متن كوتاهي بود و حاوي يك نكته عجيب وچند جمله كه مي شد آن را به حساب توضيح مختصري گذاشت. «باتوجه به فعاليت گسترده شيلات ايران در زمينه توسعه آبزي پروري و توليد بخشي از پروتئين مورد نياز جامعه كه نقش مهمي در جهت ايجاد اشتغال ورشد و شكوفايي اقتصاد دارد.» از نمايندگان رسانه هاي گروهي دعوت شده بود با اين فعاليت ها در استان خراسان آشنا شوند. تعجب مي كنم: «توليد و پرورش آبزيان آن هم در يك استان غيرساحلي!!» پيش خود مي گويم:«بايد به اين سفر رفت و توضيحات بيشتر را آنجا شنيد.» و راهي مي شوم.
برنامه از سركشي به چند مزرعه پرورش ماهي در شهرستان چناران شروع شد. اما شروع فعاليت پرورش آبزيان در استان خراسان به چند سال قبل بازمي گردد. سال ۱۳۶۶ كه واحد آبزيان توسط جهادسازندگي در استان آغاز به كار كرد و سپس تشكيل نمايندگي شيلات در استانهاي غيرساحلي بطور مستقل مورد توجه قرار گرفت و بالاخره مديريت شيلات از سال ۷۴ شروع به فعاليت كرد و از آن زمان تاكنون فعاليت هاي آن درحال گسترش است.
كوه بينالودوماهي قزل آلا
جايي در نزديكي كوههاي بينالود در دشت سپيدپوش از بارش يكريز برف، ماهي هاي قزل آلا در آب استخرهاي روباز و سرپوشيده حيات درجايي غير از زيستگاه طبيعي خود را تجربه مي كنند. در استان خراسان دومركز تكثير ماهيان سرد آبي داراي مجوز وجود دارد كه در مجموع تعداد سه ميليون قطعه بچه ماهي قزل آلا در اين مراكز قابل تكثيرند. مهمترين عامل براي اجرا وگسترش طرح پرورش آبزيان در استان خراسان، وجود منابع آبي متعدد در اين استان ذكر شده است. مهندس شاهسوني يكي از مسؤولان جهاد كشاورزي استان مي گفت: «گستردگي و وجود تنوع آب و هوايي تواناييهاي زيادي را براي توسعه شيلات و پرورش آبزيان در اين استان به وجود آورده است. منابع آبي جاري استان حدود ۴‎/۵ ميليارد مترمكعب برآوردشده است. سالانه شش ميليارد مترمكعب از طريق چاههاي عميق و نيمه عميق و ۱‎/۹ميليارد مترمكعب از طريق قناتها و بخش قابل توجهي توسط چشمه ها تخليه مي شوند كه منابع مناسب براي پرورش ماهي به شمار مي روند.» در اين مراكز تلاش مي شود ماهي ها از نظر درجه كيفيت به گزيني شده و به عنوان ماهي مولد مورد استفاده قرار گيرند.
بازديد از يكي از دومركز تكثير بچه ماهي در بخش گلمكان شهرستان چناران سبب مي شود ساعتها در جاده اي كه از ميان تپه ها وگاه بالاي كوه پيچ مي خورد و پيش مي رود حركت كنيم. به عقيده مهرداد هوشنگي مسؤول اين مركز، ماهي قزل آلا به آب پاكيزه، اكسيژن كافي و دماي ثابت (۱۰درجه) و محيط طبيعي نياز دارد: با پاي پياده خيلي جاها را پشت سرگذاشتم. چون گاهي جاده ماشين رو نبود. وقتي به اين منطقه آمدم فهميدم دقيقاً همان جايي است كه مي تواند به كار پرورش و تكثير بچه ماهي بيايد. سال ۷۹ عمليات خاكبرداري را شروع كرديم. ظرف شش ماه ۳۰ درصد از كل طرح را تمام كرديم و توليد شروع شد. در صورت استفاده از ظرفيت كامل مركز، نياز استان به بچه ماهي تأمين مي شود. بچه ماهي توليدي در اختيار پرورش دهندگان ماهي در استان قرار مي گيرد. با استقبالي كه از اين كار شده مي توانيم آن را گسترش دهيم. البته دركنار حمايت شيلات استان، تأمين بخشي از هزينه سرمايه گذاري توسط بانك و يك مديريت قوي نيز لازم است تا به گونه اي كار كند كه توليد روي دستش نماند.» طبق پيش بيني برنامه سوم توسعه توليد ماهيان گرم آبي به ۵۵۵ هزار تن و سرد آبي به ۲۱۷۵ تن خواهد رسيد. توليد ماهيان سرد آبي از ۲۵ تن در سال ۷۴ به ۴۶۰ تن در سال ۸۰ افزايش يافته است. به دست آوردن بازار مصرف و رقابت در آن تاحدود زيادي آينده كاري اين پرورش دهندگان را تأمين مي كند و تأسيس اتحاديه و تعاوني هاي توليد و توزيع مي تواند دست دلالها را از بازار عرضه و تقاضاي ماهي قطع كند. مهندس مهديزاده رئيس اتحاديه ترويج استان خراسان معتقد است:« مشكل ما درحال حاضر ندادن تسهيلات و اعتبارات از سوي بانك به اتحاديه است. توليدكننده هرچه بتواند با قيمت كمتري ماهي وارد بازار كند، اعتماد مردم بيشتر مي شود و مصرف سرانه نيز افزايش مي يابد. درحال حاضر قيمت قزل آلاي توليدي در استان ۲۰۰۰۰ريال است كه توسط واسطه ۲۴۰۰۰ريال به دست مصرف كننده مي رسد. با تشكيل تعاوني هاي توزيعي واسطه هاحذف شده و قيمت ها متعادل مي شود. مصرف ماهي در استان خراسان سالانه كمتر از يك كيلوگرم است كه اين ميزان مصرف نيز بيشتر در مشهد است. ما طرحهايي داريم كه در سبد خانوار دستكم يكبار در هرماه، ماهي باشد. پروژه هاي ترويجي را هم شروع كرديم. امسال ۱۹۵۵ نفر را آموزش داديم.»
