نمايشگاه آثار پذيرفته شده در هفتمين دوسالانه گرافيك ايران در بهمن ماه امسال در فرهنگسراي نياوران افتتاح شد.
اين دوسالانه، اولين حركت مستقل انجمن طراحان گرافيك درجهت برگزاري نمايشگاه محسوب مي شود چرا كه پيش از اين طي سالها موزه هنرهاي معاصر به عنوان نماينده دولت متولي برگزاري دوسالانه هاي مختلف بود.
در واقع مديريت موزه تمام سعي و تلاش خود را مي كرد تا بر اين كارناوال رنگارنگ دوسالانه ها به خوبي نظارت داشته باشد و احياناً نظراتي را هم نسبت به روند برگزاري آن اعلام كند.
يادآوري مي شود درسومين دوسالانه گرافيك، آراي هيأت داوران يك شب قبل از افتتاح نمايشگاه باطل شد و آثار ديگري به عنوان برگزيده به نمايش عمومي درآمدند.
به قول معروف بحث اصلي «بودن يا نبودن!» است. اين كه متولي دولتي براي برگزاري يك دوسالانه صلاحيت دارد يا نه؟ و آيا انجمن هاي صنفي هنرهاي تجسمي امكانات و سازماندهي لازم براي اجراي يك دوسالانه مطلوب را در اختيار دارد؟ آيا حذف متولي دولتي باعث به هم ريختن يك نظام قابل قبول دراين زمينه نمي شود؟ و يا حضور متولي دولتي باعث گرايش خط فكري اين دوسالانه به سمت و سويي غير از كمال مورد نظر شركت كنندگان مي شود؟
اين تقابل ها بايد در جايي پاسخ گفته مي شد كه شايد اين واگذاري (درهفتمين دوسالانه گرافيك) شروعي باشد براي رسيدن به مقصود نهايي و مطلوب.
به هرحال بهتر ديديم كه حدوث چنين اتفاقي را از منظر خود هنرمندان رشته تجسمي مورد بررسي قرار دهيم، به همين منظور با يك سؤال به سراغ آنها رفتيم، متولي دولتي، آري يا نه؟
قباد شيوا درمورد علت تفويض مسؤوليت برگزاري دوسالانه گرافيك از موزه هنرهاي معاصر به اين انجمن گفت: «موزه هنرهاي معاصر به مديريت دكتر سميع آذر تصميم گرفت كه برپايي كليه دوسالانه ها را كه در موزه برگزار مي شوند از برنامه هاي موزه حذف كند تا اين مركز بتواند بيشتر به «برنامه هاي موزه اي» خود بپردازد. از سويي واگذاري دوسالانه به خود هنرمندان هم تصميم مهمي بوده كه به اعتقاد مديريت دولتي حركتي رو به سوي جامعه مدني خواهد بود.
وي با اشاره به دعوت از هنرمندان خارجي جهت شركت در دوسالانه افزود: ايده دعوت از گرافيستهاي سرشناس دنيا پيشنهاد اعضاي انجمن بود كه در دوسالانه هاي قبلي به صورت كارشناس همكار ما بودند و اين اتفاق براي اولين بار در دوره گذشته رخ داد و امسال سه طراح از كشورهاي آلمان، فرانسه و ايتاليا دعوت شدند.
وي در ادامه ضمن اينكه حضور طراحان گرافيك را در دوسالانه ها راهي براي ارتقاي سطح كيفي گرافيك دانست گفت: متأسفانه به هر دليل طراحان گرافيك ايران هنوز معيارهاي حضور در دوسالانه را بدرستي درك نكرده اند و به همين دليل آثار ارسالي براي شركت در دوسالانه از كيفيت مطلوبي برخوردار نيست. وي اظهار اميدواري كرد طي برگزاري دوسالانه ها، طراحان با ارائه خلاقانه ترين كارها با حفظ هويت ايراني موجب اعتبار بين المللي آن شوند.
محمدعلي بني اسدي نيز در پاسخ به اين پرسش معتقد است: به نظرم كل حركت، حركت بسيار خوب، خوش يمن و مباركي است. اينكه براي اولين بار انجمن طراحان گرافيك، خودش برپايي دوسالانه را برعهده گرفته و متولي شده است.

