• كوشش شده دانشنامه از سويي ملتقاي مؤلفان و پژوهشگران جوان، پرذوق و بالنده و عناصر پيشكسوت تحقيق وتأليف در كشور باشند از ديگر سو دربردارنده تركيبي از دانش آموختگان دانشگاه و تحصيلكردگان حوزه باشد.
بخش دوم و پاياني
نخستين بخش از گفتگوي حاضر، روز شنبه از نظر خوانندگان محترم گذشت. در اين گفتگو كه در آستانه عيد مبارك غدير عرضه مي شود، كم و كيف طرح دانشنامه امام علي(ع) از زبان سرپرست و مدير اين طرح، توضيح داده مي شود.
گروه انديشه
• چه معيارهايي در گزينش پژوهشگران مورد نظر قرار گرفته است؟
•• در گزينش مؤلفان، اولاً محتواي مدخلهاي اصلي وتوجه به تخصص افراد، مدنظر بوده است. بنا را بر اين گذاشتيم كه مقالات مربوط به هر مدخل به محققي كه در موضوع آن تحصيل يا مطالعه وافي وكافي را دارا باشد واگذار شود، ثانياً كوشش شده دانشنامه از سويي ملتقاي مؤلفان و پژوهشگران جوان، پرذوق و بالنده و عناصر پيشكسوت تحقيق وتأليف در كشور باشند از ديگر سو دربردارنده تركيبي از دانش آموختگان دانشگاه و تحصيلكردگان حوزه باشد. البته تسلط به ادبيات عرب و آشنايي با كلمات حضرت امير(ع) و احياناً صاحب پيشينه در تأليف و تحقيق بودن درباره آن بزرگوار ونهج البلاغه نيز از شروط فرعي بودكه مورد توجه ما قرار داشت.
آقايان سيدمرتضي عسگري، سيدجعفر شهيدي، رضا استادي، سيدجعفر مرتضي عاملي، عبدالله جوادي آملي، رضا داوري، سيدجعفر سيدان، سيدجمال الدين دين پرور، علي رباني گلپايگاني، سيدمحمدرضا مدرسي، محمدهادي معرفت، علي اكبر رشاد، محمد سروش، رسول جعفريان، سيدمصطفي محقق داماد، سيدمحمد باقر حجتي، علي دواني، محمدحسين ساكت، محمدعلي سادات، مهدي مهريزي و... جمعي از نويسندگان اين مجموعه اند.
• با توجه به گستردگي كار وتنوع مداخل آيا از محققين ساير كشورهاي اسلامي نيز استفاده شده است؟
•• در ابتداي كار درصدد استفاده از محققين ساير كشورها نيز بوديم اما به دليل فشردگي زمان وتنگي مجال تأليف و آماده سازي و نشر موسوعه، از اين جهت چندان توفيق حاصل نشد، لهذا تنها از بعضي محققان غيرايراني مقالاتي در مجموعه هست، البته اين معلول شرائط تحميلي ويراست نخست است، طبعاً مجال خواهيم داشت براي ويرايش دوم هم از محققين و مؤلفين ديگري در ايران ـ كه احياناً ما نتوانستيم آنها را شناسايي كنيم يا مقالات آنان به موقع به دست ما نرسيده ـ و هم از محققين غيرايراني بيشتري مقالاتي را به مجموعه بيفزاييم.
• آيا اين دانشنامه براي قشر خاصي تأليف مي شود يا عامه فهم هم هست؟ اصلاً اين دانشنامه براي چه مخاطباني تدوين شده است؟
•• دانشنامه، تخصصي محض نيست. اما در عين حال حاوي مقالات فني و دقيق علمي است ودر مجموع قشر تحصيلكرده، فرهنگي و فرهيخته جامعه، مخاطب آن به شمار مي رود. مخاطب ، نه توده وعامه مردم ونه صرفاً متخصصان علوم و فنون هستند، بلكه فرهيختگان و فرهنگيان و طبقاتي كه دغدغه مباحث فكري نظري معاصر و درد مسائل زمانه را دارند، مخاطبان دانشنامه به حساب مي آيند.
