بخش دوم
هفته پيش با آثار زك ترنهولم آشنا شديد. چند روز پيش «ترنهولم» به سؤالهاي ما پاسخ داد. بي ترديد «زك» يكي از سريع الجواب ترين كاريكاتوريست هاي آمريكايي است. از سوي ديگر صراحت او در پاسخ به سؤال هاي سياسي ، مثال زدني است:
• «زك» ! نگاه تو به مسأله فلسطين ، فراتراز نگاه بسياري از همكاران تو درآمريكا است. چرا؟
•• چيزي كه در فلسطين مي گذرد، من و بسياري از دوستانم را رنج مي دهد. من يك انسان گرا هستم وبراي من بسيار ناگوار است كه اسرائيلي ها به نحوي خطرناك جنگ سياسي ومذهبي خود را بر فلسطين تحميل مي كنند. مي دانم كه بخش عمده اي از سياستمداران خيلي راحت از كنار اين مسأله مي گذرند…
• تو از طرح هاي ما ايراني ها عليه اسرائيل و شارون استقبال كرده بودي و اين خيلي براي ما عجيب بود.
•• كار شماها عالي است. من نمي توانم بخش عمده كاريكاتور مطبوعاتي آمريكا را تحمل كنم! انگار خيلي از كاريكاتوريست ها مثل طوطي حرف رسانه ها را تكرار مي كنند و حداكثر يك لطيفه ضعيف را پديد مي آورند.درگذشته، پيش از آنكه غول هاي رسانه اي به اين صورت حاكم شوند تأثيرگذاري وطنز واقعي درآثار هنرمندان بيشتر بود.الآن فكر مي كنم كه كارهنرمندان بين المللي ومستقل جذابتر مي نمايد.
• به مسائل تخصصي تر برمي گرديم. چطور شد از ميان اين همه هنرمند بزرگ سبك ميگوئل كوواروبيانس را پسنديدي واز آن الگو گرفتي؟
•• وقتي در دهه ۸۰ كارم را شروع كردم نگاه ويژه ومدرن او خيلي از هنرمندان را ازجمله «رابرت ريسكو» و «ديويد كاولز» را تحت تأثير قرار داده بود و اينان حتي خطوط خاص او را در كارهاي خود مي آوردند.
نگاه ويژه كوواروبياس(كه پاولوگارتوي ايتاليايي هم تاحدي همان ويژگي ها را داشت) مربوط به دهه هاي ۱۹۲۰ و ۱۹۳۰ ، دنباله تحولات هنري مدرن ازجمله كوبيسم است. اين نوع كارها تا دهه ۶۰ بسيار متداول بود. وقتي در دهه ،۸۰ بعضي از هنرمندان اين سبك نسبتاً قديمي تر را از آرشيوها خارج كردند و با نگاه هاي نو درآميختند، اين سبك كهنه به سرعت بدل به سبكي پويا و نوين شد. البته من بتدريج از كارهاي كوواروبياس فاصله گرفته ام و به نگاه و روش خاص خودم رسيده ام، شايد مثل ديگرمقلد كوواروبياس، ال هيرشفيلد ۹۹ساله كه هنوز كاريكاتور مي كشد.
• براي من جالب است كه تو با چند خط، روح سوژه ات را نمايان مي كني اين امر با نوع تكنيك ساده شده تو چگونه سنخيت پيدا كرد؟
•• در وهله اول، سالها روي اين نكته مطالعه كردم ولي درحال حاضر فكر مي كنم كه نشان دادن خصلت هاي دروني امري ناخودآگاه است . به نظرمن ، اين خصلت ياددادني يا فراگرفتني نيست و بيشر امري دروني است ، وقتي نه ساله بودم متوجه شدم كه تاحدي اين صفت را در خود دارم … درحال حاضر دراولين طرحي كه از كسي مي كشم نمي توانم به راحتي صفات روحي او را نشان دهم وگاهي بايد درطرح دهم يا يازدهم به هدفم برسم.
