به آساني مي توان فهميد چرا جشنواره فيلم كن چنين رويداد سينمايي عجيبي است. در كدام جشنواره ديگر شارون استون به عنوان يكي از اعضاي هيأت داوران سينماي آسيا را ارزيابي مي كند؟ يا پس از ديدن فيلم پرشكوه هاليوودي «جنگ ستارگان : قسمت دوم ـ حمله همسانان» به تماشاي فيلمي ايراني مي نشيند كه با دوربين ويدئويي (فيلم «۱۰» عباس كيارستمي ) ضبط شده باشد؟
تجديد نظر آمريكايي ها
پس از اسكار، جوايز جشنواره كن از معروفترين و خبرسازترين افتخارات سينمايي جهان اند. اگر چه شمار تماشاگران فيلمهاي اين جشنواره اندك و دقيقاً كنترل شده است، اما اين رويداد سينمايي كماكان پرزرق و برق و از لحاظ فرهنگي مهم تلقي مي شود. چنانچه كارگرداني در جشنواره كن موفق شود، آوازه اش در تمام دنيا خواهد پيچيد. استيون اسودر برگ كارگردان آمريكايي برنده اسكار («قاچاق») وقتي در سال ۱۹۸۹ نخل طلايي كن را با خود به آنسوي اقيانوس اطلس برد، «تا يك هفته احساس مي كرد يكي از اعضاي گروه بيتلهاست».
با وجود درخشش واستقبال نسبي فيلمسازان آمريكايي، رابطه كن وهاليوود نيز دردسر ساز و توأم با ظن متقابل است. آمريكايي ها در گذشته برخوردي سرد با اين جشنواره داشتند و مسافت طولاني را عذري براي غيبت شان مي تراشيدند، ولي اكنون دريافته اند اين فستيوال مي تواند سكوي پرتاب توليداتشان بسوي محبوبيت عمومي باشد.
هفته پيش پنجاه و پنجمين جشنواره كن با نمايش «پايان هاليوودي» اثر وودي آلن افتتاح شد، كارگرداني كه به سنن و ارزشهاي فرانسه بيش از آمريكا بها مي دهد.
بازگشت «پدر خوانده»
* ديگر آمريكايي كه با وجودتب ۴۰ درجه امسال براي اولين بار طي ۴۵ سال اخير به كن قدم گذاشت، رابرت ايوانز تهيه كننده افسانه اي «پدرخوانده» و «محله چيني ها» است. وي درمصاحبه اي به خبرگزاري رويتر اعلام كرد: پزشك به من گفت: اگر مي خواهي به كن بروي ، بايد از روي جنازه ام بگذري. خب، او شايد مرده باشد، ولي من اينجا در كن هستم. از لحاظي اين بزرگترين شب زندگيم است چون اين نخستين بار از سال ۱۹۵۷ است كه يكي از آثارم در اين جشنواره به نمايش گذاشته مي شود و حال آن كه من بيش از ۳۰۰ فيلم توليد كرده ام.
براي همين هيچ قصد نداشتم اين فرصت را ازدست بدهم.
ايوانز كه مستند «پسرك در تصوير مي ماند» رابه كن آورده چيزي نمانده بود بخاطر تب اين فرصت را از كف بدهد، ولي خودش را با جت اختصاصي دوست صميمي اش جك نيكولسون رساند.
اين تهيه كننده ۷۰واندي ساله كه هنوز از سكته ۴ سال پيش بهبود نيافته اثر جديدش را نسخه مستند زندگينامه اش مي خواند و مي گويد: اميدوارم داستان زندگي من به ديگران الهام ببخشد. اين فيلم يك مستند نيست، بلكه يك جاده پر دست انداز است. حتي درباره بقا نيست، بلكه در مورد پيروزي است.
اعتراض به استيلاي هاليوود
* اما حتي اگر روزي فيلمسازان و هنرپيشگان آمريكايي از تفرعن خويش دست بكشند و همه جشنواره هاي دنيا را به ديده اسكار ببينند، برخي همكارانشان در انگليس براي لحظه اي به هاليوود دلخوش نخواهند شد.
يكي از آنها مايك لي كارگردان انگليسي و پسر محبوب جشنواره كن است كه سوگند ياد كرده هرگز در هاليوود فيلمي نسازد.
وي كه در سال ۱۹۹۶ بخاطر «رازها و دروغها» نخل طلايي را تصاحب نمود، بخاطر درام تيره و تار «همه يا هيچ» با تحسين فراوان مواجه گشت . لي سپس در مصاحبه اي مطبوعاتي خطاب به منتقدان گفت: اين فيلم براي من بار عاطفي زيادي دارد كه از احساسات بسيار عميق درباره عشق و روابط انساني نشأت مي گيرد.
