سيد محمد خاتمي رئيس جمهوري اسلامي ايران ديروز هنگام دريافت دكتراي افتخاري دانشگاه فارابي قزاقستان به تبيين چگونگي «گفت وگو» در دنياي كنوني پرداخت. متن كامل اظهارات رئيس جمهوري به اين شرح است:
براي من حضور در دانشگاه چون سفر به سرزمين زيبايي هاي دل انگيز و جان افزاست، اما سخن گفتن در ميان دانشگاهيان و فرهيختگان نيز دشوار و دغدغه انگيز است.
ترجيح شخصي ام «شنوندگي» است و اجبار رسمي ام «گويندگي». پس، اجازه دهيد براي جمع ميان اين جنبه هاي متمايز، سخن را در باب «گفت وگو» آغاز كنم كه به گفته سقراط، راه زادن و پروراندن «معرفت» است.
گفت وگوي سقراطي محصول توجه آدمي به اين نكته است كه «نمي داند» و گوينده خود را مسلط به تمامي حقيقت نمي داند. به همين سبب، «ديگري»، «غير»، «رقيب» و حتي «مخالف» را به رسميت مي شناسد و به زبان مي آورد.
«خاموش كردن» و «از گردونه بيرون كردن» از لوازم ونتايج اينگونه گفت وگو نيست. آنكه «نمي داند» در پي آن است كه هم معرفت خود را رشد دهد و هم به ديگران در اين راه كمك كند.
البته، گفت وگو هدفمند است و هرگفتني را نمي توان گفت وگو دانست. گفت وگو در پي اثبات برتري يكي بر ديگري از طريق ساكت كردن او نيست. گفت وگو برخلاف جر و بحث بر «فهم ونقد» استوار است نه بر «حمله و دفاع»، در فرايند گفت وگو فهم گفته ديگري، مقدمه نقد آن است و نقد آن، موجب تقويت دليل و ايضاح مدعا مي شود و همين مرحله مهمي است كه به فهم عميق تر و نقد دقيق تر گفته اي مي انجامد. گفته اي كه براي حل مشكلي مدنظر يا عمل بيان مي شود و روشن است كه هدف گفت وگو، يافتن پاسخ براي يك مسأله نظري و رفع يك مشكل عملي است. مسأله يا مشكلي كه همگان به آن مبتلا هستند يا برسر آن، توافق دارند.
گفت وگو، در جهان كنوني به رغم پيشينه كهن آن، امري است كه رشد معرفت را در گرو نقادي مستمر و منتهي به توليد انديشه و دستيابي به قواعد جديد مي داند واز اين رو، امري تازه است.
سرمشق گفت وگوي تمدنها از اين رو كه در جست وجوي جانشيني خرد به جاي قدرت درعرصه بين المللي است، در عين احترام به بسياري از ارزشهاي بنيادين دوران جديد، متكي بر نوعي عقلانيت نقاد نسبت به پاره اي از ارزشها و سازوكارهاي دوران مدرن است، از جمله آن دسته از ارزشهاي نويني كه عملاً ناقض گفت وگوهاي سازنده اند.
گفت وگو مسبوق به گشودگي طرفين گفت وگو و مستلزم شنيدن نيز هست و با همدلي طرفين براي نگريستن به امور منظر طرف مقابل آغاز مي شود. به اين اعتبار گفت وگو به معناي گشودن حصارهاي تمدني به روي يكديگر است و اين گشودگي به هيچ روي، سوداي هضم طرف مقابل را در سر نمي پرورد بلكه برخلاف آن، باور دارد كه طرفين از تعامل با يكديگر بهره مند و توانمند مي شوند. چنين تصويري از گفت وگوي ميان تمدنها، از اين جهت كه نافي الگوي قدرتمدار كنوني در عرصه جهاني است، به ارزشهاي مدرن نزديك است و از آن رو كه مسبوق به الگويي از پيش تعيين شده، براي حذف موضوعيت طرف گفت وگو نيست، از ارزشهاي دوران مدرن فراتر مي رود.
هنگامي كه از گشودگي و همدلي ميان تمدنها سخن مي گوييم، به تحقق شرط امكان اين گشودگي در عرصه درون تمدني نيز مي انديشيم. از آنجا كه شالوده دموكراسي هم همين گشودگي و همدلي وتحقق مقتضيات گفت وگوي طرفين آزاد و مستقل است، لذا مي توان گفت: گفت و گوي تمدنها، سالم ترين ومؤثرترين فرايند رسيدن به جهاني بهتر و انساني تر است.
احساس مي شود امروز بيش از هر زمان، جهان متمدن نياز به گفت وگو دارد. تحولات پرشتاب تكنولوژيك و فرايندهاي جهاني شدن به مخاطره هاي جديد هم صورت پيچيده تري داده است. خودكامگي، تبعيض و ناامني معناي تازه اي پيدا كرده است، چنان كه مردم سالاري، عدالت وامنيت هم معاني ومصاديق نويني دارند.
اعمال زور، خشونت و روشهاي سنتي متكي بر سلاح، قدرت پيشگيري و مقابله با مخاطره ها و تهديدهاي كنوني جهان را ندارد. امروز همگان نيازمند آن شده اند كه به اين ادراك جمعي تن دهند كه زور متكي بر ثروت و سلاح، منجر به همزيستي توأم با امنيت و آرامش نمي شود.
