ظهور و زوال «تمدن» به مثابه عالي ترين فرآورده و دستاورد خرد بشري همواره انديشمندان را به اين پرسش فراخوانده است كه مراحل تكوين و بقاي تمدن ها چيست؟ اين پرسش سابقه اي ديرسال و درازدامن دارد اما در روزگار ما كه داعيه «كوچك شدن جهان» و «يكسان سازي فرهنگ» سكه رايج شده است از اهميت و شأنيتي مضاعف برخوردار است. جهان بيني مدرن با فرو كاستن تنوع تمدن و فرهنگ ها به تمدن و فرهنگ واحد، در واقع يگانه راز ماندگاري تمدن ها را برخورداري از مختصات تمدن غالب امروز (تمدن مدرن غرب) مي داند.
كتاب حاضر بر آن است تا اين داعيه فربه را محل كاوش و تأمل قرار دهد. اين كتاب در سه بخش فراهم آمده است:
ـ بخش اول: صورت مسأله
ـ بخش دوم: مفاهيم اساسي
ـ بخش سوم: تمدن و همزيستي اقوام
هر بخش نيز مشتمل بر عناوين و فصول جزئي تر است. مؤلف معتقد است كه «علوم اجتماعي معاصر از ارائه نظريه هايي كه روشنگر جريانات جهاني باشند عاجز است» و دليل اين عجز را «شكستن دوشاخ راست و چپ مدرنيسم در علوم اجتماعي» مي داند. با اين همه در كتاب كوتاه اما نافع خود مي كوشد لزوم احياي مفهوم «تمدن» در علوم اجتماعي را متذكر شود.

«اسلام و مدرنيته» حاصل گردآوري چند مقاله است. در سال ۱۹۹۶ مركز خاورميانه كالج سنت آنتوني دانشگاه آكسفورد كارگاهي را با هدف گفت وگو درباره عقايد برخي از روشنفكران برجسته مسلمان قرن بيستم تشكيل داد. روشنفكران مسلماني كه موضوع گفت وگو قرار گرفته بودند همگي كساني تلقي مي شدند كه در پي تحول و بسط نگرش اسلامي هستند. از يك سو، با انديشه هاي جديد آشنا وهمسو هستند و از ديگر سو، انديشه ها و آرايشان ريشه در منابع و سنتهاي ديني دارد.
هرچند اين روشنفكران، متعلق به سرزمينهاي مختلف هستند، از شمال آفريقا تا مصر، سوريه، ايران و هند و… وهرچند آنها، رويكردها و رهيافتهاي متفاوت و بلكه متعارضي دارند، اما ويژگي ها و دغدغه ها و تأكيدهايي مشترك آنها را به يكديگر پيوند مي دهد و امواج روشنفكري تأثيرگذاري را در جهان اسلام ايجاد مي كند.
دركارگاه مذكور انديشه ها و آراي كساني چون محمد اركون، نصرحامد ابوزيد، محمد عاجد الجابري، محمد طالبي، محمود محمد طاها، حسين احمد امين، شيخ محمد سعيد، رمضان البوتي، عبدالكريم سروش و… مورد بحث و تبادل نظر قرار گرفته است. كتاب «اسلام و مدرنيته» صورت تدوين يافته نتايج آن كارگاه است. در گردآوري اين اثر جان كوپر استاد دانشگاه كمبريج، رونالد نتلر استاد دانشگاه آكسفورد و محمد محمود استاد دانشگاه كوفتس سهم داشته اند و خانم سودابه كريمي اين اثر را به فارسي برگردانده است. نگاهي گذرا حكايت از آن دارد كه مترجم محترم در ضبط اسامي دقت لازم رانداشته است.
اين كتاب به همت دفترمطالعات سياسي و بين المللي وزارت امور خارجه انتشار يافته است.

* محاصره ليسبون
تاريخ محاصره ليسبون عنوان رماني است كه در هفته جاري توسط نشرمركز منتشر شد. اين رمان تاريخي ـ عشقي را ژوزه ساراماگو نوشته است. پيش از اين از وي رمان كوري در ايران به چاپ رسيد كه با استقبال فراواني روبرو شد. ساراماگو در «تاريخ محاصره ليسبون» ماجراي اشغال و تصرف ليسبون توسط مسيحيان پرتغالي را در قرن دوازدهم به تصوير كشيده كه پس ازچند ماه موفق به تصرف آن شدند و پس از چهار قرن كه در اختيار مسلمانان مغرب بود مجدداً به دست اروپاييان افتاد.
* انقلاب معرفتي
اثر ديگري كه همزمان با اين كتاب توسط نشر مركز منتشر شد. كتاب «انقلاب معرفتي و علوم شناختي» تأليف دكتر شاپور اعتماد است.
كتاب مذكور ناظر به تحولات چند دهه اخير در زمينه علوم شناختي است كه از دو جنبه نظري و تكنولوژيكي مورد بررسي واقع شده است و در ضمن مطالبي درباره معرفت علمي انسان از علومي نظير فيزيك و رياضيات را نيز مطرح مي كند.
* مرگ ويشنو
«مرگ ويشنو» ، ماجراي پيرمرد فراموش شده اي است كه در پاگرد يك ساختمان چهارطبقه در بمبئي ساكن است و آخرين روزهاي زندگي خودش را مي گذراند. اين اثر كه مؤلف آن مانيل سوري نام دارد روايتي معصومانه و لطيف دارد كه در آن نمادهاي مذهبي، اجتماعي جامعه معاصر هند نيز به تصوير درآمده است. اين اثر توسط «پرتو اشراق» ترجمه شده است و توسط انتشارات نيلوفر و انتشارات ناهيد به صورت مشترك منتشرخواهد شد.

