اولين نمايشگاه نقاشي آثار نقاشان معاصر پاكستاني از روز پنجشنبه بيست و ششم ارديبهشت در فرهنگسراي نياوران گشايش يافت.
ديدار از اين نمايشگاه علاوه بر جنبه شناخت زيبايي شناسي هنر نقاشي پاكستان همانند تمام نمايشگاههاي مشابه رسالت هنري خود را كه به نوعي روايت كردن تاريخ و فرهنگ كشورها مي باشد بخوبي به انجام مي رساند.
از پاكستان چه مي دانيم؟ كشوري كه زماني جزو هندوستان بوده است و سابقه فرهنگي و هنري مستقلي ندارد؟ خود پاكستاني ها براي خود هويت مستقلي قائل هستند كه اين تفكر ريشه در انديشه هاي مذهبي دارد كه نيم قرني است باعث استقلال پاكستان از هند شده است. شناخت از هنر پاكستان صرفاً به چند فيلم پخش شده از تلويزيون بر مي گردد كه بيشتر وامدار حادثه پردازيست تا برخورد عميق با سنن و فرهنگ اين كشور. در اين نمايشگاه اثري از منهدم شدن يك قطار با يك نارنجك وجود ندارد ولي آنقدر هم تكنيك بالا نيست كه بخواهد از اين جهت جذاب باشد. جذابيت اين نمايشگاه بيشتر به شناساندن فولكلور پاكستاني ها باز مي گردد تا به تكنيك هاي مدرني كه نقاشان ديگر كشورها به كار مي گيرند. اشتراكات سنتي ايران و پاكستان بخوبي در آثار اين نقاشان مشهود است كه اين شهود در مينياتورها كاملاً مشخص است. آثار «محمد الهي بخش مطيع» كه «خط نقاشي» هستند در روايت قرآن با استفاده از خط نسخ مختلط روي كاغذ بخوبي روايتگر سنن مذهبي اين مردم است. آثار مينياتور «سيد نجم الحسن كاظمي» با استفاده از رنگهاي طبيعي كه صحنه شكار، دربار شاه جهان و البته پرتره قائد اعظم مرحوم محمد علي جناح را به تصوير كشيده پيش درآمد خوبي است براي روايت يك دوره تاريخي نقاشي كه كار كرد دوجانبه آن جذابيت آن را دو چندان مي كند. مينياتورهاي «فرح محمود رعنا» از اسبهاي مغول و سياست روز پاكستان آشكارا به تأثير بسيار مثبت هنر دولت مغول هند اشاره مي كند. جاه طلبي واضح «مسرت ناهيد امام» در استفاده از كلاژ و نقاشي و فضاهاي خالي در اثري با ابعاد بزرگ اشتياق نقاش را براي ثابت كردن اين مدعا كه پاكستاني ها هيچوقت از نظر تفكر با هندي ها يكسان نبوده اند مي رساند كه البته حاوي كنايه ظريف نقاش در استفاده از مجسمه بودا در اين آثار نيز هست. مينياتورهاي جذاب «هجرا منصور» كه بيشتر به طراحي سريع مي ماند با خطوط خاص آن نوع طراحي علاوه بر القاي حسي مطلوب به تاريخ قرن نوزدهم پاكستان و وامدار بودن اين كشور به فرهنگ هند اشاره مستقيمي دارد. «كالين ديويد» با آن اسم غربي اش گويي بسيار از فضاي ذهني مشوشي سود مي برد. اين باعث پديد آوردن آثاري با رنگ روغن و البته انتزاعي و همراه با خشونت در استفاده از رنگها و كلاً طراحي كل فضا شده است. آثار رنگ روغن «راحت نويد مسعود» باوجود ابتدايي بودن ناخودآگاه بخاطر استفاده از رنگهاي شاد بي اختيار فضاي سنتي آن فرهنگ را القا مي كند. استفاده از رنگ نارنجي خام و دست نخورده در اثري با نام «گل سرخ» ريشه در لباسهايي دارد كه آن مردم مي پوشند. هرچند، تكنيك كار ضعف دارد و بيشتر به آثار پايه اي دانشجويان نقاشي مي زند. «سعيد اختر» با كشيدن ذوالجناح اشاره مستقيمي به فرهنگ شيعي پاكستان دارد.