اينك همه ما نيازمند التزام به اخلاق، عقلانيت و تشريك مساعي براي جلوگيري از وقوع فاجعه هاي انساني هستيم. تروريسم در همه اشكال آن، پديد آورنده فجايع بشري و از ميان برنده زبان ارتباطات انساني است.
تروريسم چه در آن جلوه دهشتناك و تأسفباري كه يازده سپتامبر ـ بيستم شهريورماه ـ سال پيش در آمريكا يافت و چه در اين صورت كه به نسل كشي ملت مظلوم و بيگناه فلسطين پرداخته، پديده اي مدرن است. اين فاجعه مدرن را بايد در پرتو نگرش و روشهاي نويني مهار كرد.
بايد در وراي خشونت متكي بر قدرت كه امروز جهان بشري را تهديد مي كند، زبان مشتركي براي درك و فهم يكديگر پديد آورد. در چنين وضعيتي است كه بايد عرصه هاي تمدني را به روي يكديگر گشود و پرسشهاي اصلي زمانه را در برابر آنها نهاد. انديشه و اخلاق، گشاينده عرصه هاي گفت وگويند و قدرتمداري سياست، عرصه متصلبي است كه بيش از هر چيز موجبات فروبستگي ميان حوزه هاي تمدني را فراهم مي كند.
بكوشيم كه با سيطره فرهنگ و معنويت، صلح وامنيت پايدار را بر جهان حاكم كنيم. با داير مداري فرهيختگان و فرزانگان و مردمان ذي حق و تكوين و تجلي جامعه مدني در عرصه جهاني مي توان به پيدايش وضع نويني اميد بست كه قدرت مهار خشونت و زور و امكان نفي شيوه هاي اجبارآميز قدرت را در جهان دارد. تنها خرد و اخلاق در كنار عشق و محبت است كه مي تواند زور و خودگامگي را كنترل كند و جهان را به سوي مدنيت و پيشرفت براند.
دريغ است در سرزميني كه زادگاه فارابي و در دانشگاهي كه به نام فارابي است، از او در اين باب مدد نجوييم. نمي خواهم به گذشته برگردم اما مي خواهم از گذشته بشنوم. فارابي كه بنيانگذار فلسفه اسلامي و «معلم ثاني» است، در طرحي سامان يافته و استوار، با اجتهاد و ابتكار، نظامي از خرد ورزي را پي افكند كه قدرت پاسخ گفتن به پرسش اصلي زمان او را داشت.
«خردورزي» در امر سياست و تأمل در مدينه فاضله ووضع مطلوب در جهان اسلام به گونه اي جدي توسط فارابي آغاز شد و دريغاً كه با او به پايان رسيد. او خردمندانه در امر سياست تأمل مي كند و به توجيه سياست غالب وجاري نمي پردازد.
پس از فارابي، انديشه ها بيشتر در جهت تبيين و توجيه سياست جاري به كار افتاد. اگر خودكامگان به رعايت عدل و مردم داراي توصيه شده اند، در واقع، پيشنهادي براي ماندني تر و كم ضررتر كردن نوعي از سياست بوده است كه خودكامگي، مدار ومحور آن است. چنين رويكردي در جهت پايداري و استواري امر واقع است نه تغيير بنيادين آن.
من اين رويكرد را در جهان اسلام در فرصت و فراغتي كه داشتم، تحت عنوان «آيين و انديشه در دام خودكامگي» مورد بررسي قرار دادم و امروز در عمل مي بينم كه چقدر جهان نيازمند گشودن باب تفكر در امر وعرصه سياست است.
تفكر در امر سياست اتفاقي فردي و ويژه فيلسوف نيست. تفكر در امر سياست پيش از هر چيز يك رخداد اجتماعي و سياسي وبرآمده از شرايطي است كه طرفهاي آزاد و برابر و مستقل مصالح جمعي خود را از طريق گفت وگو پي مي گيرند.
حصول چنين وضعي مشروط به تحقق دو پيش شرط است:
ـ وجود گفت وگو كننده واجد هويت مستقل ومتمايز
ـ التزام طرفهاي گفت وگو به عقلانيت به مفهوم عام بشري
وجه نخست، مستلزم وابستگي طرف گفت وگوكننده به وجود متمايزكننده او است و وجه دوم، ناظر بر التزام به معيارهاي فرافردي و فرافرهنگي و فراقومي است.
اگر با اين تعبير، تفكر در امر سياست را وابسته به گفت وگو به شمار آوريم، در جهان امروز نيز گفت وگو ميان تمدنها بستر اصلي گشودن باب تفكر در امر سياست خواهد بود.
ساماندهي به چنان گفت وگويي نيز ملتزم به همان دو پيش شرط ياد شده است، يعني اولاً، هر يك از حوزه هاي تمدني ضروري است كه پيوند خود را با زمينه هاي فرهنگي خاصي كه به آن تعلق دارند، همچنان محفوظ بدارند.
ثانياً، همه طرفهاي مشاركت كننده در گفت وگو، ضروري است كه به معيارهاي عام عقلاني و فرافرهنگي بشري ملتزم باشند.
