رشد چشمگير آمار ميليوني مرگ و مير بيماران قلبي، طي ساليان اخيرچنان شتابي داشته كه مسؤولان ارشد سازمان بهداشت جهاني و فدراسيون جهاني قلب را واداشت تا براي سومين سال متوالي، با نامگذاري سال جديد ميلادي به نام سال «تحرك و ورزش» براي چندمين بار زنگ خطر فراگير شدن بيماريهاي قلبي را با صداي مهيب تري براي جهانيان به صدا درآورند.
برهمين اساس هم بود كه محور اصلي برنامه سازمان بهداشت جهاني در سال۲۰۰۲ ميلادي بر مبناي پيشگيري از بيماريهاي قلبي و شناسايي و درمان اين قبيل بيماران بنا نهاده شد.
آخرين آمارهاي جهاني حاكي از آن است كه در سال گذشته ميلادي حدود دوميليون نفر به علت عدم انجام فعاليتهاي فيزيكي و تحركات لازم روزانه و در نهايت بر اثر ابتلا به بيماريهاي قلبي جان سپرده اند. در بخش ديگري از اين گزارش نيز آمده است «بيش از ۶۰درصد جمعيت جهان كه اغلب آنان را زنان و دختران تشكيل مي دهند به ميزان لازم از تحرك فيزيكي براي ابقا و ارتقاي سلامتي برخوردار نيستند. حال آنكه عامل بيش از ۸۰درصد بيماريهاي زودرس قلبي و عروق كرونر نيز به خاطر كم تحركي، تغيير رژيم غذايي و افزايش مصرف دخانيات رخ داده است.»
از سوي ديگر كارشناسان برجسته هشدار دادند بيماريهاي قلبي به سرعت شمار بسياري از مردم جهان را گرفتار مي كند. آنان همچنين پيش بيني كرده اند در صورت ادامه روند رو به رشد شيوع اين قبيل بيماريها، تا ۲۰سال آينده دنيا با شرايطي بحراني در اين زمينه روبرو خواهد بود.
در چنين شرايطي كه بيماريهاي قلبي به عنوان خطري جدي، جهانيان را تهديد مي كند آمار مرگ و مير بيماران قلبي و شمار مبتلايان به اين قبيل بيماريها ما را با حقيقتي تلخ و گريز ناپذير مواجه مي كند. چرا كه براساس آخرين تحقيقات علمي متوسط سن ابتلا به سكته قلبي (انفاركتوس ميوكارد) در ايران كه پيش از اين بين ۵۰ تا ۵۵سال بود اخيراً به مرز ۴۵سال تقليل يافته است.
دكتر ايرج خسرونيا، دبير سيزدهمين همايش پزشكان و متخصصان داخلي ايران با تأكيد بر وضعيت رو به رشد بيماران قلبي و كاهش سن آنان يادآور شد: «جوان بودن نيمي از جمعيت كشور و بالا بودن احتمال ابتلا به سكته قلبي در ميان مردم، نشان مي دهد، هر چه زودتر بايد با عزمي راسخ در راستاي پيشگيري و كاهش اين عارضه و آگاه سازي عمومي مردم گام برداشت:
به اعتقاد خسرونيا اضطراب يكي ازعلل شيوع بيماريهاي قلبي است و معمولاً فرد مضطرب تپش قلب غيرعادي دارد. در اين حالت بدن هورمون هايي ترشح مي كند كه انقباض عروق، عوارض قلبي و كاهش خون رساني به قلب را به دنبال دارد. وي عواملي مانند محيط كار، وضعيت اقتصادي و آلودگي هوا را در بروز اضطراب مؤثر مي داند. وي كم تحركي و رژيم غذايي پرنشاسته و پرچربي را نيز از ديگر دلايل مهم بروز سكته قلبي نام مي برد.
درمان پرهزينه
امروز، در همه جاي دنيا عليرغم پيشرفت هاي مهم و قابل تحسين در زمينه پزشكي، جراحي هاي قلب عروق كرونر جزو گرانترين و پرهزينه ترين عمل ها به شمار مي رود. چنانچه آخرين برآوردهاي آماري نشان مي دهد؛ افزون بر ۸۵درصد هزينه هاي سنگين درمان در ايران مربوط به جراحي هاي سنگين قلب و ساير روشهاي درماني بيماران قلبي ـ عروقي است.