جسارت «منصور راهي» در نقش كردن نوعي رؤيا ـ تبديل صخره به انسان ـ چه در سبك كه استفاده از رنگ روغن و بوم ولي با القاي حس طراحي مداد و ذغال (طراحي كمپوزوسيون) و چه در محتوا قابل توجه است. آثار رئيس مركز شوراي ملي هنرهاي زيباي پاكستان «راجه چنگيز سلطان» و استفاده او از رنگهاي نارنجي و آبي در كل فضا آن ذهنيتي را كه تماشاگران از مفهوم رنگ پاكستاني دارند بخوبي القا مي كند. «بشير احمد» با آن تكنيك زمختش كه بيشتر به صحافي براي جلد كتاب مي ماند، ظرائف ذهني خود را كه ريشه در تاريخ پاكستان دارد بخوبي مي نماياند. اما برجسته ترين و انتزاعي ترين و چشمگير ترين آثار نمايشگاه كه كارهايي در سطح بسيار بالاست آثار «حسنت محمود» است كه روايت سرگشتگي انسان امروز و محصور شدن اوست. لطافت آثار او ريشه در رمانتيسيزم اشعار «ويليام وورد زوورث» و «والت ويتمن »دارد با تكنيكي بسيار ساده و تأثيري بسيار عميق. اين نمايشگاه هرچه هست ضعيف يا قوي معرف وجه جديدي از مردمي است كه همسايه كشور مايند ولي ما آنها را فقط به خشونت مي شناسيم. آنها رمانتيك تر از آنچه كه مردم ايران فكر مي كنند هستند.
سارا چگيني

امير پورابراهيم از سال ۷۴ ساختن سه تار را به صورت حرفه اي آغاز كرده است و دراين مدت كوتاه ره صدساله را يك شبه طي كرده است و سازهايش دربين جوانان علاقه مند به موسيقي طرفداران پروپاقرصي پيدا كرده است. آنچه مي خوانيد گفت وگويي كوتاه است كه با وي انجام داده ايم.
** از كي ساختن ساز را شروع كرديد؟
* من از سال ۷۴ شروع به سازسازي كردم. ۹سال قبل كارگاه مبل سازي داشتم چون علاقه مند به ساز بودم از سال ۷۰ شروع به تحقيقات كردم و ساختن ساز را دركنار مبل سازي شروع كردم.
** چطور شد كه سه تار را انتخاب كرديد؟
* موسيقي كه درآن سه تارنواخته مي شد را از كودكي دوست داشتم.
** آموزش موسيقي نيز ديده بوديد؟
* خير از سال ۷۴ شروع به ساختن ساز و تحقيقات درباره سه تار كردم.آشنايي با اين ساز نداشتم وفقط از صداي آن لذت مي بردم.
** درساختن ساز شاگرد استادي بوده ايد؟
* از تجربيات دوستان زيادي استفاده كردم . برادرم سه سال زودتراز من شروع به ساختن ساز كرده بود. چون دركارگاه مبل سازي از وسايل من درساختن ساز استفاده مي كرد از اين نوع كار خوشم مي آمد وگاهي به او درساختن سه تار كمك مي كردم.
** يك سازنده ساز در درجه اول بايد نوازنده باشد تا بتواند صداي يك ساز خوب را تشخيص بدهد؟
* خيلي از سازندگان ساز در تاريخ موسيقي و حتي همين الآن نواختن ساز را بلد نيستند.
** پس از كجا مي فهميد كه صداي يك ساز خوب است؟
* من از سال ۷۴ همزمان با ساختن ساز به كلاس موسيقي رفتم.
** اولين سازي را كه ساختيد نگه داشته ايد؟
* خير دست دوستانم است . يك ساز مشقي بود.
