|
نگاهي به وضعيت پاكسازي ميدانهاي مين
دشمن هنوز در سرزمينهاي جنگي پنهان است
* يك مين ياب «ما به مين مي گوييم دشمن نهفته. چون بدون اينكه اين دشمن را ببينيم بايد با آن بجنگيم.»
|
|
|
در حرفه مين يابها«اولين اشتباه آخرين اشتباه زندگي آنهاست» هيچ طرح و نقشه اي از ميدانهاي ميني كه عراق در دوران جنگ ايجاد كرده وجود ندارد. بنابراين همه چيز به ابتكار خود آنها بستگي دارد. لغزش از محدوده نوارهاي پارچه اي سفيدي كه مسير امن حركت هر مين ياب را مشخص مي كند حكم مرگ يا قطع عضو او را دارد. خستگي پس از مدتي كار درصد خطا را بالا مي برد و اين لحظه اي است كه فرماندهان براي اينكه از فاجعه احتمالي جلوگيري كنند به يگانها دستور استراحت مي دهند. در جايي نظير خوزستان هرم گرماي كشنده ساعات كاري مفيد را به حداقل ممكن كاهش مي دهد. گاهي يك مين در مكاني كه تصور مي شد بايد باشد نيست. در اين شرايط دلهره آور همه دست از كار مي كشند تا دنبال يك ظرف محتوي نيم كيلو ماده منفجره گمشده بگردند كه با اندك فشاري عمل مي كند و مرگ مين ياب يا قطع بعضي از اعضاي بدن او را به دنبال مي آورد. نظاميان مين ياب بخوبي ازخطرات احتمالي اين «دشمن پنهان» كه پس از پايان جنگ هشت ساله همچنان تلفات مي گيرد، آگاهند. با اين وجودخنثي سازي نه ميليون گلوله شامل انواع موشك، مين و ساير گلوله هاي عمل نكرده از ۷۵۰هزارهكتار يعني تقريباً نيمي از مناطق آلوده، ۱۳۹شهيد و ۵۴۹جانباز به جا گذاشته است.
هر چه ۱۵يگان مهندسي رزمي نيروي زميني به منطقه صفر مرزي با عراق نزديكتر مي شوند ميدانهاي مين به خاطر تراكم بيشتر مينها مرگبارتر مي شوند. خود ارتش مقياس مناطق آلوده به ميني را كه عراق به جا مي گذاشت با احتساب حدود ۲۰۰هزارهكتار مناطق مرتفع شمال غربي كشور كه سپاه پاكسازي مي كند، يك ميليون و ۵۰۰هزار تا يك ميليون و ۸۰۰هزارهكتار برآورد مي كند. سرهنگ امير محمودي جانشين معاونت هماهنگ كننده نيروي زميني مي گويد: «از مجموع مناطقي كه نيروي زميني پاكسازي مي كند، آلوده ترين منطقه خوزستان است. مناطق آلوده ديگر كرمانشاه و ايلام هستند.»
ارتش بخشي از كاركنان ثابت و نيروهاي وظيفه را با آموزشهاي ويژه به اين مناطق اعزام كرده است. آنها از تجهيزات كاملاً مدرن نظير آنچه آمريكا پيشروترين كشور جهان از نظر فن آوري مين يابي انجام مي دهند، بي بهره اند. تنها سال گذشته ارتش تعدادي مين كوب خريداري كرد كه زمين را شخم مي زند و به كار اين مي آيد كه ضريب امنيتي را براي كاركنان خود بالا ببرد. با اين وجود مين يابها به خودمي بالند كه به گفته يكي از سازمانهاي بين المللي موسوم به (M.P.A) ايران يكي از بهترين كشورهاي جهان از حيث خنثي سازي مين تشخيص داده شده است. با اين حال آنها به زحمت تنها نيمي از مناطق آلوده به مين را پاكسازي كرده اند. بنابراين باقيمانده مناطق آلوده هنوز جراحتها و تلفاتي را ميان نظاميان مين ياب يا غيرنظاميان موجب مي شود. سرهنگ محمودي مي گويد: «شرايط جوي مثل گرماي زياد وجابه جايي مينها در اثر توفان و سيل كار را كند كرده است. طبيعي است كه دشمن هم طرح ونقشه ميادين مين را در اختيار ما قرار نداده است. مين يابها بيل مي زنند، شخم مي زنند و با دست كاوش مي كنند و بعد به خاطر اينكه جاده اي وجود ندارد چندكيلومتر راه مي پيمايند تا با برانكار يا كوله پشتي و فرقون مينهاي خنثي شده را به جاده ماشين رو برسانند.» يكي از مربيان آموزش مين يابي مي گويد: «ما به مين مي گوييم دشمن نهفته . چون بدون اينكه اين دشمن را ببينيم بايد با آن بجنگيم.»
مربي ديگري روند كار مين يابها را چنين توصيف مي كند كه ابتدا نوارهاي پارچه اي سفيدي در منطقه بي خطر كشيده مي شود كه همه موظفند روي آن راه بروند و سپس مين يابها، دستگاههاي مين يابي را در اطراف خود حركت مي دهند. وقتي دستگاه مين ياب روي مين قرار مي گيرد، بوق مي زند. در اين هنگام مين ياب عقب ميرود و مين بردار در جاي او قرار مي گيرد و با سيخك خاك را كنار مي زند و بسته به نوع مين با آن مواجه مي شود. درمرحله آخر مينها به تدريج با دست جمع آوري و به عقب منتقل مي شوند.