رضا عابديني ـ بهزاد غريب پور ـ مصطفي اوجي

مدتها بحث بر سر اين بو دكه آيا موزه هنرهاي معاصر با توجه به تعريف خاصي كه براي اهداف و عملكردهاي خود قائل است، برگزاري نمايشگاه خط، نگارگري، كاريكاتور و... را هم بايد برعهده داشته باشد؟ پس در نهايت تصميم اخير گرفته شد كه بسيار عاليست. دراين نمايشگاه چند اتفاق افتاده كه من دوست دارم درموردشان حرف بزنم، اول اينكه امسال آثار را به شكل CD آماده و براي چاپ خواسته بودند، اين كمك كرد تا كتابها همزمان با برپايي دوسالانه، براي عرضه آماده شود. باز هم براي چندمين بار تعدادي مهمان داشتيم كه اينهم يكي ديگر از اتفاقات جذاب بو دو مراسم بزرگداشت جلال پيشاهنگي و قباد شيوا، كه اين حركت هم بسيار زيباست. گرافيستهاي خوبي هم از خارج دعوت شدند، ببينيد ، اصولاً اين افراد كه الآن در كشور ما هستند از جاهاي بسيار زيادي دعوت مي شوند اما هرگز دعوتنامه هاي دولتي را نمي پذيرند، اگر الآن در ايران هستند و دعوت ما را پذيرفتند ، بواسطه اعتبار آقايان مميز و شيواست ، مي شود گفت اين آقايان ريش گرو گذاشتند و از آنها دعوت كردند. به هر حال حضور اين هنرمندان براي همه گرافيستها و خصوصاً جوانترها خوب است.
گفت و گوي با اين آدمها را بطه برقرار كردن بين فرهنگهاست و در كنار آن بت هنرمند خارجي شكسته مي شود، اين فرصت در نزديك ديدن هنرمند خارجي ، چنين نتيجه اي در بر دارد كه به هرحال آنها هم انسان هستند، پس راه و مسير حركتشان را ياد بگيريم و شيوه هاي كاربردي آنها را درك كنيم.
من زحمت آدم هاي برپاكننده دوسالانه را كه بسيار كار دشواري انجام داده اند ستودني مي دانم.
وي درباره كيفيت آثار برگزيده شده در نمايشگاه گفت: به نظرم نمي توان مقايسه كرد. من توضيحي براي شما دارم، گرافيك ايران ـ فكر مي كنم حول و حوش سال ۵۶ به دستاوردهايي رسيده بود، منظورم نمايشگاه آسيايي است كه درشرف برپا شدن بود و با وجود توقف ، دستاوردهاي خودش را به جا گذاشت. بعد انقلاب اتفاق افتاد و بعد از انقلاب ، گروهي جوان، آرام آرام حركتي ديگر را شروع كردند وحال چندسالي است كه خوشبختانه اين گروه دارند به بلوغ مي رسند، و به اوج نزديك مي شوند، چيزي كه در اين سالها خيلي ها مدام حرفش را زدند و در هر اثري بدنبال آن گشتند تبديل به عادتي شد كه من در انتخاب كارهاي بي ينال اثري از آن نديدم و آن مسأله هويت است. چيزي كه در اين سالها خيلي ها به آن گير دادن هويت است كه من معتقدم به جانبوده. چون هويت تحت هر شرايطي در پس زمينه هر هنرمندي و جود دارد و دغدغه اوست. در قبال آن يادگرفتن كار و استفاده از ابزار اهميت بسيار بيشتري دارد؛ اينكه من بتوانم تصوير سازي كنم و كارم را خوب بلد باشم مهم است. دغدغه ايراني داشتن چيزي فراتر و بيرون من نيست، هميشه در من است.
با وجود اينكه اكنون دغدغه هويت مسأله بسياري از طراحان كشور است اما بني اسدي موضع ديگري در اين مورد دارد و مي گويد: ما به هرحال در حال و هواي ايران نفس مي كشيم، بالطبع ايراني هستيم، من فكر مي كنم اتفاقاً اگر قضيه را خيلي سفت و سخت بگيريم بيشتر از آن دور مي شويم. فكر مي كنم خيلي ها دارند اداي هويت را در مي آورند. مهم يادگرفتن تكنيك است، تكنيك كه بلدباشي، دغدغه هايت خودشان مي آيند، هويت خودش سروكله اش پيدا مي شود. من به ناخودآگاه شديداً معتقدم.