** كلاس موسيقي چه تأثيري در سازسازي شما داشت؟
* از سال ۷۴ با استادم آقاي رضاموسوي زاده آشنا شدم كه نواختن ساز را نزد ايشان شروع كردم. چون با سازنده هاي زيادي درارتباط بودند راهنمايي هاي زيادي به من كردند. از اين طريق با آقاي يدالله گودرزي سه تار ساز معروف ملاقات كردم بعد از آن با آقاي مسعود شعاري آشنا شدم.
** با آقاي ناظمي كار كرده ايد؟
* نه خير. فقط سازهاي او را ديده ام.
** الآن چند نفر درايران ساز سه تارمي سازند؟
* الآن سه تار ساز خيلي زياد است. سال گذشته كه آقاي اميرنصرا اولين نمايشگاه سه تار را تشكيل داد حدود ۷۰نفر شركت كرده بود.
** ساختن يك ساز چقدر طول مي كشد؟
* حدود ۱۵ روز ساختن يك ساز طول مي كشد.
** از چه چوب هايي استفاده مي كنيد؟
* براي كاسه و صفحه از چوب توت استفاده مي شود و دسته ساز از چوب گردو ساخته مي شود.
** از چوب هاي ديگر براي ساختن سه تار استفاده نكرده ايد؟
* چون سه تارنوازها سليقه هاي مختلفي دارند بخاطر همين بعضي از چوبها مثل «افرا» كه از صداي خاصي برخوردار است و برخي از نوازنده ها ازاين نوع صداها خوششان مي آيد استفاده مي كنيم اما بيشتر چوب توت صداي سه تار مي دهد.
** خرك هاي سه تار از چه چوبي ساخته مي شود؟
* خرك ها از چوب «فوفل» ساخته مي شود. البته از چوب هاي ديگري مثل «اناب» و شمشاد نيز ساخته مي شود. اما چوب «فوفل» براي ساختن خرك ها بهتراست .
** ابتدا كه يك چوبي را انتخاب مي كنيد چه كارهايي برروي آن انجام مي دهيد تا به يك ساز تبديل مي شود؟
* چوب را به صورت (كنده) يادرختي از مناطق خشك خريداري مي كنيم . مرغوب ترين چوبها از مناطق كويري مثل يزد و يا الموت قزوين است . كنده ها را بر تخته هاي ۴ميلي در كارخانه هاي چوب بري تبديل مي كنيم بعد از خشك شدن چوبها شروع به ساختن ساز مي كنيم. از طريق شابلن هايي كه داريم برروي الياف هاي فشرده چوب مي گذاريم. معمولاً ضلع جنوبي درخت مرغوب تر از ضلع شمالي آن است. بعد از قالب گرفتن چوب شروع به جمع كردن كاسه ساز مي كنيم. درانتها دسته ساز و صفحه سه تار وصل مي شود و كل كار پرداخت مي شود.
** كاسه را تكه تكه وصل مي كنيد؟
* بله. بعد از آن كاسه ر ا مي تراشيم و پرداخت مي كنيم بعد سمباده مي كشيم ورنگ مي زنيم و پرده و سيم را بر روي آن وصل مي كنيم.
** تعيين جاي پرده بر روي دسته ساز چگونه است؟
* بطوركلي ۲۵پرده در سه تار وجود دارد كه برخي اصلي و برخي نيم پرده هستند . ابتدا جاي پرده هاي ا صلي را تعيين مي كنيم بعد نيم پرده ها و ربع پرده ها را وصل مي كنيم.
** زماني كه يك ساز خام در دست داريد پرده ها راچگونه تعيين مي كنيد؟
* ساز را بر روي «دوسل دو» كوك مي كنيم. سيم اول اگر «دو» باشد پرده اول « ر» است.
** پس چرا صداي سا زها با هم متفاوت است؟
* صداي سازها براساس پرده بندي فرق نمي كند بلكه بستگي به ساخت آن دارد.
** لطفاً بيشتر توضيح دهيد؟
* سازنده ها حس و حال هاي متفاوتي دارند. يك سري كاسه بزرگ و يا كاسه كوچك مي سازند. بعضي از سازها نيز براساس ميل نوازندگان آنها ساخته مي شود كه يكسري بم خوان، زيرخوان و يا تودماغي هستند.
