Iran Newspaper

در آخرين هفته منتهي به سال جديد، با شليك ۲۱گلوله توپ هنگام بدرقه رسمي رئيس جمهوري اسلامي ايران از كاخ هوف بورگ اتريش فصل نويني در روابط ايران و اتحاديه اروپا آغاز شد. پيش از اين حضور پيش بيني نشده خاويرسولانا رئيس كميسيون سياست خارجي اتحاديه اروپا در ضيافت شامي كه صدراعظم اتريش به افتخار هيأت ايراني ترتيب داده بود از ورود جهان به دور جديدي از دسته بنديها وائتلافها خبر داد كه در آن لزوماً آمريكاييها نوع روابط ديگران را تعيين نمي كنند و فهرست كشورهاي مغضوب آمريكا حتماً مورد تأييد قدرتهاي رو به رشد ديگر نيست. در اين مسير موقعيت ايران كه پس از سالها انزوا، بار ديگر به آرامي به عنوان قدرت بزرگ منطقه اي مطرح مي شود براي دسته بنديهاي جديد اهميت زيادي دارد.
بخش اعظم موفقيت ديپلماسي ايران به هنر خاتمي برمي گردد كه هميشه نظريه اي براي عرضه و خارج كردن ايران از بن بست دارد. شش سال پيش در آستانه انتخابات رياست جمهوري در حالي كه ايران ديگر تقريباً هيج دوستي در جهان نداشت و سفراي اتحاديه اروپا به حالت قهر كشورمان را ترك كرده بودند، خاتمي باايده تشنج زدايي و گفت وگوي تمدنها گامهايي عملي براي شكستن انزواي ايران برداشت و حالا كه ايران در فهرست محور شرارت آمريكا قرار گرفته خاتمي با بالا بردن علم «ائتلاف براي صلح» در برابر طرح «ائتلاف براي جنگ» بوش كه ايران را هم هدف قرار مي دهد روابط خود را با اعراب و اتحاديه اروپا به بالاترين حد خود ظرف ۲۳سال گذشته مي رساند. چنانكه رئيس جمهوري اتريش در واكنش به ايده جديد ايران تأكيد كرد: «در دنيا بايد بر محور خوبي ها تأكيد شود تا از طريق تعامل و گفت وگو اختلاف نظرها حل شود.»
امضاي يك موافقت نامه تجاري با ايران توسط وزراي خارجه ۱۵كشور اروپايي و دعوت از رئيس جمهوري ايران براي ديدار از بروكسل مقر اتحاديه اروپا كه در عين حال مقر ناتوهم هست، نيز دورنمايي از تحول در روابط ايران و يك بلوك سياسي ـ اقتصادي مهم و رو به رشد جهان را به نمايش مي گذارد. ايران روي اين تحول حساب ويژه اي باز كرده و درصدد است به آن عمق بيشتري ببخشد. چنانكه كارشناسان مي گويند غرض از فرستادن محمد جواد ظريف به مقر اصلي سازمان ملل براي به عهده گرفتن كرسي نمايندگي ايران در اين سازمان دنبال كردن هدف نزديكي ايران به اتحاديه اروپا بوده است. ظريف يكي از چندنماينده اصلي ايران در پيشبرد مذاكرات با اروپا بود.
دكتر پرويز علوي كارشناس مسائل سياسي مي گويد: «وقايع ۱۱سپتامبر كه نقطه عطفي در سياست وامنيت به شمار مي رود شكل گيري يك نظام تك قطبي خشن وتكرو را در دستور كار بوش وهمكارانش قرار داده است. در عين حال جهان در هزاره سوم به خصوص بعد از حوادث۱۱سپتامبر با آرايش نيروهاي تازه در قالب پيمانها و ائتلافهاي منطقه اي و بين المللي آبستن تغييراتي جديد است. مثلاً آمريكا براي رقابت با اروپاي متحد و چين و ژاپن به يك متحد استراتژيك يعني روسيه نياز دارد و بنابراين در جهت ورود روسيه به ناتو و گشودن تدريجي درهاي اقتصاد آمريكا به روي اين كشورها تلاش مي كند و درمقابل دولتهاي اروپايي به جز لندن چندان از سياستهاي آمريكا بويژه در قبال ايران تبعيت نمي كنند. به طوري كه در حال حاضر اروپاييان فعالانه به منتقد سياستهاي آمريكا تبديل شده و رويكردي تعقل گرا را در ارتباط با مسائل جهاني و بحرانهاي منطقه اي در پيش گرفته اند.»