• اگر ممكن است در مورد روند و مراحلي كه طي شده و مرحله فعلي كار نيز توضيحاتي بفرماييد؟
•• مجموعه در حال حاضر زير چاپ است و اميدواريم تا نيمه اسفندماه در دسترس علاقه مندان قرار گيرد. البته طبق پيش بيني هاي اوليه قرار بودتا مجموعه را در نيمه اول سال جاري به دست چاپ بسپاريم، اما متأسفانه پاره اي موانع و مشكلات ناشي از عدم مساعدت دستگاههاي ذيربط، كه در قبال دانشنامه متعهد بودند، كار را به تعويق انداخت.
دانشنامه، داراي سازمان كار دقيق و كارآمد و به دوراز مقررات و ضوابط دست و پاگير متعارف اداري است. در عين حال تمام مقالات دانشنامه از طراحي مدخل تا آماده سازي براي چاپ، فرآيند دقيق حساب شده اي را طي مي كنند كه در سه مرحله الف) از آغاز تا دريافت مقاله، ب) از دريافت مقاله تا آماده سازي، ج) چرخه آماده سازي تا چاپ، صورت مي پذيرد. در مرحله الف با طراحي مداخل اصلي ـ كه براساس كارشناسي هاي انجام شده و در گروه تخصصي صورت مي پذيرد ـ و تأييد وتصويب مدخل توسط شوراي علمي ـ كه با ديد كلان به مجموعه مي نگرند ـ كار آغاز مي گردد. گروه تخصصي پس از تصويب مدخل با پيمايشي گسترده، نويسندگان و محققان برجسته و توانا در موضوع را ـ با نمونه آثار از آنان در موضوع مدخل ـ به شوراي علمي پيشنهاد مي كند، تا شورا برترين را مورد تأييد و تصويب قرار دهد. بعد از تعيين نويسنده مدخل، گروه تخصصي ضمن توجيه نويسنده و ارائه سرفصلهاي مقاله ومقيد نمودن به شيوه نامه تخصصي پژوهش ونگارش، با پشتيباني علمي و ارتباط مستمر، نويسنده را با نگارش مقاله همراهي و همياري مي نمايد. در مرحله ب، مقاله نگارش يافته، توسط مديرگروه و معاون علمي ارزيابي اجمالي علمي و فني مي شود تا رد صورت دارا بودن حداقل نصاب مقالات دانشنامه، به چرخه نقد وارزيابي سپرده شود.مقاله پس از تأييد اوليه، توسط دوكارشناس، و يا بيشتر ـ و با نظارت مدير گروه موردنقد و بررسي دقيق قرار مي گيرد. ارزيابي و امتيازدهي براساس فرم ارزيابي و شيوه نامه تخصصي صورت مي پذيرد. انتقادات ونظرات كارشناسان به نويسنده منتقل مي شود تا مقاله را تكميل و تصحيح نمايد و مقاله اصلاح شده مجدداً به شوراي گروه براي بررسي و نظردهي ارجاع داده مي شود. مقالات در اين مرحله تا حد امكان بهسازي بازبيني علمي شده و در صورت نياز بازنويسي مي شوند. حلقه اصلاح وتكميل مقاله و همگون و همسان سازي آن باديگر مقالات، ممكن است بارهاتوسط نويسنده ـ و يا كارشناس گروه ـ صورت پذيرد تا مقاله با دست يافتن به غناي بالاي علمي و بسامان كشيدن براساس شيوه نامه تخصصي، مورد تصويب شوراي گروه قرار گيرد. همچنين به ازاي، مقالاتي كه به دليل عدم احراز نمره كافي مردود مي شوند، نويسنده اي ديگربه عنوان جايگزين به تأليف مقاله گمارده مي شود. مقاله تصويب شده در شوراي گروه به انضمام