** يعني براساس صداي خواننده ساز را كوك مي كنيد؟ حداقل براي پرده گذاشتن؟
* شما هرسازي داشته باشيد براساس «دوسل دو» كوك مي كنيد. تمام پردها را ميزان مي كنيد و بعداً شروع به نواختن مي كنيد. مواقعي پيش مي آيد كه خواننده اي چپ كوك ويا راست كوك است و صداي ساز ربطي به صداي خواننده ندارد.
** ممكن است صداي دوساز كاسه بلندي كه خودتان ساخته ايد متفاوت باشد؟
* متفاوت بودنش يا دست خودمان است كه عمدي خواسته ايم ساز متفاوت باشد و يا گاهي اوقات نوازنده براساس سليقه خودش سفارش مي دهد. بعضي وقتها نيز به حس وحال خودمان برمي گردد.
** اگر شما يك روز ناراحت باشيد روي ساز نيز تأثير مي گذارد؟
* دقيقاً بر روي ساز تأثيرمي گذارد.
** يك سازي كه مي سازيد چقدر هزينه دارد؟
* مصالحي كه براي ساخت يك ساز استفاده مي شود شايد حدود ۱۰هزارتومان باشد اما براي تهيه چوب و وقتي كه صرف مي شود ميزان هزينه را بالا مي برد.
** شماگفتيد هر۱۵روز يك ساز مي سازيد درآن ۱۵روز چقدر هزينه مي كنيد؟
* چيزي درحدود ۱۰۰ساعت وقت صرف ساخت ساز مي شود و بعد پرده ها را مي بنديم و كوك مي كنيم حدود يك ماه و نيم با ساز كار مي كنيم تا پخته تر شود.
** الآن سفارشات شما به چه صورت است ؟
* بيشترسفارشات از تهران است.
** هرساز را چقدر مي فروشيد؟
* قيمت هرساز به صداي ساز وميزان كاري كه برده باشد بستگي دارد. من هر ساز را ۱۵۰هزارتومان مي فروشم.
** سازها براساس دستگاهها كوك پذير نيستند. مثلاً بعضي از سازها در دستگاه اصفهان و يا دشتي خوب جواب مي دهند اما در بعضي دستگاههاي ديگر خير . علت چيست؟
* اينكه سازي در دستگاه اصفهان جواب مي دهد بخاطر اين است كه در كوك اصفهان «دوفادر» حتماً كوك ساز را پايين مي آوريد و يا كوك پائين ساز مي زنيد سه تار در همه دستگاهها جواب مي دهد.
** سازهاي ديگري نيز مي سازيد؟
* فقط سه تار مي سازم. من اعتقاد دارم كه آدم هركاري كه مي كند بايد تخصصي باشد. هرموقع كه سه تار مي سازم چندنوعي درساز كشف مي كنم.
** خودتان سيم هاي سه تار را انتخاب مي كنيد؟
* از «سيم» پيداميت كه همان سيم مخصوص موسيقي براي تار و سه تار است استفاده مي كنيم البته بعضي از تارها را سيم ۱۹ و يا ۲۰ نيز مي زنيم بستگي به اين دارد كه دركدام كوك كدام سيم ها بهتر جواب مي دهد.
** نقش و نگار چقدر درصداي ساز تأثيردارد؟
* اگر نقش و نگار از خود چوب باشد بهتراست . اين نقش و نگارها حسي است وبه دل آدم بستگي دارد و هيچ نقش درصداي ساز ندارد.
** چرا بعضي از سازها صفحه شان نشست مي كند؟
* به اين دليل كه سازنده صفحه خوبي را انتخاب نكرده است. بعضي ازسازندگان براي به دست آوردن حجم صداي زياد صفحه را نازك مي كنند وقتي ساز كوك مي شود به مرور زمان صفحه ساز پايين مي رود.
** چندتا ساز خراب كرديد تا بالاخره يك ساز خوش صدا ساختيد؟
* من هنوز هم ساز خراب مي كنم.