خاتمي با اشاره به پيش شرط پيوند اخلاق و سياست در عرصه بين المللي وميان حوزه هاي فرهنگي گفت: پيش از آنكه تحولات شگرف تكنولوژي و اطلاعاتي طي دهه هاي اخير رخ بنمايد، متفكران سياسي عمدتاً سرشت سياست بين المللي را با الگوهاي عملي و واقع گرا و فارغ از هنجارهاي اخلاقي مورد تحليل قرار مي دادند. به اين معنا تكيه به اصول و هنجارهاي اخلاقي بيشتر درمحدوده سياستگذاريهاي ملي موضوعيت مي يافت اما امروز بيش از هر زمان ديگر، امكان چنان تفكيك وتمايزي از ميان رفته است. حتي درميان تلاشهايي كه گاه براي دفاع از سياستهاي جاري و سوق دادن جهان به سوي جنگ صورت مي پذيرد، اين واقعيت ديده مي شود.
كوشش براي تعريف جنگ عادلانه نشانگر وثوق روشنفكران در عرصه جهاني به وارد كردن گفتار اخلاقي در تحليل وفهم مناسبات جهاني است اما اين كوشش از آنجا كه ملتزم به يك پيش زمينه فلسفي نيست، مي تواند مورد نقادي قرار گيرد.
رئيس جمهوري ادامه داد: گشودن باب تفكر در سياست التزام به گفت وگو با ذهن مقابل است و گرنه، عدم التزام به اين موضوع نهايتاً به توصيه نظم متكي برقدرت مي رسد و اين دقيقاً همان چيزي است كه علي الاصول بايد متفكران و روشنفكران يك جامعه از آن مبرا باشند.
در چنين وضعيتي است كه شايد بيش از هميشه به كساني چون فارابي نيازمند باشيم. كساني كه سخن فلسفي در منظومه فكري آنان نه توجيه گر قدرت، بلكه به دست دهنده معيارهاي نقد هر قدرتي بر مبناي الگوهاي آرماني خردمندانه و علادلانه سياسي است.
بكوشيم با اين نگاه ببينيم و با اين گوش، بشنويم وبا اين خرد، بينديشيم وبفهميم. دين و معنويت برگستره وعمق انصاف واخلاق مي افزايد و انديشه و تدبير نمي گذارد نفرت وكينه از دايره حق وقانون خارج شود.
اگر از وراي هياهوهاي جنگ افروزان جهاني وتروريسم كور به حقيقت جهان گوش بسپاريم، صداي يكپارچه مردم وروشنفكران جهان را دردعوت به صلح، گفت وگو وهمزيستي مي شنويم.
پس به اين صدا پاسخ گوييم وجنگ افروزان را تنها بگذاريم وبا ائتلاف براي صلح مبتني بر عدالت، صلح پايدار را به جاي ستيزه وجنگ برگزينيم. جهان خسته از جنگ وتحقير و تبعيض است. براي اين با تكيه بر خرد جمعي چاره اي جهاني بيابيم. از فارابي گفتم با حافظ كلام را خاتمه بخشم تا پيام عقل و عشق را از زبان فرهنگ و آيين مان در اين زمان ناتمام نگذارم: آسايش دوگيتي تفسير اين دو حرف است ـ با دوستان مروت، بادشمنان مدارا.

رؤساي جمهوري دو كشور ايران و قزاقستان بر تمايل دو كشور براي انتقال نفت و گاز و انرژي قزاقستان از طريق تركمنستان و ايران به درياي آزاد تأكيد كردند.
سيدمحمد خاتمي و نورسلطان نظربايف در يك كنفرانس خبري مشترك در آلماتي به خبرنگاران گفتند: ايران، اقتصادي ترين، كوتاه ترين، باصرفه ترين و مطمئن ترين راه انتقال انرژي آسياي ميانه به درياهاي آزاد است.
خاتمي با اشاره به اينكه ايران در حال حاضر نفت قزاقستان را از طريق درياي خزر تحويل گرفته و معادل آن را در خليج فارس براي صادرات تحويل اين كشور مي دهد، ابراز اميدواري كرد در ادامه سياستهاي تنوع تجاري نفت، در آينده نه چندان دور خط لوله انتقال نفت قزاقستان از طريق خاك تركمنستان و ايران به درياي آزاد احداث شود.
آقاي خاتمي تلاش دو كشور براي تقويت سازمان همكاري اقتصادي (اكو)، سازمان كنفرانس اسلامي و حل مسائل درياي خزر برپايه همبستگي بيشتر در جهت حفظ منافع كشورهاي عضو و تبديل اين دريا به محيطي امن و پيشرو را از ديگر موارد گسترش همكاريهاي دوجانبه تهران ـ آستانه برشمرد.
رئيس جمهوري در برابر پرسش يك خبرنگار قزاق حضور نيروهاي بيگانه را در هرمنطقه و كشور باعث «نگراني » دانست.
آقاي خاتمي گفت: حضور نيروهاي بيگانه در هر كجا به معناي ترجيح منافع قدرتي كه حضور دارد بر منافع ملتهاي منطقه است. گرچه اين حضور به بهانه مبارزه با تروريسم باشد.
وي افزود: تروريسم يك بليه جهاني است و مبارزه با آن بايد جهاني باشد. با همه اشكال تروريسم بايد مبارزه شود و ريشه هاي آن نيز بايد جست وجو شود.
