير و در بعضي موارد تصاوير و شكل زن يا مرد به چشم مي خورد. روي سر بعضي از سنگها شيار و گودي نيز ايجاد شده است. اين سنگ قبرها معمولا ً با هم فرق دارد و علت آن هم شايد به خاطر فاصله طبقاتي است كه كاملاً رعايت شده است. به روي برخي از سنگ قبرها آيات قرآني بيشتري ديده مي شود. گذشتگان عقيده داشتند كه حك آيات قرآني بر روي اين سنگ قبرها باعث مي شده كه شيطان سراغ مردگان نيايد.
علاوه بر قبرستان پير كدوئيه در اطراف مزايجان قبرستانهاي قديمي ديگري نيز وجود دارد كه سنگ قبرهاي آنها داراي قدمت و ارزش تاريخي زيادي است كه اطلاعات خوبي را در مورد گذشته روستا دربردارد. از جمله قبرستان گبرها در شرق مزايجان است. آثار اندكي از قلعه دختر در منطقه كوهستاني دزد وئيد نيز هنوز باقي است. از طرفي به خاطر بي توجهي مسؤولان يكي از بزرگترين اثرات ميراث فرهنگي به نام حمام خزينه اي مزايجان متأسفانه به خاطر جاده سازي كاملاً از بين رفت. آثاري از آسيابهاي آبي قديمي نيز در داخل و اطراف مزايجان باقيمانده است كه حكايت از رونق كشاورزي در منطقه دارد.
در گذشته امامزاده اي در كنار قلعه پيركدوئيه بود كه هم اكنون از بين رفته است. همچنين در چند قدمي قبرستان، چشمه معروف پير كدوئيه كه شهرت بسياري دارد و محل تفرجگاهي براي ساكنان شهرستان و ديگر شهرستانها و استانها در بهار وتابستان است، قرار دارد. آب اين چشمه دشت وسيعي را مشروب مي كند. مردم عقيده دارند چشم نظر كرده است و از نظر قداست احترام خاصي براي آن قايل هستند و به آن بي احترامي نمي كنند. حتي عشاير اطراف كه در بهار و تابستان به اين منطقه مي آيند عقيده دارند بايد سالي يك بار گوسفندان خود را در اين چشمه شست وشو دهند. آنها به دنبال اين كار حتماً بره يا بزغاله اي ذبح مي كنند و گوشت آن را نذر و بين مردم تقسيم مي كنند.
مهدي يوسفي

مزايجان بزرگترين روستاي شهرستان بوانات يكي از روستاهاي محروم كشور است كه نبودن راه ارتباطي مناسب و در بن بست بودن آن موجب عقب ماندگي عمراني و اقتصادي و فرهنگي آن شده است.
جاذبه هاي طبيعي، كشاورزي و اقتصادي مزايجان با فراهم شدن امكانات و شناسايي استعدادها مي تواند آن را به يك قطب مهم درآمدزا در استان فارس تبديل كند.نبودن كارخانجات و كارگاههاي توليدي و صنعتي موجب شده است، بخش عظيمي از مردم مزايجان براي فرار از محروميت ها به شيراز و ساير شهرهاي همجوار مهاجرت كنند، شايد كه بتوانند قسمتي از مشكلات خود را در آنجا كه دور از ديار است رفع كنند. نبودن امكانات ورزشي و تفريحي براي جوانان و نوجوانان در اوقات فراغت و بيكاري آنها موجب شده است، بيشتر وقت خود را با پرسه زدن در كوچه ها و ايستادن در سر خيابانها وگذرگاهها بگذرانند و اين زنگ خطري است كه درمزايجان به صدا درآمده است.