در نمايشگاه كارهاي خوب زياد است كه معتقدم كارهاي خوب آثار افراد باتجربه است جوانها هم دارند سعي و تلاش خودشان را مي كنند و گاهي به نظر مي رسيد كه هنرمند ديگري عصاي دست جواني شده است، اين خوب است، و ايرادي برآن نيست كه جواني، نگاه، چشم انداز و تكنيك فرد باتجربه اي را دنبال كند، مهم توانايي است. آقاي مميز كار خوبي انجام داده است و آن، اينكه در كتابش سعي كرده توضيح بدهد چگونه كاركرده، تعدد چنين مطالبي بسيار كمك خواهد كرد تا جوانترها راهشان را بهتر و راحت تر پيدا كنند.
نور الدين زرين كلك نماينده آسيفا در ايران نيز از دريچه ديگري تئوري اين قضيه را مورد بررسي قرار داد. «اين اتفاق بسيار خوبي است، منتهي در تئوري، من نمي توانم تا وقتي از نمايشگاه ديدن نكردم قضاوتي كنم. به طور تئوري اين اتفاق را اتفاق فرخنده اي مي دانم كه ا نجمني با نيروها وابتكارات خود بدون اتكا به چيزي يا كسي و در استقلال ترتيب برگزاري بي ينال يانمايشگاهي را برعهده بگيرد. اين براي آن ا نجمن در حكم اعتبار است و بايد آن را به فال نيك گرفت. اما خوب چون آثار را نديدم نمي توانم تأثير اين اتفاق تازه را ارزيابي كنم و البته معتقدم نبايد در اولين سالي كه اين ماجرا رخ داده توقع داشت تمام چيزها بر وفق مراد باشد.
بهزاد غريب پور در روز ششم از برگزاري دوسالانه در مورد تغيير متولي گفت: اگر از جنبه حرفه اي به قضيه بنگريم، بسيار اتفاق خوبي است، به هرحال گرافيك يك رسانه اجتماعي است و هر چقدر در آزادي عمل به آن پرداخته شود نتايج مثبت تري در پي خواهد داشت.
رضا عابديني از اعضاي هيأت داوري هفتمين دوسالانه گرافيك، در مورد انجمن صنفي طراحان گرافيك ، نحوه عملكرد كلي و خصوصاً اين دوسالانه گفت: انجمن طراحان گرافيك ۵ سال پيش پايه گذاري شد كه پايگيري آن به تلاش هاي طراحان گرافيك مربوط به انجمن طراحان گرافيك در سال ۵۳ بر مي گردد كه به علت گرفتار شدن به قوانين وزارت كار متوقف مانده بود. هم اكنون اين انجمن تنها تشكلي است كه فعاليتهاي منظمي دارد. و از سوي مسؤولان قابل اعتماد ترين انجمن است كه دوسالانه هفتم بهترين نشانه موفقيت انجمن است كه هيچكدام از افراد درگير آن نه مدير بوده اند و نه تشكيلاتي چرخانده اند كه فقط تا به حال كارگرافيك كرده اند و به عنوان كارتشكيلاتي به اين گستردگي موفق بوده اند و باتوجه به مقايسه با ساير دوسالانه نه تنها چيزي كم نگذاشته بلكه در بخش هايي حرفه اي تر برخورد شده است. اصولاً در تمام دنيا مسابقه هاي حرفه اي توسط انجمنها برگزار مي شود و از اين حيث برايمان اتفاق خوبي محسوب مي شود. طبق آمار باتوجه به اينكه انجمن فراخوان دوسالانه را صادر كرد۹۰درصد طراحان گرافيك كشور با ارائه ۲۵۰۰ كار در آن شركت كردند.
كه رقم بالايي است، كساني كه ترجيح دادند دردوسالانه شركت نكنند از دو ـ سه حالت خارج نيستند. يا اينكه اصولاً كساني هستند كه ديگر كار جدي نمي كنند و هركس ديگري آن را برگزار مي كرد بهانه مي آوردند چون كار زيادي براي ارائه ندارند يا اينكه اصولاً هميشه معترضند و بنده به شخصه كار اجرايي از آنها نديدم.

