Iran Newspaper

براساس آيين نامه اجرايي قانون برنامه سوم توسعه، تمام واحدهاي توليدي و صنعتي موظفند فاضلاب، پساب يا مواد زائد خود را كه به محيط تخليه مي شود، از حيث آلودگي در حد استانداردهاي زيست محيطي كنترل كنند.
واحدهاي متخلف در صورت توجه نكردن به اخطار سازمان حفاظت محيط زيست كه وظيفه اجراي اين آيين نامه را برعهده دارد، با جريمه نقدي روبرو مي شوند كه در صورت استمرار آلوده سازي محيط به طور تصاعدي بر جريمه آنها افزوده مي شود. اجراي اين آيين نامه از ابتداي سال ۸۱ آغاز شده است. توجه به رفع آلاينده هاي محيط زيست در قانون برنامه سوم توسعه نويد بخش و اميدواركننده است. اما اجراي آيين نامه مربوطه در عمل با مسائلي مواجه مي شود كه هدف قانونگذار براي حفظ و پاكسازي محيط زيست از منابع آلوده ساز را بطور كامل محقق نمي سازد. اين امر دلايل متعددي دارد كه از جمله آنها مي توان طيف وسيع و تنوع آلاينده ها، عدم كنترل پذيري واحدهاي صنعتي، ناشناخته بودن بسياري از واحدها، كمبود امكانات و نيروي متخصص و نقض قوانين اجرايي را نام برد. هر يك از واحدهاي توليدي و صنعتي بي شماري كه در اطراف شهر مشهد وجود دارد ممكن است به نوعي داراي خروجي آلوده نظير فاضلاب، پساب، مواد زايد يا دود باشد كه آن را به محيط تخليه مي كند. سازمان حفاظت محيط زيست وظيفه شناسايي اين واحدها و كنترل آلودگي آنها را از نظر همخواني با استانداردهاي يادشده در قانون را برعهده دارد. مهندس حسين آقاميري مديركل حفاظت محيط زيست استان خراسان دراين باره مي گويد: در حال حاضر اكثر واحدهاي توليدي و صنعتي فعال در شهر مشهد شناسايي گرديده و نوع و ميزان خروجي آلوده آنها نيز مشخص شده است. وي اضافه كرد: ظرف سه ماه گذشته به بيش از ۱۰۰ واحد توليدي در مورد رفع آلودگي پساب خروجي اخطار داده شده است. تاكنون صاحبان بسياري از اين واحدهاي توليدي و صنعتي به اداره كل حفاظت محيط زيست استان مراجعه كرده اند كه پس از راهنمايي هاي لازم، يك مهلت منطقي و مناسب براي اقدام در جهت رفع آلودگي، به آنها داده شده است. تعداد كارخانجات و واحدهاي توليدي و صنعتي در اطراف شهر مشهد زياد است اما كدامها بيشترين سهم را در توليد پسابهاي آلوده دارند. مهندس حميد صالحي مسؤول فني آلاينده هاي محيط اداره كل حفاظت محيط زيست استان در پاسخ به اين پرسش گفت: در شهر مشهد واحدهايي كه خروجي آنها فاضلاب، مواد زياد يا دود باشدز ياد است و درصد زيادي از آنها از نظر شاخص هاي زيست محيطي، آلوده ساز محسوب مي شوند. از جمله واحدهايي كه بويژه در اطراف مشهد به تعداد زياد وجود دارند و به دليل حجم پسابي كه توليد مي كنند نيز داراي اهميت هستند، كارخانجات صنايع غذايي مي باشند. اين كارخانجات آب زيادي را در فرآيند شست وشو و توليد مصرف مي كنند و درپايان نيز حجم پساب بالايي را توليد مي كنند كه از نظر شاخص هاي زيست محيطي آلوده ساز محسوب مي شوند. به عنوان مثال پساب يك كارخانه توليد رب گوجه فرنگي به طور متوسط داراي ۱۰۰۰ تا ۲۷۰۰ ميلي گرم و پساب كارخانه پنيرسازي (آب پنير) داراي ۳۰ هزارميلي گرم واحد در ليتر است. اين درحالي است كه ميزان آلودگي شاخص در فاضلاب انساني حداكثر ۴۰۰ ميلي گرم در ليتر مي باشد. مهندس صالحي در خصوص عوارضي كه ممكن است ورود اين پسابها به محيط زيست پديد آورد گفت: بيش از ۱۸۰ واحد صنايع غذايي در اطراف شهر مشهد وجود دارد كه بسياري از آنها چنين پسابي توليد مي كنند و اگر قرار باشد اين پسابها به همان صورت به محيط تخليه شود ظرف مدت كوتاهي وارد منابع آبي و سفره هاي زيرزميني شهر مشهد شده و آنها را آلوده مي سازند. وي صنايع نساجي را دومين گروه صنايعي كه از حيث حجم و نوع پساب آلوده داراي اهميت هستند نام مي برد و مي گويد: در كارخانجات نساجي در