نتيجه آنكه خاوير سولانا روزي را كه اتحاديه اروپا عقد موافقت نامه تجاري وتفاهم نامه سياسي با ايران را به تصويب مي رساند، روزي بزرگ براي اتحاديه توصيف مي كند. و كميسيونر روابط خارجي اتحاديه اروپا نيز مي گويد: «۱۵كشور عضو اتحاديه اروپا كشورهاي مستقلي هستند و ما با آمريكا و اسرائيل مذاكره نمي كنيم.» اين حرف كنايه اي بود به فشارهايي كه آمريكا و اسرائيل براي مجاب كردن اتحاديه اروپا براي دست برداشتن از امضاي موافقت نامه تجاري با ايران به بهانه حمايت ايران از تروريسم واردمي آوردند. در حالي كه بينش اروپاييان نسبت به ايران مدتي پيش از اين تغيير كرده بود و به گفته يك مقام اتحاديه اروپا مؤسسه هاي اين اتحاديه پس از ۱۱سپتامبر به اين نتيجه رسيده بودند كه ايران نه تنها مي تواند نقش مهمي در ثبات منطقه ايفا كند بلكه در مبارزه با تروريسم جهاني و نيز همكاري براي حل مشكلات متقابل همچون مبارزه با قاچاق موادمخدر قادر است به عنوان شريك مفيد اروپا درآيد.
دكتر الهه كولايي عضو كميسيون سياست خارجي و امنيت ملي مجلس درباره جايگاه مهم ايران در نگرشهاي جديد اتحاديه اروپا مي گويد: «پس از فروپاشي شوروي و پايان جنگ سرد، اتحاديه اروپا به يكي از عوامل قدرت سياسي واقتصادي جهان تبديل شد. ولي سايه سنگين آمريكامانع ايفاي نقش مطلوب آن شد. حالا ايران با ويژگيهاي ژئوپليتيك و ژئواستراتژيكش فرصت خوبي عرضه مي كند تا اروپا منافع مستقلش را دنبال كند. جاذبه اصلاحات و دمكراتيزه شدن ايران براي افكار عمومي اروپا كه تأثير زيادي در تعيين سياست خارجي كشورهايشان دارند نيز عزم اروپا را براي گسترش روابط در عرصه هاي اقتصادي و سياسي افزايش داد. روند اصلاحات و تحولات كشور كه ايران را در كنار ديگر كشورهاي جهان قرار مي دهد به علاوه سياست خارجي آقاي خاتمي نيز در نزديكي اتحاديه اروپا به ايران و عقد يك موافقت نامه تجاري و تفاهم نامه سياسي مؤثر بود. تفاهم نامه سياسي با اين هدف تنظيم شد كه اروپا بدون متهم شدن به دخالت در امور داخلي ايران مي خواهد عقايدش را مطرح كند كه البته كار ظريفي است.»
