ممكن است كلوچه هاي «دونات» و «پاي سيب» كاملاً آمريكايي نباشند، اما آنقدر به آمريكا نزديك هستند تا «سمير نصير» سلطان غذاهاي حاضري اهل عربستان سعودي را عصباني كنند.
در واقع، آقاي نصير و برادرانش آنقدر عصباني هستند كه به كسي كه بتواند ثابت كند فروشگاههاي زنجيره اي دونات فروشي آنها با آمريكا در ارتباط است تقريباً ۳۰۰ هزار دلار جايزه بدهند.
آنها براي نشان دادن حسن نيت، شعار «شيريني آمريكايي» را كنار گذاشته اند و آقاي نصير عميقاً به اين امر فكر مي كند كه چون او ۲۱ سال قبل كار خود را آغاز كرده است، پس كلوچه هاي دونات او را مي توان به عنوان كلوچه هاي سنتي سعودي تلقي كرد.
وي كه تلفني از يكي از مراكز اصلي ۱۸۰ شعبه فروشگاههاي زنجيره اي خود در شهر «جده» صحبت مي كرد، گفت: «ما نيز همان احساس خشم آلود مردم سعودي نسبت به طرز تفكر دولت آمريكا را داريم. ما داريم هر چه را كه مربوط به آمريكا مي شود، حذف مي كنيم.»
حمايت آمريكا از اسرائيل، بويژه در طول حملات اخير نظامي اين رژيم در سرزمين اشغالي، باعث تحريم روز افزون محصولات آمريكايي در دنياي عرب شده است. با پخش گفت وگو ها از طريق اينترنت، خطبه اي ايراد شده در مساجد، آگهي ها و حتي پيامهاي تلفن همراه، به نظر مي رسد كه اين تحريم آهسته آهسته و بويژه در مورد كالاهاي مصرفي در حال قوت گرفتن است.
خريد كالاهاي آمريكايي توسط ۳۰۰ ميليون عرب، چنان حجم كوچكي از صادرات آمريكا را تشكيل مي دهد كه حتي تحريم همه جانبه آن نيز تأثير چنداني نخواهد داشت. اغلب معاملات بازرگاني اقلام عمده مثل هواپيماها، كه كل صادرات آمريكا به خاورميانه را به ۲۰۰ ميليارد دلار در سال ۲۰۰۰ ميلادي رسانده است، فقط رقمي معادل ۲‎/۵ درصد صادرات آمريكا را تشكيل مي دهد.
اما به گفته كارشناسان، تحريم طولاني مدت از گسترش اعطاي نمايندگي و ديگر كالاهاي آمريكايي ممانعت به عمل خواهد آورد. طبق گفته تحليلگران صنعتي و ديپلماتها، فروش رستوران هاي با نام آمريكايي در دنياي اعراب بطور متوسط ۲۰ تا ۳۰ درصد كاهش يافته و فروش محصولات مصرفي نيز با كاهش مشابهي مواجه بوده است.
حمايت از تحريم ها در روزنامه هاي دولتي منطقه همواره وجود داشته است اگر چه تأييد اين تحريمها از سوي مقامات و براي به خطر نينداختن سرمايه گذاري هاي خارجي به ندرت صورت گرفته است. دولت سوريه از معدود دولتهايي است كه از تحريم حمايت مي كند.
نمونه اين سخنراني ها، به وسيله شيخه «فاطمه آل نهيان»، همسر حاكم «عجمان» در امارات متحده عربي صورت گرفت كه وي از گروهي از زنان خواست تا «لوازم آرايش و لباسهايي را كه دشمنان ما مي سازند تحريم و از خريد محصولات آنها توسط فرزندان خود نيز ممانعت كنيد.»
اين نظريه، حمايت همه جانبه بسياري از شخصيتهاي مذهبي را كسب كرده و هزاران خطبه نمازهاي جمعه به اين مسأله اختصاص يافته است. نمازگزاران يكي از مساجد شهر جده پس از نماز، آنچنان برانگيخته شدند كه مقابل يك خواربار فروشي گرد آمدند و از صاحب آن خواستند تا تابلوي كوكاكولاي سر در مغازه را بشكند.