مين يابها درمدت كار ممكن است با انواع مينهاي ضدتانك، ضدخودرو وضدنفر مواجه شوند. در جنگها مين براي جلوگيري از عمليات نظامي دشمن كاربرد دارد و به گفته ارتش عراقيها كه پس ازعملياتهاي فتح المبين و بيت المقدس به موضع دفاعي روي آورده بودند، براي مستحكم كردن مواضع خود وكند كردن روند عملياتهاي ايران به شكل گسترده اي به ايجاد ميادين مين روي آوردند. مينهاي مورد استفاده عراق عمدتاً از كشورهاي بلوك شرق تأمين مي شد و واحدهاي مهندسي اين كشور به كاشت مينها مي پرداختند. مينهاي موسوم به ضدنفر كه عراق به طور وسيعي در جنگ از آنها استفاده كرد به دسته هاي جهنده، كشنده، زخمي كننده و تلفيقي تقسيم مي شدند. مينهاي كشنده انسان را از پاي درمي آورند و برخي ديگر از مينها قابليت آن را دارند كه دست و پا را از ناحيه پنجه قطع كنند و گاهي هم تركشهاي آنها با ورود به چشم منجر به نابينايي مي شود.
البته توليد مينهاي كشنده پس از تشكيل كنفرانسي در سال۹۸ در كشور كانادا ممنوع شد. مجروحان احتمالي در اين ميدانهاي مين به خاطر نبود جاده ماشين رو با سختي زياد به مراكز درماني منتقل مي شوند. طبيعتاً انفجار مينها به غيرنظاميان هم آسيب مي رساند. سرهنگ محمودي مي گويد: «ما مناطق را به بخشهاي آزاد و ممنوعه تقسيم بندي كرده ايم. مناطق ممنوعه در نزديكي منطقه صفر مرزي قرار دارند. به رغم اعلام قبلي گاهي عشاير كوچ نشين براي چراي دامهايشان وارد منطقه ممنوعه مي شوند ودر مواردي حس كنجكاوي كودكان آنها منجر به انفجار مين مي شود. قاچاقچياني هم كه به طور غيرقانوني از مرز عبور مي كنند تلفاتي به جا مي گذارند. تلفات شامل افرادي هم مي شود كه به طمع جمع آوري آلومينيم و آهنهاي به جا مانده از جنگ، وارد مناطق ممنوعه مي شوند.»
با اين وصف ايران در حال حاضر در رديف ۶۰كشوري قرار دارد كه جمعاً ۸۰ميليون مين را درخود جاي داده اند. براساس آماري كه يك نشريه دانشجويي دانشگاه اميركبير به نقل از اينترنت ارايه داده، ۱۷درصد از مينهاي خنثي نشده جهان در ايران قرار دارد و از نظر تعداد مين مدفون پس ازكشور مصر دومين رده را داراست.
كشور ما گوشه چشمي هم به فن آوريهاي روباتيك داردوتاكنون كارهايي در اين عرصه در دانشگاها انجام شده.
تيم روبات امدادگر دانشگاهها شريف به رهبري دكتراميرحسين جهانگير كه در مسابقه روباتهاي امدادگر جهان در بين پيشرفته ترين كشورهاي جهان اول شد نيز مذاكراتي را با وزارت دفاع در اين زمينه انجام داد.
دكتر جهانگير مي گويد: «روباتها جلوي تلفات انساني را در هنگام خنثي سازي مين مي گيرند و هرگز هم خسته نمي شوند. شرايط محيطي مثل آفتاب و برف هم بر كار آنها تأثير نمي گذارد. با ساخت و به كارگيري اين روباتهاي مجهز به حس گر (سنسور) مي توانيم پيشرفت قابل توجهي هم در فن آوري روباتيك و حسگرها به دست آوريم. دانش آن هم قابل حصول است. منتها در حال حاضر ايران در زمينه دريافت فن آوري حس گرها با مشكل مواجه است و به خاطر همين هم تاكنون مين يابهاي ساخته شده كارايي لازم را نداشته اند. اما در صورتي كه نشان دهيم مي خواهيم به منظور انجام فعاليت بشردوستانه و نجات جان انسانها از اين فن آوري استفاده كنيم، خواهيم توانست از صليب سرخ جهاني و يونسكو كمك فني بگيريم.»
آمريكاييها در زمينه ساخت روباتهاي مين ياب، پيشرفتهاي قابل توجهي به دست آورده اند.
دكترجهانگير مي گويد: «مريخ يابهاي آمريكايي در اين زمينه كاركرده اند. آنها براي اين كار روباتهاي ماري شكلي ساخته اند و در افغانستان با خودروهاي متحرك مجهز به بازوي حس گر به مين يابي پرداختند. آمريكاييها با استفاده از مين يابهاي روباتيك مينهاي كويت را هم جمع آوري كردند و مجدداً در يوگسلاوي از مينهاي برداشته شده استفاده كردند!»
به هر حال در عصري كه سلاحهاي جنگي حتي تا مدتهاي پس از پايان جنگها به تخريب ادامه مي دهند، تجهيزاتي به همان ميزان پيشرفته نياز است تا تهديد اين سلاحها راخنثي كند. هشت سال جنگ باعراق بخش عظيمي از منابع اقتصادي كشور ما را تخريب كرد. ۱۳سال پس از پذيرش قطعنامه ۵۹۸ توسط ايران هنوز يگانهايي از مين يابهاي جسور ايراني ناچارند با دشمن نهفته اي به نام مين بجنگند و اين سلاحها تلفاتي هم از غيرنظاميان به جا مي گذارند. ممكن است بسيار بيش از اين ميزان زمان لازم باشد تا همه مناطق از مين پاك شوند. به اين ترتيب آياهيچ پديده اي زشت تر وغيرانساني تر ازجنگ وجود دارد؟
|