مردم سالم تر،توليدبيشتر
بارش برف شدت مي گيرد. كسي از ميان جمع مي گويد:«سريع بياييد، ممكن است راه بسته شود.» مهرداد هوشنگي لبخندي مي زند كه: «اگر شما بااين پاترول توي جاده بمانيد، پس ما با اين لندرور قراضه چه بگوييم.» بااين حال او اين كار را دوست دارد. درحالي كه ما از سرما به اتاق كوچك محل استراحت كاركنان مزرعه پناه برده ايم، او در فكر ادامه كار است: «اگر قيمت ماهي كاهش پيدا كند. مردم به مصرف ماهي تشويق مي شوند، هم آنها سالم ترند و هم توليد رونق مي گيرد.» مديركل شيلات استان خراسان همچنان اصرار دارد كه ايجاد اشتغال در طرح گسترش توليد آبزيان در اين استان را جدي قلمداد كنيم. اجراي طرح شيلات مي تواند براي ۱۴ هزار و ۶۵۰ نفر اشتغال ايجاد كند، از ديدگاه مهندس اسكندري فكر اين كه در استانهاي غيرساحلي مي شود ماهي پرورش داد، در شروع باموانعي روبرو شد: «البته هنوز هم اين مشكلات وجود دارد. اما درصد آن كمتر و شكل آن نيز متفاوت تر شده است. در اوايل اگر بايد چنين پروژه اي راجا مي انداختيم، اكنون باتقاضاهاي زيادي روبروييم كه درخواست گرفتن مجوز پرورش و توليد ماهي را دارند. اما وسعت استان كه ۲۰درصد كل مساحت كشور را با ۲۵ شهرستان دارد، كاروسيعي رامي طلبد. ما حتي تصميم داريم در مناطقي كه آب شور است گونه هاي ديگري از آبزيان را پرورش دهيم. ضمن اين كه پرورش ماهي قزل آلا به غني كردن منابع آب شيرين و استفاده آنها دركشاورزي مي انجامد. خوشبختانه بتدريج اين قضيه در ميان كشاورزان جا مي افتد. سال گذشته بالاي ۱۵۰۰ متقاضي داشتيم كه موافقت اصولي براي عده اي صادر شد و از اين تعداد ۱۵۰مورد پروانه بهره برداري گرفتند.» در مزرعه پرورش و تكثير ماهي رباط سفيد تربت حيدريه، عليرضا شايسته مسؤول مركز كه عليرغم داشتن فرصت هاي كا ري مختلف به اين مزرعه آمده و همراه برادرانش آن را اداره مي كند معتقد است كه چرخه توليد ماهي در استان خراسان به دو بخش تقسيم مي شود: «از شروع كار تا توليد و از توليد تا سر سفره. بخش اول به نحوه كار ما مربوط است، اما قسمت دوم نياز به حمايت مصرف كننده دارد از اقداماتي كه براي ترويج مصرف ماهي كرديم اين بود كه يك ساعت بعد از صيد ماهي را در اختيار مصرف كننده قرار دهيم.
