تجربه ۱۰۰ساله اخير ثابت كرده كه نمي توان جلوي ورود فناوري و حتي عوارض منفي آن را گرفت. همانگونه كه نمي توان بر سر راه انديشه، ايده و تبادل فكر ميان جوامع ديوار كشيد.اكنون بحث ماهواره سالهاست كه در ايران به يك كلاف سردرگم تبديل شده و عوارض منفي را به همراه داشته است.يك هيأت فرهنگي جمهوري اسلامي ايران اوايل خردادماه امسال به كشورهاي مالزي، سنگاپور، اندونزي، تايلند وامارات متحده عربي سفر كرد، تا درجريان كندوكاوي پيرامون چگونگي بهره برداري از فناوري ماهواره و استفاده عمومي از شبكه هاي بين المللي، به راهكارهايي براي استفاده از اين ابزار دركشورمان دست يابد.حسن صفرخاني مديركل حوزه رياست سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي كه به همراه چهارتن از نمايندگان مجلس شوراي اسلامي، معاون پارلماني وزارت ارشاد، معاون وزير پست و تلگراف و تلفن و معاون صدا و سيما عازم اين سفر شد، در گفت وگويي نتايج حاصله از اين سفر را براي ما تشريح كرد:
** آقاي صفرخاني درباره سفري كه اخيراً به چند كشور داشتيد و اهداف آن بگوييد:
* چند سال پيش قانون ممنوعيت ماهواره در ايران تصويب شده بود، و اخيراً هم در مجلس مطرح شد. اين بحث از دو جنبه حايز اهميت بود، يكي اينكه چگونه مي توانيم از اين فناوري استفاده مطلوب كنيم و هم از آثار منفي آن در امان باشيم. به همين منظور اين سفر را مي توان يك سفر مطالعاتي با هدف بررسي «تجربه ديگران» تلقي كرد. جنبه ديگر سفر هم مسأله توسعه مناسبات فرهنگي با اين كشورها بود. به عنوان نمونه در امارات دو بازديد از شهرك اينترنتي و «شهرك اعلام» يا همان تبليغات اين شيخ نشين داشتيم. شهرك اينترنتي، محلي است كه امكانات ارتباطات الكترونيكي و تجهيزات رايانه اي را تأمين مي كند و شهرك اعلام نيز محل تمركز شبكه هاي خبري بين المللي جهت پوشش خليج فارس و خاورميانه است. (بي.بي.سي، سي.ان.ان) و شبكه هاي معتبر در اين مركز نمايندگي دارند.
** اين مراكز با چه هدفي ايجاد شده اند؟
* ببينيد در امارات شركت هاي اينترنتي و شبكه هاي ماهواره اي فعال هستند اما جملگي تحت انحصار دولت قرار دارند. اكنون در امارات، تمامي شركت هاي توليد، فروش و نصب تجهيزات ماهواره اي و اينترنتي موظف به رله يكسري كدهامربوط به برنامه هاي ضداخلاقي هستند. درواقع آن كدها، برنامه هاي ضداخلاقي را از روي رسيورهاي (گيرنده ها) پاك مي كنند و متخلفان نيز مجازات مي شوند.
** حتي استفاده كنندگان شبكه ها وكاربران؟
* خير، در اين كشور با استفاده كننده هاي عام برخورد نمي شود بلكه با فروشندگان و نصب كنندگان برخورد مي شود كه موظف به رعايت قانون شده اند.
** به مالزي هم سفري داشتيد. تجربه آنجا چطور بود؟
* در مالزي باوزير اطلاعات اين كشورملاقاتي داشتيم و بحث هاي مفصلي به ويژه در برخورد با مسأله ماهواره كرديم. البته آنها اعتقاد دارند، به رغم آثار منفي، فناوري ماهواره امر ناپسندي نيست. مقامات مالزيايي مي گفتند، ما از اين ابزار بطور كنترل شده استفاده مي كنيم و مردم هم خيلي راضي هستند.
** اين چگونه سيستمي است؟
* در مالزي شركتي را به نام آستور (ASTOR) تأسيس كرده اند كه ۳۸ شبكه معتبر جهاني ويژه خبر، ورزش، سرگرمي و علمي را تحت پوشش گرفته و با آنان قراردادهايي امضا كرده است. شركت آستور در اين قراردادها يكسري شاخص ها ومعيارهاي فرهنگي خود را جهت سانسور به طرف هاي قراردادش ارائه داده و آنان با يك فاصله زماني معقول برنامه هاي خود را تحويل شركت مالزيايي مي دهند و آنگاه شركت آستور با دريافت حق نصب و حق اشتراك ضمن نصب آنتن هاي ويژه خود، برنامه هاي ماهواره ي را در اختيار مشتركان قرار مي دهد.
** مدت اين تأخير چه ميزان است؟
* مي تواند بين مثلاً ۵ دقيقه تا حتي۲۴ ساعت هم باشد كه اين بستگي به نوع برنامه دارد.
** حتماً اين سانسورها با هدف خاصي انجام مي گيرد كه ناشي از حساسيت هاي اجتماعي، سياسي و فرهنگي است. آيا چنين است؟
* آنها شاخص ها و استدلال هايي براي اين كنترل دارند. اكنون مسائلي مانندامنيت ملي، پيوندهاي قومي، مذهبي و حساسيت هاي اخلاقي براي اين كشور مهم است كه با عنايت به آن، اين سيستم كنترلي در مالزي اعمال مي شود.