شيخ «يوسف القراداوي» روحاني پر نفوذ مسلمان شبكه ماهواره اي «الجزيره» يك شعار در وب سايت خود دارد، به اين ترتيب كه «آمريكا را از قوطي پپسي تا بوئينگ تحريم كنيد.»
در واقع، سيل پست هاي الكترونيك و سايت هاي اينترنتي اين حركت را از حركتهاي قبلي متمايز كرده است. درخواست تحريم ۳ شركت آمريكايي يعني مك دونالد، استارباكز و مايكروسافت در اينترنت نيروي فزاينده اي پيدا كرد.
در مورد مك دونالد، شايعاتي بر سر زبانها بود كه بخشي از فروش هر وعده غذا را به اسرائيل اختصاص داده است. كساني كه امتياز اين رستوران را داشته اند، از مراكش تا خليج فارس بيانيه هايي صادر و اين امر را تكذيب و تأكيد كردند كه اين رستورانها به صورت محلي تملك و اداره مي شوند. شركت مك دونالد در لبنان حتي هزينه ارسال پيام هايي را براي نمايش روي ۶۰ هزار تلفن همراه پرداخت كرد، اما در برخي موارد، خسارات مورد نظر وارد شده بود.
سال قبل، پس از افتتاح رستوران مك دونالد در خياباني در شهر «طائف» عربستان سعودي، دختر ۵ ساله «لامامحمد» اصرار مي كرد تا مادرش از اين رستوران براي او ساندويچ بخرد.
مادر او مي گويد: «به او گفتم كه ديگر از اين رستوران غذا نمي خريم، زيرا آنها حامي اسرائيل هستند.» از اين به بعد، دخترك نيز اصرار به خريد غذا ندارد. والدين سعودي مي گويند كه فرزندانشان در مدرسه فهرست چيزهاي آمريكايي را كه بايد از خريد آنها جلوگيري شود، تهيه مي كنند. در مورد مايكرو سافت و ستارباكز پس از اينكه شعبه مايكروسافت در اسرائيل با ارائه يك تابلوي خياباني به حمايت از ارتش اسرائيل پرداخت و «هاوارد شولتز» رئيس شركت استارباكز در كنيسه خود در شهر «سياتل» نيز چنين گفت، در اينترنت هزاران مطلب عليه آنها پخش شد.
يك روزنامه محلي از قول او گفته است كه يهودي ها مي بايد با احساسات ضد يهودي در دنيا مقابله كنند و اينكه فلسطيني ها بايد بطور جدي تر با تروريسم مبارزه نمايند. اظهارات وي در مورد فلسطيني ها باعث در خواست تحريم شركت او شد، اگر چه اين شركت دوبيانيه صادر و اعلام كرد كه آقاي شولتز معتقد نيست كه تروريسم مظهر مردم فلسين است و فكر مي كند كه كشورهاي اسرائيل و فلسطين بايد در صلح در كنار يكديگر زندگي كنند.
اين تحريم ها اكثراً به واسطه تلاشهاي افراد و گروههاي كوچك مثل سازمانهاي دانشجويي و شهري قانوني صورت گرفته است و هيچ اقدام دولتي را شامل نمي شود. اين فعاليتها نشاندهنده احساسات روبه رشد اعراب هستند كه فكر مي كنند بايد فاصله خود را با آمريكا حفظ كنند و اين افراد مايلند دولتهايشان نيز چنين رفتار نمايند.
«حمدان كمال» يك اقتصاددان اهل لبنان مي گويد: «مردم احساس مي كنند كه فقط شعار در واكنش به آنچه آمريكا انجام مي دهد، كافي نيست. او كه سيگار مالبرو مي كشد، مي گويد: اكنون هرگاه يك عدد سيگار براي كشيدن از پاكت آن بيرون مي آورد، كسي به او نزديك شده و مي گويد: چي؟ هنوز سيگار آمريكايي مي كشي؟»
وي ادامه داد: مردم مايلند برنامه هاي كاملتري را عليه برخي كالاها و خدمات مثل سيستمهاي بانكي، بيمه و بازارهاي مالي طراحي كنند. آنها دنبال نقاط فشاري مي گردند كه تأثير اقتصادي داشته باشد.»