رئيس جمهوري اسلامي ايران افزود: مطمئناً يكي از بدترين اشكال تروريسم كه اكنون وجود دارد تروريسم دولتي است كه در سرزمينهاي اشغالي فلسطين از سوي اسرائيل صورت مي گيرد.
وي يادآور شد: انعكاس تنها گوشه كوچكي از اين تراژدي توسط خبرنگاران به جهانيان، امروز وجدان بشري را بيدار كرده و موجب شده است نه تنها در كشورهاي اسلامي، آسيايي و آفريقايي بلكه در اروپا و خود آمريكا به اين شيوه ترور و جنايت اعتراض شود.
رئيس جمهوري اسلامي ايران همچنين با ابراز خرسندي ازسفر به قزاقستان مراتب احترام خود را به ملت قزاق اعلام كرد.
آقاي خاتمي با اشاره بر پيشرفتها و تحولات فراوان قزاقستان در عرصه داخلي و بين المللي از زمان نخستين سفرش به آلماتي در چهار سال گذشته تا امروز، اين پيشرفتها را ناشي از شايستگي فراوان اين ملت و سياستها و تدبير دولت نظربايف دانست.
نورسلطان نظربايف رئيس جمهوري قزاقستان نيز دراين كنفرانس خبري از بررسي طرح انتقال نفت اين كشور به درياي عمان از طريق خاك ايران خبر داد.
وي گفت: ما بايد براي صدور انرژي خود به جهان براي سالهاي پس از ۲۰۱۰ بطور جدي اقدام كنيم و بهترين و اقتصادي ترين مسير آن به عقيده كارشناسان نفتي خاك ايران است.
نظربايف با اشاره به توان افزايش صادرات گندم قزاقستان از ۵۰۰هزارتن به بيش از ۵ميليون تن در سال و نيز صادرات فولاد اين كشور به ايران، لزوم برقراري موازنه تجاري بين دو كشور را مورد تأكيد قرار داد.

• همكاري هاي نوين
آقاي سيدمحمد خاتمي رئيس جمهوري اسلامي ايران همچنين درمراسم ضيافت شام همتاي قزاقي خود درآلماتي تأكيد كرد: ا مروز همزيستي در عين تفاوت، همبستگي درعين تنوع و همكاري درعين استقلال به سود همگان است.
رئيس جمهوري دراين مراسم كه مقامهاي بلندپايه قزاقستان واعضاي هيأت ايراني حضور داشتند، گفت: ما معتقديم كه جهان امروز بيش از هميشه نيازمند همكاري و توسعه روابط براساس برابري و احترام متقابل است.
وي افزود: دنياي پرشتاب كنوني نيازمند بازيابي زمينه ها و ساز وكارهايي است كه ريشه هاي صلح، دوستي و پيشرفت را در همه جا بگستراند و استوار كند.
رئيس جمهوري اسلامي ايران تصريح كرد: دراين راستا، همكاريهاي نويني كه در بستري از تاريخ و فرهنگ مشترك ، مزيتهاي نسبي و ظرفيتهاي مكمل داشته باشد ، نگرش همدلانه و خواستي همسو را شكل مي دهد كه به صلح و ثبات جهاني ياري مي رساند.
آقاي خاتمي «آسياي مركزي » را مظهر تنوع تاريخي ، مدني و منطقه اي خواند كه در فراز ونشيب هاي فراوان خود شاهد همزيستي قهرمانانه ملتها و همكاري بوده است.
وي خاطرنشان كرد: امروز نيز دراين منطقه بايد ضمن تأكيد براين سرمايه معنوي بزرگ دست دردست هم براي استقرار صلح مبتني بر عدالت، مردم سالاري وامنيت جهاني بكوشيم.
رئيس جمهوري مناسبات مشترك ايران و قزاقستان را تقويت كننده همكاريهاي منطقه اي و بين المللي واحياكننده پيوندهايي دانست كه درگذشته نيز درصورت «جاده ابريشم » جلوه كرده و تأسيس و تقويت حوزه هاي گوناگون هنري ، فرهنگي ،علمي و اجتماعي منتهي شده است.
آقاي خاتمي با مناسب خواندن وضعيت روابط سياسي و اقتصادي دوكشور ، افزايش سطح مبادلات بازرگاني آنها را به رقم ۴۰۰ميليون دلار نشانگر قابليت توسعه اين مناسبات درعرصه هاي مختلف نفت، صنعت، تجارت و حمل ونقل دانست.
وي همچنين خواستار بالفعل شدن توانمنديهاي روابط دوكشور در عرصه هاي جديد علمي ، فرهنگي ، اقتصادي و صنعتي شد.
رئيس جمهوري تصريح كرد : از آنجا كه سياست جمهوري اسلامي ايران بر تقويت پايه هاي صلح ، امنيت ، پيشرفت و كاهش زمينه هاي تنش و خشونت و زور در جهان مبتني است و جمهوري قزاقستان نيز به اعتبار طرح تعامل و اعتمادسازي كشورهاي منطقه از جايگاه ممتازي درهمكاريهاي فعال منطقه اي برخوردار است بايد درپي ايجاد تحركهاي جديدي از مناسبات همه جانبه دوكشور باشيم.
آقاي خاتمي اين همكاريها را گامي به سوي آزادي ، پيشرفت ، صلح و امنيت در منطقه و جهان عنوان كرد.