قسمت شست وشوي محصولات و پارچه ها به ويژه در بخش رنگ آميزي آنها آلودگي زياد ايجاد مي شود به طوري كه فلزات سنگين را هم در خود دارد. اگرچه اخيراً با برنامه ريزي و هماهنگي سازمان حفاظت محيط زيست صاحبان اين صنايع در حال جايگزيني رنگهاي مصرفي با رنگهاي فاقد فلزات سنگين هستند ليكن اين موضوع هنوز فراگير نشده است. صالحي بعد از صنايع نساجي صنايع چرم و پوست را ذكر مي كند و مي افزايد: پسابي كه صنايع چرم پوست توليد مي كنند از نظر شاخص هاي زيست محيطي بسيار آلوده محسوب مي شود چرا كه همه انواع آلودگي ها نظير مواد آلي، موادشيميايي انواع اسيدها و فلزات سنگين را دارا مي باشد. خوشبختانه كارخانجات بزرگ و بيشتر واحدهاي صنعتي كه حجم پساب زيادي دارند در حال حاضر داراي تصفيه خانه هستند ليكن بايد به خاطر داشت به جز موارد يادشده واحدهاي توليدي و صنعتي بسيار ديگري نظير قطعه سازي واحدهاي آبكاري فلزات و صنايع شيميايي نيز وجود دارند كه داراي پساب آلوده مي باشند. در اين ميان به نظرمي رسد واحدهاي توليدي و كارگاههاي كوچك، كم اهميت تلقي شده و دست كم گرفته شده اند اما آيا واقعاً چنين است؟ بسياري از واحدها و كارگاههاي كوچك مثل واحدهاي قطعه سازي آبكاريها و حتي صنوفي مثل عكاسي ها از موادي استفاده مي كنند كه حاصل كار آنها توليد پساب و مواد بسيار آلوده است.
واقعيت اين است كه هرچند حجم توليد پساب آلوده در چنين واحدها اندك است اما تعداد اين واحدها بسيار زياد است به طوري كه در تمام مناطق شهر مشهد پراكنده و تقريباً همگي آنها پساب توليدي را به محيط تخليه مي كنند. مسأله قابل تأمل ديگر اين كه برخلاف كارخانجات و واحدهاي صنعتي بزرگ، شناسايي و كنترل اين واحدهادشوار است و در حال حاضر اعمال قوانين بازدارنده درمورد آنها صورت نمي گيرد. به عنوان مثال واحدهايي كه كار آبكاري كروم و نيكل را بر روي اشيايي مثل سماور، اشياي تزئيني لوازم منزل، سپر و ساير قطعات فلزي اتومبيل و موتورسيكلت را انجام مي دهند، همگي پساب آلوده اي توليد مي كنند كه محتوي فلزات سنگين و خطرساز نظير كروم مي باشد. به اعتقاد كارشناسان محيط زيست فلزات سنگين از قبيل كروم، نيكل، نقره، جيوه، سرب، كادميوم، روي و منيزيم در مقدار بسيار كم خطرآفرين هستند. درباره اين كه منابع آبي شهر مشهد از نظر آلودگي در حال حاضر چه وضعيتي دارند نظر دكتر علي اكبر امامي مسؤول آزمايشگاه در شركت آب و فاضلاب مشهد را جويا شديم. براساس استانداردهاي وزارت نيرو هر سال تمام منابع توليد آب شرب شهري آزمايش مي شوند و براساس آخرين آزمايش كه در پايان سال ۸۰ انجام گرفت خوشبختانه آب شرب مشهد از نظر وجود عناصر سنگين و ساير آلاينده ها در حد مجاز و مطلوبي قراردارد. دكتر امامي ضمن اينكه نسبت به سلامت آب شرب به مردم اطمينان داد افزود: اگرچه ظرف چند سال گذشته هيچ موردي دال بر وجود ميزان خطرساز فلزات سنگين در آب شرب شهري مشاهده نشده است ليكن اگر پساب صنايعي كه داراي چنين موادي هستند به شكل صحيح كنترل و دفع نشود ممكن است خطرآفرين باشد. وي افزود: به ويژه اين كه اكثر واحدهاي صنعتي در شمال غربي و غرب شهر مشهد واقع هستند يعني جايي كه سفره هاي زيرزميني و منابع تأمين كننده آب شرب شهر قراردارد. قدر مسلم اين كه وجود واحدهاي كوچك و بزرگ بسياري كه مواد و پساب آلوده خود را به محيط تخليه مي كنند ضرورت برنامه ريزي دقيق تر براي شناسايي و رفع آلاينده ها را خاطرنشان مي سازد. سال گذشته چندين چاه تأمين آب شرب شهري به دليل آلودگي نيتراته ناشي از فاضلاب شهري از شبكه آبرساني مشهد خارج شدند. بايد اميدوار بود چنين اتفاقي در مورد آلودگي ناشي از مواد آلاينده شيميايي و به ويژه عناصر سنگين نيفتد چون ماندگاري آنها زياد و اثرگذاري آنها حتي در ميزان كم شديد است.