در همه جوامع بشري، سالمندان تعداد قابل توجهي از جمعيت را شامل مي شوند. بنابراين در صورتي كه شرايط مساعد براي سالمند فراهم باشد تا بتواند مستقل و اميدوار زندگي كند، مشكلات اجتماعي كاهش يافته، مشكلات خانواده نيز كمتر مي شود. يكي از راههاي مناسب براي بهتر شدن زندگي سالمند و كاهش وابستگي او به دارو و درمان كه هزينه قابل توجهي را بر او تحميل مي كند، موسيقي است.
موسيقي درماني بيش از هر تكنيك درماني ديگر با زندگي روزمره مردم آميخته و با نياز و احساس آنها عجين شده است، بطوري كه همانند خواب و خوراك، خواندن نيز در هر مكان و محفلي ديده و شنيده مي شود، اما علت گرايش و علاقه مردم به موسيقي بخاطر طبيعت و فطرت آدمي است كه مجذوب موسيقي است. ذات محرك و موزون موسيقي با فطرت وحدت طلب آدمي پيوند ناگسستني دارد.
شنيدن و خواندن رايج ترين شيوه موسيقي درماني است كه در همه شرايط گوناگون زندگي به سادگي از آن سود مي جوييم و حال و احوال خود را دستخوش آرامش و سبكي يا نشاط و سرزندگي كرده، به انرژي و هيجان دروني توان مي بخشيم. هر كس كه در شرايط سالمي باشد، هر از گاهي با شنيدن و خواندن احساسات خود را جاري مي سازد و برون مي افكند و انرژي كسل و يا نگران و سرگردان دروني را به سمت حالت و احساسي مطلوب هدايت مي كند و از فشار بي رغبتي دل مي كاهد. اين شيوه درمانگري ساده هميشه و همه وقت مورد استفاده مردم بوده است.
مهم ترين نقش موسيقي به عنوان درمان، براي بيماران رواني، عقب ماندگان ذهني براي تقويت مهارتهاي معلولين و بعد از آن در بيمارستانهاي مختلف و براي سالمندان است. براي سالمنداني كه دنياي ذهني پراكنده اي دارند، نظم موسيقي تجربه سازمان يافته مطلوبي است كه مي تواند آنها را از آشفتگي احساس دور كند تا توانايي پيش بيني كردن فعاليت و ارتباط با موسيقي را به دست آورند.
پيش از آنكه هر فردي بتواند در اجتماع رابطه مناسب و موفقيت آميزي داشته باشد، بايد ابتدا با خود احساس راحتي كند. موسيقي مي تواند ابزار «خودبياني» را فراهم كند و احساس «خود ارزشمندي» را تقويت نمايد، اين مهم به مقدار قابل توجهي مراجعه افراد را به مراكز درماني كم مي كند و مصرف دارو را به حداقل مي رساند.
در سالمندان توجه به اين امر ضروري است كه موسيقي سبب مي شود آستانه تحمل درد بالا رود، تپش قلب، اضطراب و افسردگي كم شود. بسياري از سالمندان براي برطرف كردن اين مشكلات به مقدار زيادي دارو نياز دارند. اگر سالمند خود نوازنده ساز باشد، اثر مفيد آن چندين برابر خواهد شد. قابل ذكر است كه در ايام پيري كه چشم خوب نمي بيند، مطالعه مشكل مي شود و بسياري از سرگرميها جايگاه خود را از دست مي دهند، استفاده از موسيقي بسيار مفيد و مشكلات چندگانه سالمندان را كاهش مي دهد.
بسياري از سالمندان در زمينه تقويت كاركرد جسمي نيازهايي دارند اين نيازها ممكن است شامل تقويت حركتي در مفاصل مختلف، افزايش توان و تحمل بدن و تقويت قدرت عضلات بعد از شكستگي يا بيماري باشد. با موسيقي مي توان راههاي سرگرم كننده و لذت بخش براي رسيدن به اينگونه اهداف تقويتي پيدا كرد. به عنوان مثال با موسيقي همراه با تمرينات ورزشي روزانه مي توان احساس دردي را كه غالباً توأم با اين ورزشهاست، از ذهن دور كرده و محرك لازم را براي شركت در انجام اين قبيل ورزشها و فعاليتهاي حركتي فراهم آورد. دست زدن نشاط انگيز و موسيقي ريتميك مي تواند ورم مفاصل انگشتان را كم كند. فعاليتهايي چون حركات ورزشي موزون يا رژه مي تواند احساس اطمينان، شادي و امنيت را براي انجام حركات مستقل، در سالمند بهبود بخشد. ضربه زدن به زمين و پايكوبي همراه با موسيقي سبب خم شدن و كشش عضلات بدن مي شود كه در تنظيم جريان خون، تقويت عضلات و توان بدني مؤثر است. گوش دادن به موسيقي نه به اندازه نواختن ساز، ولي كمتر از آن، اثر مفيد دارد و با توجه به اينكه بسيار كم هزينه است و سالمند مي تواند در موقع انجام كارهاي روزانه و استراحت به آن بپردازد، بسيار با اهميت است.
پژوهشهاي مختلف نشان داده اند كه بيشترين اثر موسيقي روي بي قراري، گيجي، تنش و آلزايمر بوده است. موسيقي توانايي فرد را افزايش مي دهد، افسردگي را كم مي كند و يا از بين مي برد و با توجه به اينكه يكي از مشكلات سالمندان افسردگي است و بايد هزينه اي را صرف درمان و بستري كردن سالمند كرد، مي توان به اين موضوع توجه دقيق داشت.
بطور كلي موسيقي درماني در كاهش احساس تنهايي، ترس از آينده، مشكلات جسمي، مشكلات روحي و رواني، احساس طرد از خانواده، اضطراب، اندوه، مشكلات تغذيه اي، وابستگي به ديگران و وابستگي دارويي سالمندان نقش بسزايي دارد.
و همچنين موسيقي درماني با افزايش اعتماد به نفس، نشاط، استفاده از تواناييها و ورزش ارتباط معناداري دارد.
نتيجه گيري
استفاده از موسيقي در زندگي سالمندان موجب بهبود شرايط زندگي آنها مي شود. مشكلات سالمندان تحت تأثير موسيقي سبكتر و تحمل مشكلات براي آنان آسانتر مي شود، موسيقي موجب بالا رفتن سطح اعتماد به نفس سالمندان مي شود، وابستگي عاطفي آنها را زياد و وابستگي به ديگران را كم مي كند. وابستگي به دارو را تا پايين ترين حد ممكن كاهش مي دهد يا از بين مي برد و سبب مي شود كه تمايل به ورزش در فرد سالمند پديد آيد. بياييد سالمندان را آموزش دهيم كه اين امكان كم هزينه را مورد توجه قرار دهند.
* فرهنگسراي سالمندان