نورسلطان نظربايف رئيس جمهوري قزاقستان نيز دراين ضيافت با اشاره به علايق تاريخي ، معنوي و فرهنگي دوكشور به آثار مشاهير و انديشمندان ايراني و تأثير آن در تاريخ و فرهنگ آسيا اشاره كرد و لزوم شتاب بخشيدن به روند روبه رشد همكاريهاي دوجانبه را مورد تأكيد قرار داد.
وي گفت: ما مصمميم اين همكاريها ر ا درآينده گسترش دهيم و در بهبود فضاي سياسي منطقه بكوشيم.

• مذاكرات رسمي
مذاكرات رسمي «سيدمحمد خاتمي » و «نورسلطان نظربايف » رؤساي جمهور اسلامي ايران و قزاقستان چهارشنبه شب درآلماتي پايتخت سابق اين كشور ادامه يافت.
دراين نشست رئيس جمهوري از درياي خزر به عنوان يكي از نقاط اشتراك دوكشور ياد كرد وگفت: ايران و قزاقستان بايد همراه با ساير كشورهاي ساحل درياي خزر در حفظ محيط زيست وبهره گيري از آن همكاري لازم را داشته باشند .
وي از پيوستن قزاقستان به طرح كريدور شمال ـ جنوب نيز اعلام حمايت كرد.
رئيس جمهوري همچنين با تبيين سياست خارجي جمهوري اسلامي ايران در زمينه برقراري صلح جهاني به عاري شدن جهان از سلاحهاي كشتارجمعي ، بحران خاور ميانه و اوضاع افغانستان ، لزوم حضور بيشتر كشورهاي آسيايي دركنار هم براي حل مسائل را مورد تأكيد قرار داد.
پيش از اين نشست آقاي خاتمي و نظربايف درمذاكرات خصوصي كه پشت درهاي بسته برگزار شد، درباره مسائل موردعلاقه دوكشور تبادل نظر كردند.
منابع آگاه محورهاي اين مذاكرات را كه بيش از يك ساعت طول كشيد روابط دوجانبه و تحولات منطقه اي وبين المللي عنوان كردند .

الهه كولايي نماينده مردم تهران در مجلس شوراي اسلامي، اجلاس سران كشورهاي درياي خزر را از نظر توافق سران اين كشورها براي گفت وگو در جهت بهره برداري هاي هماهنگ و مورد قبول همگان مثبت ارزيابي كرد.
كولايي كه در تركيب هيأت هفت نفره همراه رئيس جمهوري اسلامي ايران در نشست سران درياي خزر در عشق آباد شركت داشت گفت: كشورها در اين نشست با طرح مواضع خود در قبال درياي خزر، به توجيه ديدگاههاي خود پرداختند.
وي افزود: روسيه ديدگاه دوگانه خود را در مورد تقسيم بستر و مشاع بودن سطح دريا مطرح كرد و دو كشور قزاقستان و جمهوري آذربايجان نيز در تلاش بودند كه ديگران را به انعقاد قراردادهاي دوجانبه خود و روسيه كه هيچگونه مبناي قانوني ندارد، تشويق كنند.
كولايي افزود: تركمنستان نيز باتوجه به اعتبار قراردادهاي ۱۹۲۱ و ۱۹۴۰ ميان ايران و روسيه، برضرورت اجتناب از بهره برداري در منابع اقتصادي مورد اختلاف كشورها در درياي خزر تأكيد داشت.
اين نماينده مجلس شوراي اسلامي افزود: جمهوري اسلامي ايران نيز در اين نشست ضمن تأكيد برقراردادهاي ۱۹۲۱ و ۱۹۴۰ لزوم توافق همه كشورها براي بهره برداري حال و آينده از درياي خزر را خاطر نشان كرد.
كولايي افزود: در اين نشست آقاي خاتمي و همه سران كشورهاي ساحل درياي خزر بر حفظ محيط زيست به عنوان يك مسأله مهم و كنترل و نظارت بربهره برداري در اين دريا تأكيد كردند.
كولايي افزود: نبايد اختلافات كشورها به حضور بيگانگان در درياي خزر بينجامد و اين دريا كه متعلق به پنج كشور ساحلي آن است، بايد درياي صلح باشد.
وي گفت: تركمنستان و جمهوري آذربايجان كه داراي اختلافاتي در بهره برداري از منابع خزر هستند هردو بر پرهيز از قوه قهريه تأكيد كردند.

راديو بي بي سي چهارشنبه شب گفت: آن بخش از دفتر تحكيم وحدت كه به منتخبان نشست تهران موسوم است اعلام كرده از حضور در فعاليتهاي معطوف به قدرت فاصله مي گيرد.
شوراي عالي انجمنهاي دانشجويان در دانشگاههاي سراسر كشور موسوم به نشست تهران در قطعنامه پاياني جلسات خود كه در روزهاي بيست و نهم و سي ام فروردين در دانشگاه اهواز برگزار شد از به بن بست رسيدن اكثربرنامه هاي اصلاح طلبان صحبت كرده و بر پيشبرد اصلاحات از پايين تأكيد كرده است.
