• درحالي كه آمار رسمي تجارت جهاني صنايع دستي در سال ۲۰۰۰ بالغ بر چهارميليارددلار است تجارت صنايع دستي ايران در سال ۱۳۷۹ تنها ۱۵ ميليون دلار بود.
صنايع دستي به دليل سابقه چندين هزارساله در ايران و تنوع رشته هاي مختلف از ديرباز يكي از حرفه هاي مهم ايرانيان به شمار رفته و بالاترين ميزان اشتغال را در كشور به خود اختصاص داده است. در حال حاضر بيش از دوميليون نفر به توليد صنايع مختلف دستي در كشور مشغولند. در سالهاي اخير به دليل ضعف بنگاههاي اقتصادي، بخش خصوصي و تعاوني، ناكارآمدي سازمانهاي متولي توليد درسياستگذاري و حمايت از صنايع دستي، اطلاع رساني ناقص از بازارهاي جهاني، عدم حضور چشمگير جهانگردان خارجي، ناآشنايي توليدكنندگان و بنگاههاي بخش خصوصي و تعاوني با فرايند صادرات و عدم اطلاع كافي از سليقه هاي مصرف كنندگان موجب كاهش شديد صادرات صنايع دستي كشور شده است. در سالهاي اخير با وجود توجه بسياري از كشورها به هنر ملي به علت تعدد مراكز دولتي و عمومي در حوزه صنايع دستي، نبودن هماهنگي لازم براي سياستگذاري و برنامه ريزي، نبودن سرمايه گذاري مناسب و تسهيلات بانكي در اين زمينه و نبودن قوانين و مقرراتي كه حمايت بيشتر از صنعتگران و تشويق صنايع دستي را فراهم آورده است موجب شده اين صنعت كهن و سودآور دچار مشكلات و تنگناهاي فراوان شود.
در سالهاي اخير بررسي روند صادرات غيرنفتي نشان مي دهد در سال ۱۳۷۹ از محل صادرات صنايع دستي و فرش، ۶۰۰ميليون دلار ارز عايد كشور شده است كه تنها ۱۵ ميليون دلار آن از محل صادرات صنايع دستي است. درحالي كه آمارهاي رسمي تجارت جهاني صنايع دستي در سال ۲۰۰۰ ميلادي بالغ بر چهارميليارددلار بوده است. در اين سال ۶۰ درصد بازار جهاني صنايع دستي را كشورهاي چين، هندوستان، نپال، مصر، تركيه و پاكستان در اختيار داشته اند اما ايران رتبه قابل توجه و مطرحي را در بازارهاي جهاني ندارد.
در اين ميان، صنايع دستي ايران درحالي كه حدود دوميليون نفر شاغل مستقيم را دربرگرفته است و سه درصد از توليد ناخالص ملي را به خود اختصاص داده سهم چنداني در بازار جهاني ندارد.
به گفته كارشناسان، صنايع دستي مي تواند نقش مؤثري در توسعه صادرات و ارزآوري داشته باشد.
در اين زمينه هنرمندان خراسان با ساخت انواع صنايع دستي از جايگاه منحصر به فردي برخوردارند. تنها در استان خراسان در رشته فرش دستباف بيش از ۴۵۰ هزارنفر مشغول به فعاليت هستند كه نمونه هايي از اين آثار را مي توان در مناطق تفريحي مشهد همچون طرقبه و كوه سنگي مشاهده كرد.
عباس ركني مديرسازمان صنايع دستي خراسان دراين باره گفت: ايران سالانه ۱۵ ميليون دلار صنايع دستي صادر مي كند و پس از چين و هند در رتبه سوم جهاني از نظر اشتغال در صنايع دستي است. همچنين با وجودي كه از نظر تنوع رشته هاي صنايع دستي كه حدود ۱۵۰ نوع آن شناسايي شده رتبه نخست جهان را دارا هستيم، ولي از نظر ميزان فروش در رتبه بسيار پاييني قرارداريم.
ركني تأكيد كرد: بايد در صدور صنايع دستي به جهان جنبه هاي انتقال فرهنگ ملي و اشتغالزايي جوانان نيز در نظر گرفته شود.
در گزارش وزارت بازرگاني كه درباره صنايع دستي منتشر شده است ميانگين ارزش يك تن صنايع دستي صادر شده در سال ۱۳۷۹ معادل ۲۴۱۱ دلار است كه درمقايسه با ميانگين قيمت يك تن كالاي صادراتي در همان سال (معادل ۱۸۵ دلار) اهميت ويژه اين محصولات براي صدور به بازارهاي جهاني و ارزآوري و ارزش افزوده بالاي آن را نشان مي دهد.
محمد دشتي يك مقام مسؤول در سازمان صنايع دستي ايجاد سايت بين المللي صنايع دستي و ايجاد پنج قطب صنايع دستي در سطح كشور را از جمله برنامه هاي سازمان صنايع دستي اعلام كرد و گفت: برنامه ريزان صنايع دستي صرفاً جنبه ذوقي و هنري را مدنظر مي گيرند و آن را به عنوان يك صنعت درآمدزا مورد توجه قرار نمي دهند.
كشور ما با سابقه چندين هزارساله و تنوع رشته هاي صنايع دستي به دليل بي توجهي نتوانسته است از شرايط اين صنعت استفاده چنداني ببرد. كه كشور چين از اين صنعت سالانه بيش از يك ميليارددلار درآمد سرانه دارد.
كارشناسان معتقدند، با وجود اينكه سرانه هزينه سرمايه گذاري براي ايجاد اشتغال در بخش صنايع دستي حدود يك پنجاهم صنعت است اما تاكنون در اين زمينه سرمايه گذاري جدي صورت نگرفته است. در صورت توجه به بخش صنايع دستي اين صنعت مي تواند سالانه ۱۰۰ هزار فرصت شغلي مستقيم ايجاد كند. از سوي ديگر برآوردهاي كارشناسي نشان داده است توسعه مناسب آموزش و تحقيقات در صنايع دستي ۲۰ تا ۲۵ درصد مشكل بيكاري جامعه را برطرف مي كند. به عبارت ديگر در صورت برنامه ريزي اصولي، امكان ايجاد صدها هزار شغل جديد دربخش صنايع دستي و حرف وابسته به آن وجود دارد. در استان خراسان نيز بخش عمده اي از مشكلات مربوط به معضل بيكاري را مي توان با گسترش صنايع دستي، بازاريابي براي فروش محصولات در كشورهاي مختلف و صادرات محصولات اين صنعت مرتفع كرد.
عليرضا رمضاني يكي از هنرمندان خراساني كه با ساخت صنايع دستي امرار معاش مي كند با اشاره به زوال برخي رشته هاي اين صنعت گفت: صنايع دستي به رغم همه تلاشها غريب مانده است. بسياري از هموطنان علاقه زيادي به خريد صنايع دستي ندارند و بيشتر خريداران صنايع دستي را توريست هاي خارجي تشكيل مي دهند كه تعداد آنها نيز اندك است. وي براي رونق بازار صنايع دستي در داخل و خارج برگزاري نمايشگاه صنايع دستي در خارج از كشور، حمايت دولت از هنرمندان، راه اندازي مراكز دائم فروش محصولات، ايجاد سايتهاي اينترنتي ويژه و گسترش صنعت توريسم را از جمله راهكارهاي رونق صنايع دستي در كشورمان پيشنهاد كرد. رمضاني تأكيد كرد اگر صنايع دستي در جامعه رونق پيدا كند و صادرات آن توسط مراكز تخصصي انجام شود، جامعه ما هيچگاه با مشكل بيكاري مواجه نخواهد بود.