درمزايجان يك زمين چمن فوتبال و يك سالن سرپوشيده واليبال مي تواند تاحدودي از سرگرداني جوانها و نوجوانها بكاهد (آنها مرتب در زمينهاي خاكي فوتبال مي كنند) اما متأسفانه امكانات ورزشي و تفريحي مزايجان درحد صفر است.تنها سرگرمي جوانان مزايجان ديدن تصاوير شيكه هاي تلويزيوني است كه اين هم به علت قطع مكرر برق بيشتر اوقات مشكل دارد.گردو و كشمش دو محصول مهم كشاورزي مزايجان است كه جنبه صادراتي دارد. بيشترين انگور بوانات در مزايجان توليد مي شود و وجود صدها هكتار باغ انگور بهترين دليل اين ادعاست. بخشي از اين انگورها در بوانات تبديل به كشمش از نوع آفتابي مي شود كه دوسه سالي است متأسفانه هيچگونه متولي خريدي ندارد و باغداران از اين جهت بسيار در مضيقه هستند. بطور ميانگين باغداران مزايجان از هر هكتار باغ انگور نزديك به سي تا چهل تن انگور برداشت مي كنند كه بخشي از اين انگور به استانهاي ديگر حمل و بفروش مي رسد.گردوي بوانات بخصوص مزايجان كيفيت بسيار خوب و مطلوبي دارد. در گذشته درختان بزرگي در منطقه بود كه از هركدام صدها كيلو گردو برداشت مي شد، اما بيشتر آنها كه عمر بسيار طولاني داشتند از بين رفته و اكنون تعداد كمي از آنها باقي است كه محصول چنداني نمي دهند و كاشت بي رويه و بدون اصول كشاورزي وباغداري نيز باعث شده است كه درمقدار محصول درآمد خوبي نصيب مردم نشود.
از ديگر محصولات مزايجان گندم جو، لوبيا، عدس، نخود، بادام، زردآلو، خرمالو، آلبالو، گيلاس، گلابي، انار و به و…را مي توان نام برد كه علاوه برمصرف داخل روستا به خارج از روستا نيز حمل مي شود.با اين همه نعمت خدادادي سزاوار نيست مردم مزايجان سردرگريبان و دست در بغل بمانند. ايجاد يك كارخانه صنايع تبديلي مي تواند عده زيادي از جوانان بي كار مزايجان را جذب كند. بيشتر نقاط مزايجان و كوچه ها نياز به بهسازي و آسفالت دارد. درحال حاضر از سوي جهاد كشاورزي بوانات، دهداري مزايجان و بنياد مسكن بعضي قسمتها درحال بهسازي است كه به دليل نبودن اعتبار كافي كار به كندي پيش مي رود.
بهداشت، درمان و خدمات بهداشتي روستايي در اين محل بسيار ضعيف است و اين از مهمترين مشكلاتي است كه مردم مزايجان با آن دست به گريبان هستند. مردم مزايجان براي مراجعه به دندانپزشك، آزمايشگاه و زايشگاه بايد به شهر سوريان مركز شهرستان مراجعه كنند.
راه ارتباطي مركز شهرستان به مزايجان درحال حاضر مسيري پرپيچ و خم، باريك، كم عرض و فاقد هر نوع علايم راهنمايي و رانندگي است و فقط در يك مسير ۱۰كيلومتري داراي ۳۴ پيچ خطرناك است و رانندگان و مسافران را خطرات و حوادثي كه گهگاه حتي منجر به مرگ مي شود، تهديد مي كند.مردم مزايجان مي گويند، آب داريم اما زمين كشاورزي نداريم، محصولات باغي داريم اما صنايع تبديلي نداريم. جوان جوياي كار داريم اما كار و حرفه نداريم، مكانهاي تفريحي داريم اما دست و توان معرفي نداريم. خلاصه هرگونه استعداد آمادگي در سازندگي داريم كه اگر از سوي مسؤولان بيشتر مورد توجه قرارگيرد استعدادهاي منطقه بيشتر شكوفا مي شود.روستاي مزايجان با جمعيتي بالغ بر هفت هزار نفر مركز دهستان بزرگ و پرجمعيت مزايجان در سي كيلومتري مركز شهرستان بوانات و در ۲۴۰ كيلومتري شمال شرقي شيراز قرار دارد.
ابراهيم يوسفي

درحالي كه عمر ضميمه «ايران روستا» به فصل هم نرسيده است، توجهات مردمي و دولتي بسياري را شاهد بوده ايم.