اين طرز تفكر همه جا وجود دارد. فهرست جايگزيني كالاهاي غيرآمريكايي از چيپس تا شامپوهاي سر و بدن را شامل مي شود. البته هميشه شرايط مشكل نيست، پيتزاي «دومينو» به دليل اينكه ايتاليايي به نظر مي رسد در فهرست كالاهاي آمريكايي قرارنگرفت.
يك سوپرماركت زنجيره اي در بحرين به نام «المنتزه»، اين تحريم را براي ۱۰ هزارمشتري روزانه خود و براي جايگزيني يك هزار نوع كالاي آمريكايي عملي كرد. «عبدالله المير» مديركل اين فروشگاه مي گويد كه اگرچه برخي والدين از كمبود پوشاك پمپرز ناراحتند، اما اين كار باعث شده است تا برخي كالاهاي جايگزين بخوبي به فروش برسند.
وي مي گويد: مي دانم كه اين كار فشار زيادي به دولت آمريكا نمي آورد، اما كاري كه از دستم بر مي آيد، بايد انجام دهم.»
درخواست اين تحريمها تاكنون خشونت زيادي را براي شركتهاي آمريكايي در بر نداشته است. اگرچه يك فروشگاه خالي مرغ سوخاري كنتاكي در شهر «طرابلس» در شمال لبنان در نيمه هاي يك شب منفجر شد.
حتي جاهايي مثل سوريه كه كالاهاي آمريكايي مدتهاست در آن مورد تحريم هستند، در حال وارد شدن به اين تحريمها مي باشند. تابلوهاي تبليغاتي در شهر دمشق نشاندهنده صحنه هاي فجيع از حمله نيروهاي اسرائيلي به اردوگاه آوارگان جنين است و اين شعار را به زبان انگليسي و عربي تبليغ مي كند كه «كالاهاي آمريكايي را تحريم كنيد ـ شريك جرم آنها نباشيد.»
روي يك تابلوي چوبي بزرگ در پنجره رستوران «موندو» درحالي كه يك نوع شام آمريكايي نامناسب با شمايل هايي از مجسمه آزادي را به تصوير مي كشد، نوشته شده است: «ورود آمريكايي ها ممنوع». «احمد دياب» صاحب ۳۸ ساله اين رستوران مي گويد: «مردم آمريكا بايد بفهمند كه مشكل دارند.»
سالها پيش، اعراب در شهر دمشق دفتري براي تحريم شركتهايي كه با اسرائيل همكاري مي كنند، داير كردند و اين دفتر دهها سال محصولاتي مانند كوكاكولا و ماشينهاي فورد را از خاورميانه دور نگهداشت، اما پس از اينكه بازارهاي عمده اي مثل مصر با اسرائيل پيمان صلح امضا كردند، اين تحريمها به تدريج از بين رفتند.
«خولود خاتمي» يك روزنامه نگار ۲۵ ساله اهل سعودي مي گويد: «همه معتاد به استارباكز هستند؛ يك محل مد امروزي است. اگرچه الآن خالي از مشتري نيست، اما نسبت به قبل خلوت تر است.»
بسياري از شركتها از جمله رستورانها، با تبليغات گسترده سعي دارند بگويند كه تحريم به شركتهاي محلي صدمه مي زند. «برگركينگ» در يك آگهي معمولي در عربستان سعودي اشاره كرد كه تمام مواد مورد نياز خود از نان و كاهو تا سس مايونز را از توليد كنندگان عربستاني خريداري مي كند.
شركتهاي توليدي ديگر آمريكايي مثل غلات صبحانه كلوگ (برشتوك) و يا شركت شكلات هرشي اميدوارند تا دولت آمريكا سريعاً سياست خاورميانه اي خود را تغيير دهد تا عادات مصرف كالاهاي قبلي دوباره براي مردم احيا شوند.