از سويي تأمين اعتبارات مالي در تداوم چنين طرحهايي بسيار مهم تلقي مي شود. متأسفانه بانكها تمايل زيادي به سرمايه گذاري در بخش كشاورزي ندارند. اين كار هم بدون جذب اعتبارات از سوي بانكها صرفاً با سرمايه شخصي به سختي به بار مي نشيند» طبق آمار ميزان متوسط مصرف ماهي در افغانستان ۱۰۰ گرم و در ايران پنج كيلوگرم است. معدل جهاني مصرف ماهي به ۱۵ كيلو و ۴۰۰ گرم مي رسد. اين ميزان دركشورهاي پيشرفته ۲۴ كيلوگرم است. گفته مي شود با ماهي مي توان صد نوع غذا تهيه كرد. درحالي كه اغلب مردم در كشور فقط با يك نوع شيوه پخت ماهي آشنايند. به نظر مي رسد شيلات برنامه هايي براي ترويج مصرف ماهي در ميان مردم و خانواده ها دارد. آقاي عربي يكي از مسؤولان اداره شيلات تهران مي گويد: «طي برنامه سال ۷۹ ، ۴۲۵ هزار تن توليد داشتيم كه سال ۱۴۰۰ بايد به دو ميليون تن افزايش پيدا كرده و ۷۰۰هزار شغل ايجاد كند. اين برنامه نياز به حمايت دارد. بايد پروژه مصرف ماهي را در كشور جدي گرفت.»
فاطمه اميري

ايام دهه فجر نامگذاري شده و در بين روزها واژه «رفتار علوي» درتمام آنها تكرار شده است. رفتاري كه بايد سرمشق و الگوي كارگزاران نظام باشد و بيش از مردم به آن بينديشند و توسل جويند. اين روزها «رفتارعلوي» مانند بسياري از كلمات كه بار معنايي خاص پرارزشي داشت، كم رنگ شده و بنيانهاي فكري و رفتاري آن در جامعه كمترمشاهده مي شود و بايد براي پيدا كردن رگه هاي آن تلاش كرد. واقعاً «رفتار علوي» متضمن چه نكات و چيزهايي است؟ با مراجعه به كلام علي(ع) مي توان معياري براي رفتار مسؤولان نظام پيدا كرد. معيارهايي كه پايه و اساس همه آنها «عدالت» است.
در واقع تأكيد و اصرار حضرت علي بر عدل و عدالت مؤيد اين نكته است كه دوام و بقاي يك نظام عدل و دادگري است(۱) و متعاقب آن عدالت نيز سازوكاري دارد كه در صورت محقق نشدن آنها نمي توان نسبت به تحقق عدل اميدوار بود و از اين رو كارگزاران نظام بايد در وهله نخست ميزان «عدل و داد» را در اجراي فرامين و تصميمات بررسي كنند.
از سوي ديگر سخنان و گفته هاي اين امام بزرگوار درباره نحوه برخورد با مردم بسيارآموزنده و درعين حال بسيار رعب آور است. آموزنده از اين جهت كه راه و رسم برخورد با مردم را ساده و كوتاه مي گويدو رعب آور براي كساني كه هيچگاه رفتار و كردار اسلامي را سرلوحه كارشان قرار نداده اند و گرفتار هواهاي نفساني و فساد نفس شده اند(۲) و زدوبندهاي سياسي، رانت خواري و انحرافات اخلاقي و موارد مشابه در گوشت و پوست و خون آنها ريشه دوانده و غوطه ور شدن در اميال و هواهاي نفساني، آنان را در پاسداري از عدالت و دادگري بازداشته است و روز به روز نيز در گرداب فساد غوطه ور و آلوده تر مي شوند.
نكته حائز اهميت اين است كه در جامعه امروز ما «ظرفيت پذيرش رفتار علوي» نيز كم رنگ شده است و امر به معروف و نهي از منكر با مقاومت و ممانعت مواجه مي شود . يك شهروند نمي تواند نسبت به قسط و عدل و داد به مقام مسؤولي متذكر شود . در ظاهر ممكن است كه بسياري خود را اهل نقد و نقادي معرفي كنند اما در عمل و لحظه تصميم گيري خطاهايي كه گوشزدكننده است در اتخاذ تصميم نهايي مؤثرواقع مي شود. اين رفتارها را مي توان در اقشار ذي نفوذ در قدرت ملاحظه كرد از اين رو رفتارعلوي هم كارگزار مي خواهد و هم بستر و امروز درهر دو زمينه داراي مشكل جدي هستيم.
۱ـ حضرت علي(ع) مي فرمايند: پايداري دولت در گرو برپا داشتن راه و روش دادگري است (ميزان الحكمه باب۱۲۸۳) و «اي كميل» همواره حقگو باش (تحف العقول صفحه۷۳) تعجب مي كنم از كسي كه متصدي اصلاح امور مردم است و فساد نفس خودش از ديگران بيشتر است و به اصلاح آن نمي كوشد و به اصلاح ديگري مي كوشد (غررالحكم ج۱۹ ص۴۹۵) و سياست نيكو موجب تداوم رياست است (غررالحكم ح. ۴۸۲۰)...
۲ـ استبداد به رأي نداشته باش. چه آن كس كه در رأي خود استبداد ورزد سرانجام هلاك خواهد شد (غررالحكم) انسان مستبد جسورانه مرتكب خطا و اشتباه مي شود (شرح غررالحكم، ج۱ ص۳۱۷).
سعيد افسر