پرونده علمي ـ حاوي ارزيابيها، اصلاحات و... ـ به شوراي علمي ارسال مي شود تا به محك نهايي گذارده شود در شورا توسط يكي از اعضا و يك ـ يا دو ـ كارشناس مورد ارزيابي نهايي قرار ميگيرد و سطح علمي نهايي آن مشخص گردد. در اين مرحله نيز اگر مقاله احتياج به اصلاح داشته باشد به گروه تخصصي عودت داده مي شود و اين مسير تا بدانجا ادامه مي يابد كه مقاله به تصويب نهايي برسد. مقالات پس از اين، به چرخه آماده سازي سپرده مي شود. در اين مرحله مقاله پس از ويرايش بر طبق شيوه نامه تخصصي، تا حد ممكن همسان و يكدست مي شوند. اين مرحله با توجه به سليقه هاي گوناگون و قلمهاي مختلف در نگارش مقالات بسيار دشوار مي باشد. تهيه كتابنامه، يكدست كردن ترجمه هاي آيات و روايات ـ تا حد ممكن ـ تكميل و تصحيح ارجاعات و... از جمله فعاليتهاي فوق العاده اي است كه در اين مرحله صورت مي بندد. مقالات ويرايش شده، پس از اين مرحله، از لحاظ قسمت ارجاعات و اعراب گذاري آيات و روايات مجدداً مورد بررسي قرار مي گيرد در مرحله آخر مقاله، پس از تأييد نهايي معاون علمي، بعد ازچكيده سازي، به واحد صفحه آرائي و آماده سازي سپرده مي شود. هماهنگ با اين مرحله نيز، تهيه فهارس تفصيلي، نمايه موضوعي و... صورت مي بندد و دست آخر مجموعه پس از كنترل نهايي به گردونه چاپ ونشر واگذار مي شود.
• نتيجه كار به چه صورت يا صورتهايي عرضه خواهد شد؟
•• مجموعه در حال حاضر، به صورت يك دوره دوازده جلدي به انضمام يك جلد به عنوان درآمده و به فارسي عرضه خواهد شد و بعد از آن هم طبعاً CD مجموعه عرضه مي شود. بنابر پيش بيني ما و درخواست بعضي از مؤسسات علمي در برخي از كشورهاي عربي و اروپايي ممكن است به عربي و انگليسي هم ترجمه و در خارج از كشور منتشر بشود.
• در انتها به سازمان كار و مجموع همكاران و محققيني كه با دانشنامه همكاري دارند نيز اشاره بفرماييد.
•• بنده بي بضاعت به عنوان سرپرست طرح، خدمتگذار دانشنامه ام. شوراي علمي، مرجع نهايي تصميمات علمي است.مشاوران و كارشناسان علمي نيز ارزيابان مقالات هستند و جمعي ديگر به عنوان مشاوران فني در امور فني طرف مشورت ما قرار دارند. واحد مستقل و خاصي در پژوهشگاه دائر شده كه سازمان اجرائي دانشنامه قلمداد مي شود، اين واحد داراي مدير اجرايي، معاون امور پژوهشي وعلمي، معاون امور پشتيباني و پيگيري و شش گروه علمي است. در مجموع حدود صد و پنجاه محقق مقالات مجموعه راتأليف كردند وحدود ده نفر كار ويرايش صوري فني را بر عهده داشتند و ديگر همكاران در مراحل نمونه خواني، مقابله و كنترل فني، به همراه اعضاي شوراي علمي، مشاوران و كارشناسان و ارزيابان ومديران گروهها و ساير دست اندركاران، مجموعه اي حدود دويست و پنجاه نفر را شامل مي شود، كه در پديدآوري و سامان بخشي اين مجموعه با ما همكاري داشته اند.