اما آنچه لي را خشمگين مي سازد، سلطه صنعت فيلمسازي هاليوود بر پرده سينماهاي سراسر جهان است. وي گلايه كنان به خبرنگاران گفت: هرسينمايي در جهان بايد رقابتگاه يكساني براي همه فيلمهاي دنيا باشد. بايد قادر باشيد فيلمتان را در هر سينماي جهان از جمله لس آنجلس به نمايش بگذاريد. سينماهاي انگليس كاملاً تحت سيطره فيلمهاي آمريكايي اند. متأسفانه مردم انگليس فكر مي كنند فيلم يعني فيلم هاليوودي.
جنگ با تروريسم
* البته در جشنواره امسال فيلمسازان تنها به سلطه سينمايي آمريكايي معترض نبودند، بلكه زورگويي كاخ سفيد به ساير مردم جهان را نيز به چالش طلبيدند. مايكل مور ، مستند ساز برجسته آمريكايي كه بخاطر فيلمهايش درباره گناهان دولتمردان آمريكا شهرت دارد، در مصاحبه مطبوعاتي پس از اكران «بولينگ براي كلومباين» شديداً از «جنگ تروريسم» و تلاش جورج بوش براي دستكاري افكار عمومي انتقاد كرد.
اين فيلم كه در بخش مسابقه به رقابت پرداخته، نگاهي به فرهنگ اسلحه و خشونت در آمريكا دارد. مور با اشاره به اين كه بوش همچون همه رهبران راستگراي كشورش صرفاً مي كوشد به احساس نا امني دامن بزند، گفت: دولت بوش از مردگان به عنوان سرپوشي براي پيشبرد دستور كار راستگرايان استفاده كرده و با سلب آزاديهاي مدني تلاش مي كند حواس مان را به جنگ با تروريسم متمركز نگه دارد. به نظرم اين كار غيراخلاقي و منزجر كننده است. آنها دارند ما را فريب مي دهند.
مور كه همواره با فيلمها و كتابهاي انتقادي اش خار چشم برنامه هاي اجتماعي كاخ سفيد بوده، افزود: پانزده نفر از ۱۹ هواپيما رباي ۱۱ سپتامبر اهل عربستان سعودي بودند، ولي ما افغانستان را بمباران كرديم. آيا هدف را اشتباه نگرفته بوديم. من مي دانم كه ما آمريكايي ها خوب جغرافي بلد نيستيم.
۱۱ دقيقه ، ۹ ثانيه و يك فريم
* جالب اين كه برخي از ۱۱ فيلمساز ممتازي كه فيلمهايي كوتاه درباره حملات ۱۱ سپتامبر به مركز تجارت جهاني ساخته بودند، سوء استفاده بوش از آن حادثه مصيبت بار را به زير سؤال بردند. اين پروژه كه عنوانش نمادي از بروز آن حمله تروريستي در يازدهمين روز از نهمين ماه ميلادي است، كارگردانان بزرگي همچون شون پن، دانيش تانوويچ كارگردان بوسنيايي برنده اسكار، كن لوخ انگليسي ، سميرا مخملباف از ايران و ادريسا اودرائوگو از بوركينافاسو بودند. ژاك پرين تهيه كننده فرانسوي اين فيلم كه قرار است در اولين سالگرد ۱۱ سپتامبر به نمايش گذاشته شود، گفت: هدف اين است كه ۱۱ دقيقه فيلم نه تنها از خود حوادث، بلكه از بازتاب شان داشته باشيم.
اما برخي از اين كارگردانان نام آشناي جشنواره كن انزجار خود را از جنگ بوش با تروريسم را ابراز كردند. لوخ گفت: مي خواستم ببينم چگونه مي توان مفهوم واقعه آن روز را همانند ربوده شدن آن هواپيماها ربود.
پن نيز با انتقادات از تعبير«محور شرارت» اظهار كرد: ما اكنون رئيس جمهوري داريم كه براساس نيك و شر ناشي از تماشاي بيش از حد فيلمهاي هاليوود مي انديشد، ا ما اكنون زمان انتقاد از آن فيلمها و جايگزيني آنهاست.
خانم مخملباف نيز اعلام كرد كه مي خواسته به هر دو روي سكه نگاه كند، ولي تراژدي ۱۱ سپتامبر در مقايسه با ويراني كه ، طي چندين دهه در ساير كشورها رخ داده، توجه بيش از اندازه اي دريافت كرده است.