** دسته ساز استانداردش چقدر است؟
* الآن ۷۴سانت مي گيرند، ۷۰ ، ۷۲ و ۶۹ نيز استفاده مي كنند.
الف. دبير

يك نمايش اين روزها در لندن و در «وست اند» مركز تئاتر انگليس بسيار موفق است. تئاتري به نام «دليل» نوشته ي ديويد ابورن آمريكايي كه ابتدا در برادوي دوره بسيار موفق را سپري كرد و حالا در لندن است و بارزترين وجه آن لااقل از ديد مردم عادي، حضور «گينت پارلترو» هنرپيشه زن مشهور و ۲۸ ساله آمريكايي و دارنده ي جايزه اسكار بهترين بازيگر سال ۱۹۹۸ در يكي از دو نقش اصلي نمايش است. او رل دختر يك نابغه ي رياضي ديوانه را در اين نمايش بازي مي كند و چنان خوب در نقش فرو رفته كه اكثر منتقدان معمولاً بسيار سختگير تئاتر انگليس ، كار او را تحسين كرده اند.

* تصور غلط
وقتي در يك هفته ي قبل از شروع نمايش، مديران و كارگردانان آن از ورود خبرنگاران به سالن تمرينات و اجراهاي امتحاني آن جلوگيري كردند، اشتياق رسانه ها به كشف خط و ربط قصه و نوع اجراي «وست اند» ي آن و نحوه حضور پالترو در آن بيشتر شد. سرانجام شب نخست نمايش از راه رسيد و پالترو به مدت دو ساعت تسلط و مهارت را در اجراي نقش از خود ساطع كرد و نشان داد كه تصور قبلي موجود از وي ، به عنوان بازيگري كه فقط در صحنه ي سينما و پس از حذف و اضافات بسيار مي تواند بدرخشد، و جايي والا در تئاتر براي او متصور نيست ، تصوير و تجسمي ناقص بوده است.

* بخاطر جادوي تئاتر
اما راستي چه چيزي باعث مي شود ستاره ها و هنرپيشه هاي نامدار هاليوود اين طور جذب تماشاخانه هاي كوچك لندن شوند و در تئاترهايي ساده و با درآمدي بسيار كم شركت كند. قطعاً براي پول نيست، زيرا حتي با قبول يك جلسه ي عكس برداري رسانه ها از خود، مي توانند چند برابر آن درآمد داشته باشند. مت وولف كه منتقد تئاتر نشريه پرنفوذ واريه تي آمريكا است، ضمن بيان نكته فوق مي گويد: اگر مي بينيم كه اين ستاره ها به لندن روانه مي شوند، در درجه اول به خاطر جادوي تئاتر اين شهر است. اگر در صحنه ي تئاتر اين شهر موفق باشيد، هم تبليغ زيادي به نفع تان مي شود و هم يك نقطه مثبت غير قابل انكار را در كارنامه هنري تان تشكيل مي دهد. از طرف ديگر، از اين هنرپيشه ها خواسته نمي شود كه براي يك دوره طولاني به لندن بيايند. برعكس يك زمان كوتاه مدت مطرح است و گاه كل مسأله فقط ۶ هفته طول مي كشد. در نيويورك چه در برادوي و چه در نمايش خانه هاي خارج از آن (موسوم به «اف برادوي» ) چنين چيزي بسيار به ندرت يافت مي شود. همين مسأله بر جذابيت كار نزد اين هنرپيشه ها مي افزايد.

* نامداران و مسافران
اما اين نامداران مسافر چه كساني هستند؟ در پاسخ بايد گفت كه كوين اسپيسي، نيكول كيدمن، كتلين ـ ترنر و داستين هافمن در سالهاي اخير به وست اند آمده و حضورهاي پر سروصدايي هم در آن جا داشته اند و اين بجز هنرپيشه هاي پرشمار بريتانيايي است كه پس از درخشش در هاليوود به خاستگاه اوليه خود رجعت كرده ودوباره در صحنه ي تئاتر لندن ابراز وجود نموده اند. در اين راستا بايد از برادران فينس ايرلندي (رالف و جوزف ) ، ليام نيسون ايرلندي، تيموتي دالتون ولزي و ايان مك كلن انگليسي ياد كرد.