نورالدين زرين كلك ـ آيدين آغداشلو ـ فرشيد ملكي ـ محمدعلي بني اسدي

مصطفي اوجي در اين مورد گفت: به نظرم خيلي تفاوتي ندارد كه برگزار كننده دوسالانه چه كسي يا چه جايي باشد چون مسأله اصلي كيفيت كارهاست، و زياد اهميت ندارد كه بودجه يك دوسالانه از كجا تأمين مي شود. و بعد هم من معتقدم موزه محل بهتري براي برگزاري نمايشگاه است تا فرهنگسراي نياوران چون به هرحال به مراكز دانشگاهي نزديكتر است، دوري فرهنگسراي نياوران به طور يقين بر ميزان استقبال تأثير مي گذارد و اين تجربه استقبال كم از اين فرهنگسرا در ساير نمايشگاهها و كنسرتهاي موسيقي نيز ديده شده است. البته استقلال داشتن براي يك انجمن امتياز بهتري فراهم مي كند تا زماني كه بخواهد وابستگي داشته باشد. اما باز هم بايستي به سطح و كيفيت كارها نگاه كرد.
از حيث سياست كلي هم شكي نيست كه قطع وابستگي شرايط بهتري فراهم مي كند. گر چه موزه هم در شرايط قبل چيزي را به كسي تحميل نمي كرد و در هر صورت اختيار بدست طراحان بود و مداخله اي صورت نمي گرفت. اوجي در پاسخ به اين پرسش كه آيا در اصل سياست تغيير متولي را صرفاً جهت تأثير روي كيفيت كارها و ارتقاي آنها مي ديده و يا اينكه هدفهاي ديگري هم مد نظر بوده يا نه اينگونه پاسخ گفت كه از سياست تغيير متولي خبري ندارد و اين را بايد از خودشان پرسيد و چون ارتباط نزديكي با متوليان ندارد نمي تواند جواب بدهد. ولي در مورد قطع ارتباط با همكاران خود در انجمن طراحان گرافيك گفت: من جزو نسل قديمي تر طراحان گرافيك هستم و متأسفانه از
۱۰ ـ ۱۵ سال قبل كساني به اين صنف پيوستند كه كارشان گرافيك نيست، من هم به هرحال به دليل تعصب شغلي نمي توانم خيلي با آنها يكي شوم. گاهي فكر مي كنم حرف هم را نمي فهميم.
اوجي در پاسخ به اين پرسش كه جهت از بين بردن فاصله بين دو نسل چه تلاشي كرده است پاسخ داد: ببينيد از چندين دو سالانه قبل كساني مي آيند كه حضورشان بر اساس ضابطه نيست و رابطه است، من هم اهل ادعا كردن نيستم. اصلاً ادعا درست هم نيست. به هرحال من مدت زيادي بين طراحان لندن زندگي كردم و در س خواندم. كساني كه من آنجا با آنها كار كردم اصلاً اين مسائل بين شان نبوده و من به آن نوع رفتار عادت كردم. با اين موجي هم كه روي گرافيك تأثير گذاشته و نتيجه تأثير شديد كامپيوتر برگرافيك است هم اصلاً موافق نيستم، اين امرموجب شده كه درگرافيك قالب برمحتوي غلبه كند و عده اي هم چون تحصيلات آكادميك گرافيك نداشته اند كاملاً سليقه اي با آن رفتار كردند. از سويي سواد بصري جامعه هم پايين است، هيچ كجا هم كه مشاور هنري ديده نمي شود پس كارهاي ظاهر فريب كامپيوتري و سليقه اي همه جارا پركرده و اتفاقاً دوسالانه ها هم پر از همين كارهاست. من معتقدم گرافيست رسالت پيشروي در جامعه دارد و اوست كه ابتدا سواد جامعه را بالا مي برد، آنوقت باجامعه صحبت مي كند، نه مثل شرايط فعلي كه طراح گرفيك به همين سواد بصري كم مخاطب بسنده و خود را با آنها تنظيم كرده اند. براي اينكه از سؤال شما خيلي دور نشويم باز هم مي گويم كه براي هر دوسالانه اي مسأله مهم سطح كيفي و استاندارد كار مهم است و نه برگزار كننده يا متولي.
فرشيد ملكي«نقاش» در پاسخ به پرسش تغيير متولي گفت: من از شرايط گرافيستها بدليل اينكه نقاش هستم چندان اطلاعي ندارم . اما خب به هرحال ،اگر صنف ها وضعيت مالي و امكانات لازم براي چنين كارهاي بزرگي دراختيار داشته باشند خيلي خوب است و نتيجه بهتري خواهد داشت كه معتقدم معمولاً اينطور نيست. من كه از وضعيت مالي انجمن نقاشان خبر دارم مي دانم كه تنها بودجه اندكي هرساله واريز مي شود كه با آن فقط مي توان به حداقل ها پرداخت. اما دركل معتقدم اگر صنف بتواند خود را به كل از دولت جدا كند و مستقل باشد بسيار بهتر است، به شرطي كه قرار نباشد يك جاهايي دوباره به كمك احتياج پيدا كند، كمك هم صورت بگيرد و بعد دوباره امر ونهي ها شروع وكارخراب شود.