بي بي سي با طرح اين پرسش كه آيا اين مسأله را بايد تغييري بزرگ در سياستهاي بخشي از دفتر تحكيم وحدت دانست يا صرفاً نسخه اي است براي مرهم گذاردن بر زخم و تفرقه و حاشيه نشيني اين تشكل، گزارش داد:
دفتر تحكيم وحدت بزرگترين تشكل دانشجويي ايران در طول حيات خود از پيچ و خمهاي فراواني عبور كرده اين بار به نظر مي رسد كه بخش موسوم به نشست تهران آن در گردهمايي خود در شهر اهواز كه در روزهاي نوزدهم و بيستم ماه جاري برگزار شده تلاش كرده است كه به يك دوره سردرگمي در استراتژي و مباني هويت اين تشكل پايان دهد.
در قطعنامه اين گردهمايي از دور جديد فعاليت خبر مي دهند و مي گويند بايد از حضور در فعاليتهاي معطوف به قدرت فاصله گرفت و از اين به بعد انتقادهاي خود را متوجه همه نيروها كرد.
دفتر تحكيم وحدت پس از آنكه در اواسط دهه ۱۳۷۰ از نقش مجري سياستهاي حكومتي در محيط دانشجويي فاصله گرفت و به مرور به يكي از بازوهاي حركتي بدل شد كه به نام جنبش اصلاحات آن را مي شناسيم هميشه با يك تناقض ذاتي روبرو بوده و آن حفظ استقلال خود از يك طرف و از طرف ديگر ايفاي نقشي فعال در اوضاع سياسي كشور است.
دفترتحكيم وحدت حتي قبل از انشعاب چند ماه پيش و گردهمايي جداگانه نشست شيراز با اين مشكل روبرو بوده كه چگونه مرز خود را با آنچه كه حكومتي است حتي اصلاح طلبان داخلي حكومت حفظ كند.
بسياري انشعاب نشست شيراز را نتيجه تعلل دفترتحكيم وحدت در دادن پاسخ مناسب به اين مشكل مي دانند هرچند كه بخش موسوم به نشست تهران مدعي است كه منشعبين در پوشش حفظ استقلال در واقع آب به آسياب مخالفان جنبش اصلاحات مي ريزند.
مسؤولان نشست تهران مي گويند برخلاف برخي اظهارنظرها مصوبات گردهمايي اخير آنها و تأكيداتشان بر حفظ استقلال درواكنش به انتقادات نشست شيراز نبوده و محصول تلاش آنها براي انطباق با واقعيات سياسي امروزه ايران است.
آنها مي گويند واقعاً به اين نتيجه رسيده اند كه به بن بست رسيدن اكثر برنامه هاي اصلاح طلبان درمجلس و ساير بخشها باعث شده كه اصلاحات از يك برنامه كلان و ملي به اقدامات جزئي تقليل يابد و اصلاح طلبان به جاي اتكا به پشتوانه مردمي به نيروهاي خاص محدود شده اند.
مسؤولان دفترتحكيم وحدت نشست تهران مي افزايند: اين تشكيلات براي ادامه حيات خود راهي جز در پي گرفتن اين تغيير ندارد و تأكيد مي كنند كه تنها با اصلاح از پايين مي توان همه بخشهاي جامعه و حكومت را دموكراتيزه كرد و بخشهاي انتصابي حكومت را به پذيرش اصلاحات قانع كرد و اين تنها راه فائق آمدن برمشكلات اين تشكل و كمك به روند اصلاحات در درازمدت است.
اگر مصوبات گردهمايي نشست تهران دفترتحكيم وحدت را در كنار موضوع انشعاب چند ماه پيش در صفوف اين تشكل قرار دهيم روي هم رفته خبر از تغيير مهمي در عمده ترين تشكل دانشجويي ايران مي دهند.
ولي اكنون سؤالي كه مطرح مي شود اين است كه اصلاً اين نيرو تا چه حد اهميت سابق خود را حفظ كرده است.
براي پاسخ به اين سؤال بايد منتظر شد و ديد كه فاصله گرفتن از اصلاح طلبان حكومتي و تأكيد بر اصلاحات از پايين در واقعيت امروز ايران چه معنايي پيدا مي كند و دو قطب تأثيرگذار يعني از يكسو جنبش دانشجويي و از سوي ديگر رهبران اصلاح طلب با آن چگونه برخورد خواهند كرد.

مباحث مربوط به رابطه ايران ـ آمريكا، بازگشت ابراهيم يزدي به كشور، احضار بهزاد نبوي به دادگاه، سفر رئيس جمهوري چين به ايران آغاز سفر دوره اي رئيس جمهوري به آسياي مركزي و نتايج دور اول انتخابات رياست جمهوري فرانسه در صدر اخبار بود

• لابي پنهاني؛ بركناري يا كناره گيري
در هفته هاي اخير بحث چگونگي رابطه با آمريكا به يك بحث مطبوعاتي ـ سياسي تبديل شده است. بحث از آنجا آغاز شد كه يك روزنامه نزديك به جناح راست خبر داد كه رئيس جمهوري كميته اي با عضويت محمدجواد لاريجاني و حسن روحاني براي مذاكره با آمريكا تشكيل داده است. اين بحث در يك روزنامه دوم خردادي نيز پيگيري شد تا اينكه شوراي عالي امنيت ملي آن را تكذيب كرد پس از آن و پس از يك «كش و قوس» و «نقل و قولهاي مطبوعاتي» تعدادي از نمايندگان مجلس با اكبر هاشمي رفسنجاني ديدار كردند. در اين ديدار بود كه هاشمي رفسنجاني بر بلامانع بودن مذاكره بين دو مجلس ايران و آمريكا تأكيد كرد. اين اظهارات واكنش متفاوتي را در برداشت. محمد نعيمي پور رئيس فراكسيون مشاركت در مجلس در اين باره ابراز عقيده كرد: بيان آقاي هاشمي رفسنجاني كمك مي كند كه راه حل مناسبي پيدا كنيم. در فراكسيون مشاركت نيز بحث هايي داشتيم كه مسأله بايد از چارچوب مسائل جناحي خارج شود.