تحقيق ديگري نيز حكايت از آن دارد كه در كشورهاي پيشرفته ۲۵درصد بيماريهاي قلبي ـ عروقي كارمندان ناشي از كم تحركي است. مصرف سيگار، چربي و فشار خون ناشي از كم تحركي، موجب تشديد بيماريهاي قلبي ـ عروقي در انسان مي شود و در مقابل، ورزش، تحرك و غلبه بر افسردگي از مهم ترين راههاي اصولي پيشگيري از شيوع اين قبيل بيماريهاست.
۷۲هزار نفر تلفات كشوري
وزارت بهداشت چندي قبل اعلام كرد سالانه حدود ۷۲هزارنفر از هموطنان ايراني به دليل عدم تحرك فيزيكي (يكي از مهمترين دلايل بيماريهاي قلبي) جان مي دهند. حال آنكه آمار موجود در سازمان بهشت زهرا (س) در تهران حاكيست، شايع ترين علت مرگ و مير تهراني ها در سال۸۰ ايست قلبي بوده كه ۲۱‎/۶۲ درصد از آمار ۴۴۵۵۷نفري فوت شدگان اين شهر را به خود اختصاص داده است.
اين در حالي است كه شواهد موجود حاكي از رشد روزافزون شمار مبتلايان بيماريها قلبي در تهران و شهرهاي بزرگ كشور است.
در چنين وضعيتي كه نگراني جهانيان در اين زمينه كاملاً پديدار شده و تبعات شهرنشيني و ماشيني شدن زندگي انسانها جاي خود را با سنت هاي كهن و زندگي به دور از هياهو و جنجال و انواع آلودگي هاي محيطي و پرتنش و استرس عوض كرده است كاملاً عقلاني به نظر مي رسد كه تا دير نشده راهها و نحوه پيشگيري و كاهش ابتلاي افراد جامعه به اين قبيل بيماريهاي كشنده را شناسايي كرده و با ارائه آموزشهاي لازم به مردم آنان را ياري كند.
به طور قطع انجام فعاليت هاي روزانه ورزشي و فيزيكي كه پزشكان و متخصصان همواره بر آن تأكيد ورزيده اند مي تواند در تحقق اين هدف مهم نقش بسزايي داشته باشد.
به گفته دكتر داريوش جاويدي جراح برجسته قلب و عروق كشور چربي بالا در خون، سيگار كشيدن و استنشاق دودسيگار چاقي و استرس مهمترين عوامل بروز بيماريهاي قلبي و عروقي به شمار مي روند. كه هر كدام از آنها با عدم تحرك ارتباط مستقيم دارند.
عارضه «چاقي تنه اي» يكي از عوامل بسيار خطرناك در بروز بيماريهاي قلبي وعروق «كرونر» است كه عدم انجام حركات ديناميك و فعاليتهاي فيزيكي نقش مهمي در ايجاد آن دارد.
به گفته دكترجاويدي، گرفتگي و تنگي عروق كرونر (قلب) و كاهش خون رساني به عضله قلب كه به دليل افزايش چربيهاي خون بويژه «كلسترول» تحركات بدني و ورزش هاي ريتميك روزانه كاهش مي يابد.
ورزش همچنين نقش مهمي در كاهش «استرسهاي رواني» ايفا مي كند و به خودي خود باعث كاهش فاكتورهاي درون ريز مضر، به داخل قلب وعروق مي شود.
ورزش علاوه بر ايفاي نقش پيشگيرانه از ابتلا به بيماريهاي قلبي، در بهبود افرادي كه به بيماريهاي قلبي نيز مبتلا هستند. جايگاه ويژه اي دارد.
به گونه اي كه امروزه رشته جديدي تحت عنوان توانبخشي قلبي براي درمان بيماريهاي قلب مطرح است.