كاملاً مستقل بودن روي تمام مراحل كار اثر مي گذارد، روي ايده ها و عقايد ، اجرا، افراد و مشاركتها و تصميم ها. درمورد انجمن نقاشان هم اين نظر را دارم كه فكرمي كنم اگر صنف بتواند مستقل باشد به مراتب بهتر خواهد بود.
روئين پاكباز به سختي پذيرفت كه پاسخي به سؤالات بدهد و گفت: نمايشگاه را نديده ام و اصولاً مصاحبه نمي كنم. اما به هرحال دركل اقدام مثبتي است كه انجمن طراحان گرافيك خودش متولي برگزاري دوسالانه شده، من فكر مي كنم بهتر است از خود اعضاي آن انجمن بپرسيد و نظر آنها را بخواهيد، من اصلاً درشرايط خوبي براي نظرسنجي نيستم، شايد اگر در موردنقاشي مي پرسيديد مي توانستم نظر بدهم چون حداقل عضو انجمن نقاشان هستم. به هرحال آن را اقدام خوش يمن و مثبتي مي بينم.
كريم نصر اشاره كرد كه تا كنون به اين موضوع فكر نكرده بنابراين نمي تواند جنبه مثبت يا منفي آن را ارزيابي كند وي در ادامه اينطور گفت: البته به طور كل فكر مي كنم اگر سازمانهاي مستقل، خودشان درگير مسائل خودشان باشند، شرايط بهتري فراهم مي شود. تا قبل از اينكه دوسالانه به ا نجمن سپرده شود هميشه دلخوري هايي بوده و كساني فكرمي كردند نيروهاي انتسابي اعمال نظر مي كنند، اما با اين شرايط تا حد زيادي چنين مسائلي وجود نخواهد داشت. به هرحال اعمال نظر از سوي خود هنرمندان است،از سوي ديگر بايد توجه داشت كه همان انتسابات مي تواند دوباره و به طريق ديگري شكل بگيرد. قطعاً نهادهاي مستقل هم مي توانند انتسابات خودشان را داشته باشند.
در كل باتوجه به اينكه اين تغيير را بسيارمثبت مي توان ارزيابي كرد بايد منتظر ماند و نتيجه آنرا ديد ، در آن صورت بهترين پاسخ ها رامقابل پرسش تأثير تغيير متولي دوسالانه گرافيك از موزه به انجمن طراحان گرافيك مي توان ارائه كرد.
آيدين آغداشلو نيز باديدي مثبت و اميدوارانه به دوسالانه هفتم گرافيك نگاه مي كند. وي دراين رابطه گفت: شايد دوسالانه هفتم از نظر سازماني گسسته تر از دوسالانه هاي قبل باشد كه درموزه هنرهاي معاصر برگزار مي شده اما با توجه به اينكه شروع تازه اي است، كار ياد گرفتن را حاصل مي شودكه مسأله مهمي است، اينكه اعضاي هر انجمن هر كاري را بلد باشند انجام دهند، از سوي ديگر غيردولتي شدن هم كمك بزرگي به پيشبرد تمامي اهداف مي كند، اينها موجب مي شوند شكل اصلي كار آرام آرام تجربه شود و من معتقدم جامعه مدني بر مبناي همين واحدهايي كه كارهايشان راخودشان ياد مي گيرند و اتفاقاً در ابتدا با تمام معايبش شكل مي گيرد.
دو سالانه هفتم حتي اگر كم كسري داشته باشد باز هم قابل اغماض است، ولي به هرحال تجربه خوبي است . كاش براي ساير انجمن ها،مثلاً انجمن نقاشان هم اين فرصت فراهم شود، به اين ترتيب مي توانند برنامه هاي وسيع و گسترده اي را كه هميشه در ذهن داشتند اجرا كنند، اما به اين شرط كه از كم وكسري هاي اوليه اي كه يقيناً پيش مي آيد مأيوس نشوند و به كار ادامه دهند.
گزارش : الهام گوران