او در عين حال گفت كه ما معتقديم در عين حفظ منافع ملي، تابوي مذاكره با آمريكا بايد شكسته شود. مزروعي نايب رئيس فراكسيون مشاركت نيز گفت: در عرصه بين المللي نه ما مي توانيم آمريكا را ناديده بگيريم و نه آمريكا مي تواند ايران را ناديده بگيرد. يقيناً نقش ايران در منطقه، منحصر به فرد است و به همين لحاظ، آمريكا نسبت به ايران حساسيت دارد.
پس از اين چند واكنش بود كه بحث «مذاكره» جاي خود را به بحث «مذاكره كننده» داد و مطبوعات و محافل سياسي ـ خبري دنبال «مذاكره كننده» مي گشتند. يك روزنامه از ماجراي «قبرس گيت» خبر داد. گفته شد كه در اين ماجرا، دو نفر با مقامهاي آمريكايي مذاكره كرده اند. اين خبر تكذيب شد اما مطبوعات ساكت نشدند.
روزنامه اي خبر از بركناري «صادق خرازي» به خاطر مذاكره با آمريكا داد. روزنامه ها نوشتند كه «صادق خرازي» را «كمال خرازي» ـ عمويش ـ بركنار كرده است. روزنامه ايران در اين باره نوشت: كميته اي شش نفره تشكيل شده است تا مسأله مذاكره با آمريكا را پيگيري كند، همچنين با توافق اين كميته، صادق خرازي، مأمور طراحي «ديپلماسي پنهان» شد. گفته مي شود كه صادق خرازي به نمايندگي از كميته مذكوردر سوئيس گفت و گوهايي را انجام داده است. همزمان با چاپ اين اخبار محسن ميردامادي از نشست كميسيون امنيت ملي و سياست خارجي مجلس درباره رابطه ايران و امريكا باحضور مسؤولان وزارت خارجه خبر داد.
ميردامادي گفت كه ارتباط و مذاكره بين نمايندگان مجلس و نمايندگان كنگره كه مواضع خصمانه نسبت به جمهوري اسلامي ايران ندارند مشكلي ندارد. مير دامادي به مسأله تشكيل كميته اي براي لابي پنهاني با آمريكا نيز سخن گفت. او اظهار داشت كه در رابطه با آمريكا اقدام مخفيانه و پنهاني صورت نخواهد گرفت. در رابطه با آمريكا اگر اقدامي صورت بگيرد، بايد روشن و شفاف باشد و مردم از آن مطلع باشند اگر كساني در صدد ارتباط مخفيانه و مذاكرات پنهاني با آمريكا باشند قطعاً از ارگانهاي حكومتي نمايندگي ندارند و خود سرانه دست به چنين اقداماتي مي زنند. بخش ديگر از تكذيب لابي پنهاني را «حميدرضا آصفي» سخنگوي وزارت امور خارجه برعهده گرفت. «شايعات مربوط به مذاكرات «قبرس گيت» و مذاكره در سوئيس به هيچوجه صحت ندارد.»
او درباره بركناري صادق خرازي به خاطر مذاكره با آمريكايي ها گفت: هيچ ارتباطي ميان شايعات مطرح شده در مورد صادق خرازي و مذاكره و لابي با آمريكا وجود ندارد و چنين ارتباطي به هيچوجه درست نيست. اما آخرين اظهار نظر درباره آمريكا را سيد محمد خاتمي انجام داد. او در عشق آباد ـ مركز كشور تركمنستان ـ به خبرنگاران گفت كه اگر امريكا از زبان زور و تهديد استفاده نكند، ايران با اين كشور مذاكره خواهد كرد. او گفت كه ما نگفته ايم كه تا ابد مذاكره نمي كنيم.»
• انتخابات غافلگيرانه
اعلام نتايج غير رسمي دور اول انتخابات رياست جمهوري فرانسه و راه يافتن «ژان ماري لوپن» رهبر راستگرايان افراطي اين كشور به دور دوم انتخابات كه با حذف ليونل ژوسپن سوسياليست همراه بود، اين كشور به طور كامل غافلگير كرد.
در حالي كه همه كارشناسان سياسي و ناظران انتخابات، ورود شيراك و ژوسپن به دور دوم انتخابات رياست جمهوري را انتظار مي كشيدند، لوپن رهبر راستگرايان افراطي با پيشي گرفتن از نخست وزير كشور به دور دوم انتخابات و رقابت نهايي با ژاك شيراك براي به دست گرفتن قدرت در فرانسه راه يافت.
ليونل ژوسپن بعد از اعلام نتايج اين انتخابات گفت كه براي هميشه از صحنه سياسي فرانسه كنار خواهد رفت. او اين نتايج را براي دموكراسي فرانسه نگران كننده خواند.