• درچه سالي كارهايت را بر روي اينترنت آوردي؟
•• سالها پيش كاريكاتوريست روزنامه اي درسن فرانسيسكو بودم وقتي با اينترنت در اواسط دهه نود به عنوان يك رسانه فراگير آشنا شدم، كارم را ترك كردم و عضو يك مجله اينترنتي به نام سالون (Salon) شدم. هنوز هم براي سالون كار مي كنم ولي بيشترين مشتريان كارهاي من همان نشريات سنتي چاپي هستند اينترنت درحال حاضر درحال تكامل وپوست اندازي است و هنوز خيلي اقتصادي نيست. كارهاي من هم از همان اواسط دهه نود برروي اينترنت به نمايش درمي آمد.
• كاريكاتوريست محبوب تو كيست؟
•• ژاك كاپريليك ، كه اصالتاً اهل روماني است و ژرژ واك استتر. كاپريليك در دهه ۶۰مرد ولي ژرژ هنوز زنده است. گرچه تقريباً نابينا شده ولي ذهن اش خوب كار مي كند.
• آيا هيچگاه كاريكاتور مطبوعاتي هم كشيده اي؟
•• گرچه بيشتر مواقع سعي كرده ام غيرسياسي بمانم ولي در دوران دانشجويي كارهايي كرده ام.
• «زك» نظرتو درباره آينده هنركاريكاتور چهره چيست؟
•• پاسخ به اين پرسش خيلي دشوار است.
گرچه در طي بيست سال اخير درنشريات آمريكايي روند روبه رشدي داشته ، ولي نمي توان از الآن وضعيت آينده را پيش بيني كرد.اولين دوران طلايي كاريكاتور چهره در صدسال اخير به دهه هاي ۱۹۲۰ تا ۱۹۴۰ برمي گردد. همچنين مكتب هاي كاريكاتوري سالهاي ۱۹۶۰ و ۱۹۸۰ بعد كه بيشتر به سوژه حمله مي كرد تا اينكه بخواهد او رامضحك نشان دهد.درچندسال اخير، كارهاي خشن وعصبي (مثل كارهاي بورك و برادز) كمتر شده اند… آيا اين روند ادامه خواهد داشت؟ نمي دانم.
• راستي ، آيا كارهاي كاريكاتوريست هاي ايراني را در زمينه كاريكاتور چهره ، ديده اي؟ نظرت درباره اين هنر درايران چيست؟
•• خارق العاده است! من كارهاي افشين سبوكي را تحسين مي كنم و همين طور كارهاي جواد عليزاده را كه شايد مطرح ترين كاريكاتوريست ايراني در خارج از ايران باشد.
• اين سؤال من شايد خيلي جالب نباشد ولي هنرمندان ايراني كه براي هراثرشان چيزي درحدود ۱۰تا۱۲دلار مي گيرند، دوست دارند بدانند كه درآن طرف دنيا مجلات براي كاريكاتور چهره چقدر مي پردازند؟
•• باورنكردني است! خوشبختانه وضع ما خيلي بهتر است!يك لطيفه درهمين باره دراينجا وجود دارد.
سؤال : فرق بين كاريكاتوريستي كه خود را فقط كاريكاتوريست مي خواند وكسي كه خودش را تصويرساز طنزآميز مي داند چيست؟
جواب : ۵۰۰دلار!
به عنوان يك تصويرساز ، براي طرحي بسيار كوچك ۱۵۰دلار مي گيرم و گاهي براي يك تصويرسازي چهارصفحه اي ۵۰۰۰دلار!
البته هزينه ها دراينجا با هزينه هاي كشور شما متفاوت است.
البته شايد جالب باشد بداني كه اين دستمزدهاي ظاهراً عالي درطول بيست سال گذشته چندان تغيير نكرده اند. وشايد نسبت به دستمزد برخي هنرمندان مطبوعاتي پايين هم باشد.
• راستي ، اگر روزي از تو براي داوري مسابقه اي درتهران دعوت شود، قبول مي كني يا نه؟
•• از خدامه ! البته اميدوارم اين فاصله تلخ في مابين برداشته شود. من دراينجا دوستي ايراني دارم كه به حتم باعث علاقه مندشدن من به كشور شما شده است.
• ازاينكه به سؤال هاي ما جواب مي دهي متشكرم.
•• اين باعث افتخار من است.