اعتقاد به وجود واقعي خدا پيش فرض سازنده بازي زباني دعاست، اما همه آن نيست. همدلي با اين بازي زباني اين اعتقاد را نيز پيش فرض خود داردكه خداوند يك موجود شخصي است كه مي توان رابطه عاشقانه فردي با او داشت و بويژه اينكه موجودي است كه مي توان او را مخاطب دعاي خويش قرار داد. با بررسي كارهايي كه ما به هنگام دعا مي كنيم و با در نظر گرفتن نوع موجودي كه به عنوان مخاطب دعا پيش فرض مي گيريم، مي توانيم كليدي براي فهم ماهيت خدايي كه دعاي ما خطاب به اوست، پيدا كنيم. بدين معنا بلينگ (Gerhard Ebeling) بيان مي كند كه دعا كليد هرمنوتيكي فهم ما درباره خداست و ساوتر (Gerhard Sauter) مدعي است كه ما درباره خدا فقط براساس سخن با خدا مي توانيم سخن بگوييم. طبق نظر ساوتر الهيات در دعا يك لنگرگاه مي يابد چرا كه دعا تمايزات بنياديني را كه تجربه مؤمن از واقعيت را مي سازند، بيان مي كند. اشكال بنيادي دعا در سنت هاي توحيدي مثل اسلام، مسيحيت و يهوديت سؤال اند (وقتي چيزهايي از خدا مي خواهيم)، شفاعت اند (وقتي براي سايرين دعا مي كنيم)، اعتراف به گناهانمان وتقاضاي عفو خدايند (وقتي بر دوري مان از خدا فائق مي شويم و با آو آشتي مي كنيم)، ايثارند (وقتي خودمان را در اختيار او قرار مي دهيم تا به واسطه ما اهداف خداوند در اين جهان تحقق پيدا كند)، سپاسگزاري اند (وقتي از خدا به خاطر لطف، بخشايش و رحمتش تشكر مي كنيم) و ستايش اند (وقتي به عظمت، مجد و تقدس او اعتراف مي كنيم). همه اينها در دعا با پيش فرض ضمني درباره ماهيت خدا و ماهيت رابطه ما با او شكل مي گيرد. بنابراين، سؤال (خواستن) حاوي اين پيش فرض است كه خدا قادر مطلقي است كه مي تواند در اين جهان چيزهايي را كه ما از او مي خواهيم پديد آورد. شفاعت، حاوي اين پيشفرض است كه خدا رحيم است و علاقه مند به سعادت هريك از ماست. اعتراف به گناه و درخواست رحمت مستلزم اين پيشفرض است كه اوكريم است و بخشاينده و دوست دارد وقتي ما به گناهاني كه او را رنجانده ايم، اعتراف كنيم، رابطه دوستي اش را با ما احياء كند. دعاي ايثار حاوي اين پيشفرض است كه خداوند مي خواهد بواسطه كارهايي كه ما انجام مي دهيم و خود را درگير تحقق اهداف او مي كنيم، دراين جهان تأثير گذارد.
شكرگزاري مستلزم اين پيشفرض است كه خوبي و خوشبختي، پاداشهاي از سر لطفي اند كه ما از خدا دريافت مي كنيم. ستايش حاوي اين پيشفرض است كه خدا اين جهان را خلق كرده است تا لطف، عظمت و قداست خويش را آشكار سازد. به طور كلي ، همه اين امور دربردارنده اين پيشفرض اند كه خدا موجود شخصي است كه به رابطه عاشقانه شخصي علاقه مند است . همه اينها مفاهيم بسيار زيادي براي گفت وگو ميان مسلمانان، مسيحيان و يهوديان دراختيار مي نهند. اگر به هنگام دعا، كاري كه اينها مي كنند عين هم است پس باورهاي بنياديني هم كه اشكال دعا درباره ماهيت خداوند و رابطه آنان با او بوجود مي آورند، عين هم اند. پس دراين صورت ا سلام، مسيحيت و يهوديت اديان مختلفي نيستند. آنها صرفاً سنتهاي تاريخي و فرهنگي مختلف پرستش خداي واحدند. مسلمانان، مسيحيان و يهوديان همگي فرزندان ابراهيم اند كه به گونه هاي مختلف خداي ابراهيم را عبادت مي كنند.