آگاهان معتقدند كه غير منتظره ترين نتيجه در تاريخ انتخابات فرانسه رخ داده است.
لوپن كه براي چهارمين بار در انتخابات رياست جمهوري شركت مي كند، سياست ضد مهاجر پذيري شديدي را دنبال مي كند.
راه يافتن لوپن واكنشهاي تندي را در اروپا و جهان به دنبال داشت و اروپاييان از راه يافتن لوپن به دور دوم ابراز نگراني كردند.
در ايران نيز تقريباً تمام گرايشات سياسي ابراز نگراني كردند.
• حركت «زمين» از غرب به شرق
«جيانگ زمين» رهبر عالي رتبه جمهوري خلق چين در يك سفر دوره اي كه از غرب آغاز و در شرق ـ ايران ـ پايان يافت، ۲۸۰ هزار كيلومتر مسافت طي كرد تا روابط خود را به پنج كشور اروپايي، آفريقايي، ايراني گسترش دهد.
او پس از ديدار ۱۳ روزه از آلمان، ليبي و تونس به تهران آمد. يك روزنامه نگار نوشت: استراحتي كه «زمين» در تونس مي كند، براي سفرش به ايران ضروري است. زيرا احتمالاً از لحظه اي كه او پا به فرودگاه مهر آباد بگذارد، بزرگترين مونيتوري رسانه ها و رهبران غرب به روي او متمركز خواهد شد. اما حوادث فلسطين كمي سفر او را تحت الشعاع قرار داد. جيانگ زمين كه در شرق چين به دنيا آمده است، در كشور چين بطور كلي به عنوان هسته و محور رهبري نسل سوم رهبران شناخته مي شود و پيش از وي «مائوتسه دونگ» و «دنگ شيائوپينگ» رهبري نسل هاي اول و دوم محسوب مي شوند. او در خانواده اي روشنفكر متولد شد و از همان ابتدا به مطالعه ادبيات چين و ادبيات خارجي علاقه مند بود و به همين سبب با ادبيات كاملاً آشناست، پيشينه و سوابق وي موجب شده كه وي همواره مردم را تشويق به يادگيري بيشتر نموده و روند نوسازي و نوگرايي چين را تقويت ببخشد. او در ديدار با ميهمانان خارجي بسياري از عبارات را بازبان خارجي بيان مي كند و از قطعات ادبي مشهوري نيز در بياناتش استفاده مي كند و همچنين به ادبيات، موسيقي محلي و سنتي و موسيقي هاي سمفونيك، موتزارت و بتهوون علاقمند است، او مي تواند با آلات موسيقي مانندني، خيز ران و ياپيانو به عنوان وسيله غربي كار مي كند و معتقد است كه هنر گرانبهاي شرق و غرب براي رفاه بشريت مطلوب است.
• حضور در دادگاه بي سرو صدا
بهزاد نبوي كه از او به عنوان مرد شماره دو جبهه دوم خرداد ياد مي شود، در هفته اي كه گذشت، دوباره براي پاسخگويي به اتهاماتي كه عليه او بيان شد. در دادگاه حاضر شد.
چندي قبل مدعي العموم پس از رسيدگي به مسائل مربوط به شركت نفتي پتروپارس كه يك شركت خصوصي است، طي شكايتي اعلام كرد، اين شركت بدون انجام مناقصه پروژه اول، چهارم، پنجم و ششم شركت دولتي نفت و گاز را كه در منطقه پارس جنوبي واقع است، بطور غير قانوني از آن خود كرده است. اما اكبر تركان كه مدير عامل شركت پتروپارس را برعهده دارد گفت كه در شركت پتروپارس هيچگونه تخلف مالي و حقوقي صورت نگرفته است. تركان درتكميل سخنان خود تنها اين جمله را گفت كه هر كسي دوست دارد از اين موضوع چيزي بسازد؟
شايد «بي سرو صدايي» پرونده پتروپارس و احضار مديران نفتي كشور همچنان بدون صدا پيش رود. آخرين خبر از اين پرونده نيز اين بي سروصدايي را تأييد مي كند. سران سه قوه در جلسه ستاد هماهنگي مقابله با مفاسد اقتصادي، به «بررسي كارشناسانه تر» پرونده پتروپارس جنوبي تأكيد كردند.
• بازگشت براي زندگي در وطن
ابراهيم يزدي دبير كل گروه نهضت آزادي كه در نوامبر سال ۲۰۰۰ براي درمان سرطان پروستات خود راهي آمريكا شد، به كشور بازگشت. يزدي در فرودگاه به خبرنگاران گفت كه آمده ام كه در كشور خودم، زندگي كنم، همانند ساير مردم. يزدي در نخستين دولت پس از پيروزي انقلاب اسلامي درسال ۱۳۵۷ به عنوان وزير خارجه دولت موقت منصوب شد. يزدي سال گذشته پس از بازداشت حدود ۶۰ نفر از اعضاي حزبش به اتهام تلاش براي سرنگوني نظام، بطور غيابي به اقدام عليه امنيت ملي متهم شده تمامي اين افراد چندي بعد پس از محاكمه در پشت درهاي بسته با سپردن وثيقه آزاد شدند.
يزدي در تهران درباره احتمال بازداشتش گفت كه نگران هستم اما هراسي ندارم، تنها انتظارم اين است كه طبق قانون با من رفتار شود.