حال شايسته است مسؤولان ارشد دستگاههاي دولتي و به خصوص حوزه بهداشت ودرمان با برنامه ريزي صحيح، اصولي و كارشناسانه در كوتاهترين زمان، برنامه هاي پيشگيرانه و آموزش همگاني براي كاهش بيماران قلبي و نجات جامعه از بحراني را كه جهانيان به آن اذعان دارند اعمال و لازم الاجرا كنند. چرا كه جامعه ايراني ونسل حاضر را اغلب جواناني تشكيل داده اند كه آينده سازان فعلي و آتي ايران زمين هستند و شايسته نيست در آينده شاهد خيل عظيم بيماران قلبي باشيم. پس تا دير نشده بايد چاره اي جدي انديشيد. فردا يقيناً خيلي دير است.

مدتهاست كه مي شناسمش، جواني سي ساله و تحصيلكرده است كه به تازگي در مؤسسه اي مشغول به كار شده است. چند روز قبل كه ديدمش قيافه اي عبوس و غم گرفته داشت. گفتم: چيه؟ انگار كشتي هايت غرق شده! آهي از نهادش برخاست. با لبخند تلخي گفت: اي بابا! دست روي دلم نگذار كه خونه! نمي داني از دست اين مادر مشكل پسند و آبجي خانم هاي ايرادگيرم چه ها كه نمي كشم! دو سه سالي است كه به قول خودشان مي خواهند برايم آستين بالا بزنند و دامادم كنند. هر چند روز يك بار، پاشنه گيوه ها را ورمي كشند و به خواستگاري مي روند.» گفتم: اين كه بد نيست! ان شاء الله به ميمنت و مباركي باشد! گفت: «تا اينجايش بد نيست اما مشكل اينجاست كه ماه طلعت خانم ـ والده ماجده بنده ـ و آبجي خانم هايم هر كدام يك سازي مي زنند و من بيچاره اين وسط مانده ام و نمي دانم به ساز كدامشان بايد برقصم! ماشاء الله هزار ماشاءالله هر كدام خودش را با سليقه تر ازديگران مي داند و عقيده دارد عروس خانم را بايد طبق ملاك ها و معيارهاي مورد پسند او انتخاب كنند!
امان از روزي كه به خواستگاري بروند! چون همين كه پايشان به منزل برسد، جرو بحث شروع مي شود. ديروز كه از خواستگاري برگشته بودند، ماه طلعت خانم ـ مادرم ـ درحالي كه لب و لوچه اش آويزان بود، پوزخندي زد و گفت: «نه! من كه نپسنديدم. دختره، اي همچي، بفهمي نفهمي دماغش گنده بود!»
آبجي خانم بزرگه وسط حرف مادر پريد و گفت: «حق با مامان جون است!» هنوز حرف توي دهانش بود كه آبجي وسطي ابرو بالا انداخت و گفت: «واه! واه! چه حرفا! اصلاً هم اينجوري نبود. ماشاء الله صدماشاء الله يك تيكه ماه بود! يك پارچه خانم! من كه پسنديدم!»
«خلاصه، چه دردسرت بدهم، هر هفته در خانه ما همين آش و همين كاسه است. ديگر جانم را به لبم رسانده اند. تا مي آيم حرفي بزنم انگار مي خواهند درسته قورتم بدهند! جرأت ندارم لب از لب واكنم.
خواب مي ديدم، كه به خير و خوشي ازدواج كرده ام. يك بچه تپل مپل ماماني را بالا و پايين مي اندازم و او از خنده ريسه مي رود! در رؤياي شيرينم غرق بودم كه صداي آشنايي خواب نوشين را برمن حرام كرد: ماه طلعت خانم بود كه بلندبلند مي گفت: «آخه پسر! من كه از بس غصه تو را خوردم، همين امروز فرداست كه دق مرگ بشوم. تاكي ترو خشكت كنم؟! بابا از خر شيطان بيا پايين و زن بگير، برو سر زندگيت. از دست تو اينقدر قرص و دوا مي خورم كه شدم عينهو داروخانه سيار! پسره خجالت نمي كشه توي روي من ايستاده كه من زن نمي خواهم…!»
مشهد ـ زهراخاني