بحران فلسطين و روند جهاني سازي
* جشنواره امسال كن بيش از ادوار اخيرش شاهد اكران فيلمهايي با مضامين سياسي از مناقشه فلسطين و ارمنستان گرفته تا قتل مخالفان جهاني سازي بود. «اليا سليمان» كارگردان فلسطيني كه با «مداخله الهي» تحسين منتقدان كن را برانگيخت، اذعان كرد مايل به نابودي اسراييل است. وي گفت: آرزويم اين است كه كشور اسراييل نابود شود تا آنگاه همه پيروان اديان الهي در كنار همديگر در فلسطين زندگي كنند.
سليمان همچنين مخالفتش را با هر آنچه ياسرعرفات از زمان پيمان صلح اوسلو انجام داده، قوياًَ اعلام كرد. اين درحالي است كه يك كارگردان اسراييلي به نام آموس گيتاي تازه ترين اثرش با عنوان «كدما» (حركت بسوي شرق) را در باره همدردي با آوارگان فلسطيني پس از تشكيل اسرائيل در شب افتتاحيه جشنواره كن به نمايش گذاشته بود. از سوي ديگر كارلو جولياني تظاهر كننده ۲۳ ساله اي كه در جريان اجلاس گروه ۸ سال پيش در ايتاليا كشته شد، موضوع داغ ۴ فيلم مستند ايتاليايي در جشنواره امسال بود كه البته هيچكدامشان در بخش مسابقه شركت نداشتند. يكي از آنها با عنوان «كارلو جولياني، پسر» ساخته فرانچسكو كومنيچي تحسين منتقدان را برانگيخت.
ضيافت جيمزباند
* وقتي موضوع سياست در يك جشنواره سينمايي جدي مي شود، مي توان حضور جاسوسان كهنه كار را نيز شاهد بود. ضيافتي كه به مناسبت فيلم جديد جيمزباند در كن برگزار شد، يكي از تماشايي ترين ميهماني هاي امسال بود كه در آن پيرس برازنان در نقش مأمور سازمان جاسوسي انگليس به ۱۲۰۰ نفر از دعوت شدگان به خانه پي ير كاردين پيوست.
برازنان از سر صحنه فيلم «روزي ديگر بمير» با قايق موتوري اش به جشنواره كن آمد و از ديدن خانه پيشرفته كاردين طراح لباس شگفتزده شد.
وي گفت: اين خانه را مي توان براي جيمز باند ساخت زيرا برايش مناسب است.
در اين ضيافت همچنين چهلمين سالگرد اولين حضور باند (در سال ۱۹۶۲ توسط شون كانري در «دكترنو» ) گرامي داشته شد. پرده هاي نصب شده در اين خانه مجلل قطعاتي از فيلمهاي باند را به نمايش گذاشتند.
«دارو دسته هاي نيويورك» جولان دادند
* همچنين لئونارد و دي كاپريو و كامرون دياز بازيگران فيلم جديد «دارودسته هاي نيويورك» به همراه كارگردان بزرگ مارتين اسكورسيزي گوشه هايي از اثر تازه خود را براي شركت كنندگان به نمايش گذاشتند. و رودي دياز ۲۹ ساله و دي كاپريو ۲۷ ساله موجب توقف رفت و آمد در كن شد. فيلم جديد اين دو چندين سال به درازا كشيده و گزارش مي شود كه بين اسكورسيزي و شركت سازنده فيلم يعني ميراماكس اختلافاتي وجود دارد. ابتدا قرار بود «دارودسته هاي نيويورك» در دسامبر ۲۰۰۱ اكران شود، ولي انتظار نمي رود تا دسامبر ۲۰۰۲ به نمايش درآيد. دياز گفت كه اين فيلم همزمان با اعلام نامزدان اسكار امسال روانه سينماهاي دنيا خواهد شد.
اين فيلم اختلافات بين پروتستانهاي تهديست نيويورك و مهاجران ايرلندي كاتوليك را در قرن نوزدهم به تصوير مي كشد. دي كاپريو نقش آمستردام والون، جوان آمريكايي ايرلندي تبار را بازي مي كند كه مصمم به گرفتن انتقام خون پدرش از يك دسته رقيب است.
توجه به هنرپيشگان مسن
* جشنواره امسال كن شاهد حضور هنرپيشگان پابه سن گذاشته همچون شارون استون و جك نيكلسون نيز بود، ولي اين روزها در هاليوود از آنها به اندازه دياز و دي كاپريو استقبال نمي شود. در واقع همين موضوع فيلم مستندي است كه رزانا آركت هنرپيشه ۴۳ ساله فيلمهايي همچون «نااميدانه در جستجوي سوزان» و «پس از ساعات» ساخته اسكورسيزي در آن با بازيگران زن از دور خارج شده هاليوود درباره مشكلات تنظيم وقت شان بين سينما و خانواده صحبت مي كند.