گسترش روابط با اتحاديه اروپا مزيتهاي اقتصادي ويژه اي را هم دربردارد. اتحاديه اروپا از ۱۵كشور ثروتمند با جمعيتي معادل ۳۸۰ميليون نفر تشكيل شده كه در صورت پيوستن كشورهاي شرق قاره به اتحاديه جمعيت آن به ۵۰۰ميليون نفر خواهد رسيد. اين كشورها مي گويند از پيوستن ايران به سازمان تجارت جهاني حمايت مي كنند و آمادگي خود را براي خريد گاز از ايران اعلام كرده اند. آنها اعتقاد دارند ايران كشوري است با منافع غني نفت و گاز و موادمعدني، ذخاير كشاورزي وتوانمندي صنعتي و يك قطب بالقوه حمل و نقل به شمار مي رود كه تجارت با چنين كشوري مزاياي زيادي به همرا مي آورد. در كنار اينها ايران با ايجاد تغييراتي در قوانين آماده جذب سرمايه خارجي شده و ذخاير ارزيش نيز در چندسال گذشته همواره رو به افزايش بوده و در عين حال ايران همواره نشان داده قابل اعتماد است و به تعهداتش عمل مي كند. البته بدون لحاظ كردن اين شرايط هم درهر صورت ۴۰درصد تجارت ايران با اين كشورها صورت مي گيرد. اتحاديه اروپا همچنين مي گويد كه با تحريم ايران توسط آمريكا مخالف است. ايران پيش از اين اعلام كرده بود آماده است ارز حاصل از فروش نفتش را به يورو دريافت كند كه اين امر با استقبال اروپا رو برو شد. اين پيشنهاد گام مؤثري بودكه ايران براي نزديكي به اتحاديه اروپا برداشت. دكتر محمد خوش چهره اقتصاددان درباره اهميت يورو و نقش كليدي ايران در رابطه با اين پول واحد اروپايي مي گويد: «يادمان بيايد همان روزهاي اول ژانويه۲۰۰۲ كه يورو جايگزين پولهاي اروپايي شد، وزير اقتصاد آلمان به چند كشور محدود از جمله ايران و چين سفر كرد. يعني از نظر اروپا اين دوكشور در زمينه يورو نقش كليدي دارند و براي اتحاديه اروپا و مخصوصاً آلمان هم يورو اهميت حياتي دارد. يورو به ظاهر تنها يك پول مشترك است ولي در واقع اقتدار آمريكا را به هم مي زند و نظام تك قطبي را به چالش مي طلبد. چون اقتدار آمريكا به خاطر توليد بيشتر نيست بلكه به دليل قدرت دلار است. اروپاييها ۲۰درصد توليد ناخالص و ۲۱درصد سهم تجارت دنيا را در اختيار دارند و در مقابل سهم آمريكا در توليد ناخالص داخلي به ۱۸ تا ۱۹درصد و در تجارت به ۱۹درصد مي رسد. اما در عوض ۵۰درصد مبادلات جهاني و ۷۵درصد ذخاير ارزي اشخاص و دولتها به دلار است. بنابراين اگر يورو جايگزين دلار شود اقتصاد آمريكا دچار خدشه مي شود. چنانكه حتي برخي عقيده دارند ريشه واقعه ۱۱سپتامبر يورو بوده تا آمريكا با استفاده از بهانه جنگ و حربه فروش اسلحه مجدداً وزنه را به سود دلار تغيير دهد. تقويت يورو هدف خاص اتحاديه اروپاست كه در شرايط ركودي حاكم بر آمريكا، اروپا را منتفع مي كند. ايران هم كه نسبت به دلار آسيب پذير شده به يورو تمايل نشان داده. در ادامه آن موافقت نامه تجاري و تفاهم نامه سياسي مطرح شد كه اروپاييان آن را با استفاده از فرصت خلأ روابط ايران و آمريكا پيش كشيدند و اگر گمانهاي منفي راجع به آن را ناديده بگيريم موجب گسترش سرمايه گذاري و ورود كالاهاي سرمايه اي از اروپا مي شود و در مقابل افزايش صادرات كالاهايي مثل محصولات كشاورزي، معدني و پتروشيمي ايران را در پي دارد كه به دنبال آن تراز تجاري ايران بالاتر مي رود و متغيرهاي كلان اقتصادي نظير سرمايه گذاري و اشتغال هم تأثير مي پذيرد.» البته به گفته كارشناسان بهره برداري از تمام اين مزايا در نهايت به مديريت و توان ايران بستگي دارد.