«ايران روستا» كه در حال حاضر هر پانزده روز يكبار ويژه يك استان منتشر مي شود، توانست با طرح مشكلات وكاستي هاي روستاييان، توانمندي هاي فرهنگي، اجتماعي و اقتصادي و همچنين توجه به آداب، سنن و باورهاي آنها مورد توجه مخاطبان و خوانندگان روزنامه قرار بگيرد. در اين مدت نامه هاي زيادي از شهروندان استانهاي همدان، مركزي و تهران دريافت كرديم كه با تقدير از توجه «ايران» به مناطق روستايي، اظهار اميدواري كردند كه اين عمل تداوم داشته باشد. اهالي روستاهاي علي آباد دمق در همدان، كوهين در استان مركزي و نجم آباد هم با تماس و يا مراجعاتشان از چاپ ويژه نامه تشكر مي كنند. چندي پيش در مراسم ماهيانه انجمن تفرشي ها كه اين بار اعضاي گروه شهرستانها هم دعوت بودند، غلامرضا سحاب فرزند مرحوم عباس سحاب ومهندس ايرج حسابي در جمع بيش از هزار تن از تفرشي هاي مقيم مركز با توزيع روزنامه ايران و ضميمه روستايي اش، به تفصيل از اثرات سازنده اين رويكرد گفتند و اين اقدام را راهبردي مؤثر در محروميت زدايي و رضايت آفريني در روستاها دانستند. غلامرضا سحاب گفت: مردم تفرش و روستاييان كوهين كه فكر نمي كردند روزنامه هاي پايتخت حتي گوشه چشمي به آنها داشته باشند، وقتي ديدند برايشان چنين ويژه نامه جامع وكاملي تدارك ديده شده، آّنقدر شعف زده شده بودند كه نمي توان تصور كرد. او گفت: اين نشريه علاوه بر آنكه شهروندان ومديران ادارات را متوجه روستاها مي كند، اجر معنوي زيادي نيز به همراه دارد. غلامرضا سحاب گفت: گروهي از دلسوزان تفرشي پس از چاپ ويژه نامه، گردهم آمدند و مورد به مورد درحال بررسي مشكلات مردم اين روستا هستند تا در حد توان معضلات حل شود. وي نگرش فرهنگي وغيرسودجويانه ايران را دراين اقدام ستود وگفت: بسياري از اهالي تفرش پس از اين اقدام به جاي نشريات ديگر، « ايران» تهيه مي كنند. ويژه نامه نجم آباد كه سومين شماره ايران روستا بود، نتايج موفقيت آميزي داشت. در روزهاي آتي كه دهه فجر است، قرار است سالن تربيت بدني دهستان ۱۲ هزار نفري نجم آباد افتتاح شود. همچنين به همت شهرام نجم آبادي عضو شوراي دهستان به زودي نخستين دكه فروش مطبوعات در روستاي نجم آباد آغاز به كار مي كند. قرار است در اين دكه روزانه ۵۰ نسخه روزنامه ايران و ساير نشريات مؤسسه فرهنگي مطبوعاتي ايران آورده شود و علاقه مندان به مطالعه در روستا، امكان و فرصت دسترسي به نشريه را تنها بخاطر اينكه در روستا هستند، از دست ندهند. مردم روستا همچنين با ارسال تومار بزرگي به دفتر روزنامه با هزاران امضا همراه بود، از روزنامه قدرداني كردند. شاه بيت تشكر اين مردم بي آلايش هم كيك بزرگ يك در يك و نيم متر ايران روستا بود كه در سالگر انتشار «ايران» به سالن برگزاري مراسم آورده شد و همه را شگفت زده كرد. به هرحال از شهرام نجم آبادي و برادر خوش ذوقش علي نجم آبادي و ساير مردم نجم آباد سپاسگزاريم. نكته جالب اينكه درست در روزي كه ويژه نامه نجم آباد چاپ شد، جلسه اي در منطقه برگزار شده بود با اين نيت كه امضاي مسؤولان را براي مسدود كردن راه اصلي نجم آباد بگيرند كه ضميمه روزنامه به قول نيما آب در خوابگه… ريخت. مژده مهم كه بايد براي تأثيرگذاري اين شماره به مردم نجم آباد داد اين است كه نجم آباد با تلاش هاي انجام شده و قول مساعدت مسؤولان وزارت راه از بن بست خارج مي شود و ديگر نيازي نخواهد بود مردم براي رفتن به اشتهارد ۱۵۰كيلومتر طي كنند. ۱۷ كيلومتر راه براي روستاييان احداث خواهد شد. در اينجا لازم است از حسين عسگري از جوانان خوش فكر اهل ساوجبلاغ كه در توليد ويژه نامه نجم آباد همراهي بسياري با ما داشته، بسيار تشكر كرد.از شهرها و استانهاي ديگر نيز درخواست هايي براي چاپ ويژه نامه داشته ايم، كرمانشاه، ايلام، اصفهان وكردستان از آن جمله اند. به اضافه شهرهاي كوچك و بزرگ ديگري كه با استقبال از اين نشريه، خواستار پوشش مناطق روستايي خود شده اند، اميدواريم باتوشه گيري از لطف و مهر و عشق شما هموطنان ومساعدت همواره مديران و دست اندركاران بتوانيم اين راه را بهتر از پيش ادامه دهيم.
فرح خادم المله