اما آيا اين بريتانيايي ها از حمله ي نمايندگان هاليوود و حضور وسيع آنان در نمايش هاي وست اند ناراحت اند؟ مارتين براون از «اتحاديه برابري و حقوق هنرمندان تئاتر بريتانيا» مي گويد: اصلاً اين طور نيست. برعكس ما از اين حضور خوشحاليم. چرا كه باعث رونق كل كار تئاتر بريتانيا مي شود و مشاغل و موقعيت هاي بهتري را براي هنرمندان داخلي نيز بوجود مي آورد. اضافه بر آن حضور اين ستاره ها در نمايش هاي وست اند سبب مي شود نسل جوان سينما دوست، به سمت سالن هاي تئاتر ما سرازير شود و به تئاتر روح و حال جوان تري را ببخشد.
وصال روحاني

۳ـ تعريف هاي برمبناي ويژگي هاي كلي موسيقايي و غيرموسيقايي
تگ (Tagg) در يك بحث مرجع و تأثيرگذار، موسيقي مردمي را با توجه به برخي ويژگي ها، تعريف مي كند كه عبارتند از: طبيعت پخش اين موسيقي (كه معمولاً بين توده ها پخش مي شود)، چگونگي انبار شدن و سپس پخش اين موسيقي (كه ابتدا صدا ضبط مي شود تا اين كه مانند موسيقي كلاسيك نت نويسي شود يا مانند موسيقي فولكلور آواز خوانده شود)، وجود تئوري هاي موسيقي و زيبايي شناسي مخصوص اين نوع موسيقي و در نهايت، گمنامي آهنگسازان اين سبك (به همان دلايل ذكر شده) از ويژگي هاي ياد شده، آخري قابل بحث است و من [نويسنده مقاله] مي خواهم معترض شوم كه آهنگساز روزبه روز در كنار باقي افرادي كه در عمل خلق موسيقي فعاليت مي كنند مشهورتر مي شوند. (افرادي مانند آهنگسازهاي مؤلف، تهيه كننده ها و آهنگ نويس ها) لازم به ذكر است كه موسيقي شناسي به سومين وجه اين تعريف (تئوري هاي موسيقي و زيبايي شناسي) استناد مي كنند و به اين تعريف غناي بيشتري بخشيده اند، درحالي كه جامعه شناس ها به دو وجه اول اين ويژگي ها بيشتر نظر دارند.
در كل، به نظر مي آيد كه براي به دست آوردن تعريف جامع و مانع از اصطلاح موسيقي مردمي، بايد ويژگي هاي موسيقايي و جامعه شناسي ـ اقتصادي را مدنظر داشت. درواقع همه انواع موسيقي مردمي از ملغمه اي از تست ها، سبك ها و تأثيرات موسيقايي تشكيل شده اند و همچنين محصولي اقتصادي هستند كه با سرمايه مصرف كننده ها داراي جهت گيري هاي ايدئولوژيك واضح توليد مي شوند. در بطن قسمت عمده اي از فرم هاي گوناگون موسيقي مردمي، تنشي بنيادين بين نياز ملموس به خلاقيت در عمل «توليد موسيقي» و طبيعت اقتصادي بدنه دستگاههاي توليد و پخش قابل ملاحظه است.

مقاله فوق از كتاب مفاهيم كليدي در موسيقي مردمي انتخاب شده بود.
از اين پس ان شاء الله به تناسب موضوع، در هر مقاله قسمتي از كتاب يادشده ترجمه مي شود و با توجه به بنيه ضعيف ادبيات موسيقي در ايران، در كنار همين مقاله ها، ترجمه هايي از مقاله هاي مهم درباره موسيقي مردمي ( به عنوان يك كليت) خواهد آمد.
ما را از شنيدن نظراتتان بي نصيب نگذاريد.
اديب وحداني
Vadib @ hotmail. com