** آيا درخصوص كاركرد اين شركت ها با مسؤولان آنها هم گفت وگو كرديد؟
* با مدير شركت ASTOR كه اتفاقاً يك ايراني به نام آقاي «عبادي» است ديدار كرديم. با آقاي متقي رئيس شبكه منطقه اي گسترش راديو تلويزيون منطقه و آقاي بيگ زاده رئيس دپارتمان هوش مصنوعي دانشگاه مولتي مديا اندونزي نيز ملاقات هاي جالبي داشتيم و بحث و تبادل نظرهايي صورت گرفت.
** نتيجه اين بحث ها چه بود؟
* بحث ماهواره امروزه دغدغه خيلي ازكشورهاست، حتي اغلب كشورهاي غربي، اما مهم اين است كه بايد قوه ابتكار را فعال كنيم و براي پديده هاي مختلف راهكارهايي متناسب با شأن فرهنگي جامعه خودمان ارائه كنيم.
** گفتيد به كشورهاي اندونزي، سنگاپور و تايلند هم رفته بوديد. تجربه آنان در اين خصوص چگونه بود؟ بويژه آنكه اين كشورها قاعدتاً مي بايست دغدغه كمتري داشته باشند؟
* درست است شايد آنها مشكلات جدي تر ديگري داشته باشند كه مسأله ماهواره را از اولويت خارج مي كند اما در همين اندونزي وقتي با رهبران دو گروه عمده اسلامي اين كشور يعني «هيأت علماي محمديه» و «نهضت العلما» گفت وگو مي كرديم، آنان نشان دادند كه به رغم بي توجهي دولت، بي كار نبوده اند. همين دو نهضت با تشكيل هسته هايي متشكل از افراد تحصيلكرده و با بكارگيري شيوه هاي مختلف آموزشي و تربيتي اقدام به خنثي كردن مضرات ماهواره كرده اند. حتي شورايي از تحصيلكردگان، معتمدان و رؤساي اقوام ومذاهب تشكيل داده اند و در خصوص پخش فيلم ها و سريال ها از شبكه هاي تلويزيوني نظر مي دهند. در كشور تايلند هم به رغم آزادي استفاده از ماهواره، شركت هاي نيمه دولتي شبيه ASTOR در مالزي، ايجاد كرده اند كه برنامه هاي ماهواره را با زيرنويس «تايي» گزينش كرده و در اختيار مشتركان خود قرار مي دهند.
** آيا اين شبكه هاي واسطه براي مردم جاذبه دارند؟
* اتفاقاً به خاطر عدم تسلط تايلندي ها به زبان هاي خارجي از جمله انگليسي، برنامه هاي اين شركت ها متقاضي بيشتري دارد. جالب اينكه مسؤولان فرهنگي تايلند هم نگران تبعات اجتماعي ماهواره هستند و حتي درصدد تجديدنظر در قوانين مربوطه هستند.
** از اين همه بحث ها و ديدارها به كجا رسيديد؟
* آشنايي خوبي بود با روش هاي مختلف مقابله با ماهواره و اينكه مي توان از اين ابزار استفاده بهينه هم كرد. مثلاً از تجربه ممنوعيت مطلق درمالزي و ايجاد شركت ويژه دريافت و پخش برنامه هاي ماهواره تا تجربه حضور «NGO»ها جهت فعاليتهاي آموزشي، همه و همه تجربه اي بود كه مي توانيم باكمي ابتكار و بومي كردن آن روش ها در كشورمان بكار گيريم.
** به هرحال هرچقدر هم طرح هاي مقابله كننده ارائه شود، بازهم درصدي از قانون گريزي وجود خواهد داشت، يعني مضرات ماهواره همچنان پابرجا خواهد ماند، همانطور كه قوانين سخت مجلس هم نتوانست نتيجه مطلوب بدهد؟
* مسأله «قانون» و چگونگي اجراي آن دو مسأله متفاوت است كه بايد به آن توجه كرد. من فكر مي كنم ابتدا بايد قانوني بنويسيم كه ابزار اجرايي آن را داشته باشيم، يعني عملي باشد و دوم اينكه همان را با تمام قدرت و اقتدار عملي كنيم. مثلاً اگر مي گوييم در مالزي «قانون گريزي» خيلي كم است، دليل دارد، چون در اين كشور برخورد بسيار جدي و شديد است. مجازات حتمي است. ۲۵ هزار دلار براي استفاده كننده غيرقانوني ماهواره، مجازات كمي نيست. اما در عين حال در مالزي و سنگاپور، در كنار اين مجازات هاي سنگين، آن شركت ها را هم تأسيس كرده اند كه جايگزين استفاده غيرقانوني شود و فعاليتهاي تبليغي، تربيتي و آموزشي هم جريان دارد. به همين دليل است كه حتي در كشور سنگاپور آمريكايي زده هم با مسأله «ماهواره» بحث «استفاده غيرمجاز» ندارند.
** اين تجربيات كجا و چگونه مورد استفاده قرار مي گيرد؟
* قرار است اين تجربيات قابل بهره برداري، در كميسيون فرهنگي مجلس شوراي اسلامي مطرح شود و قاعدتاً نمايندگان بايد در اين خصوص طرحي ارائه كنند.