|
|
الكساندر كلنر ( سمت چپ)
|
بسياري از مردم«با تروه ساور» Pterosaurs (كه بسياري به غلط پتروسور تلفظ مي كنند) به عنوان يك خزنده پرنده منقرض شده آشنا هستند واين آشنايي را مديون فيلم ها وداستانهاي علمي تخيلي اند. به عنوان مثال درفيلم «كينگ كونگ» يك گوريل عظيم الجثه با يكي از اين خزندگان پرنده مبارزه مي كند ومقهور گوريل مي شود. در فيلم سينمايي «يك ميليون سال پيش از ميلاد مسيح» دايناسور ديگري يك زن غارنشين را به خود علاقه مند مي كند. در فيلم سينمايي «رودان» هم ژاپني ها را مرعوب مي سازند. اما آثار ظريفي كه تروه ساورهاي واقعي چندميليون سال پيش بر روي زمين به جا گذاشته اند بسيار گوياتر وبه حقيقت نزديكتراست از آن تصويري كه خيال فيملسازان براي ما ارائه كرده است.
تروه ساور اولين مهره داراني بودند كه قدرت پرواز هم داشتند. يكصدوشصت ميليون سال روي اين كره خاكي زيستند تااين كه با دايناسورهاي هم خانواده خود شصت وپنج ميليون سال پيش منقرض شدند. بعضي تئوريها مي گويند كه اجرام آسماني با زمين برخورد كرده اند واين انقراض را فراهم آورده اند. اين بار دنياي دايناسورها كه هيچ وقت تازگي خود را از دست نمي دهد دوباره مركز توجه بنگاههاي خبري قرار گرفت . الكساندر كلنر، دانشمند برزيلي خبراز كشف يكي از مهمترين تروساورها داد . كلنر و همكارش ديوژن دو آلميراكمپوس درمصاحبه با رويتر گفتند: «از آنجايي كه تروساورها استخوانهاي ظريف وبسيار شكننده اي داشتند فسيلهاي بسيار نادري از خود برجاي گذاشته اند»:ازجمله محلهايي كه تاكنون آثاري از اين دايناسورها درآن يافت شده است مي توان برزيل، انگليس و كانزاس را نام برد. باهمه اينها به دليل گذشت ميليونها سال فسيلهاي يافت شده از آنها همواره ناقص، پراكنده و تكه تكه بودند.
|
|
نحوه پرواز اين پرنده در ماقبل تاريخ
|
جوانترين اين دايناسورها به دويست وبيست وپنج ميليون سال پيش باز مي گردد . تروه ساورهاي دوره ترياسيك از لحاظ اندازه كوچكتراز تروه ساورهاي ژوراسيك وكرتاسه بودند.
موضوع مهم براي دانشمندان دراين حوزه اين است كه شواهد كافي ومستدل پيدا كنند تا نشان دهد آيا تروساورها و بطور كلي دايناسورها از خزندگان مشتق شده اند ياخير.
مهمترين تروه ساورها كه «تال آهس اوه دروه مي آس» [(Thalassodromeus(thal-ahs-oh-Droh-mee-us) ] ناميده مي شود كاكل استخواني بزرگ ومنقار آن شباهتهاي زيادي با منقار پرندگان امروزي داشت. دانشمندان با ديدن اين نوع تركيب سر و منقار درمورد نحوه غذاخوردن اين جانوران منقرض شده حدسهايي مي زنند و تئوري هايي مي پردازند.
در «تال آهس اوه دروه مي آس» كه يكصدوده ميليون سال پيش زندگي مي كردند فاصله ميان بالها ۴/۵متربود . درتروه ساورها ، «تال آهس اوه دروه مي آس» بسيار بزرگ بودند اما بزرگترين محسوب نمي شدند. فاصله ميان دوبال دركوچكترين تروه ساورها بيست سانتيمتر بود درحالي كه در ترانودون ها فاصله بين دوبال نه متر بود . تروه ساورها ، اوريل و ويلبررايت [مخترعين هواپيما] حيوانات پيش از تاريخ بوده اند! به عبارت ديگر تروه ساورها را بايد اولين خزندگان پرنده به حساب آورد. گرچه پيش از تروه ساورها پرواز رايج بود اما درميان حشرات . هيچ مهره داري ـ حيواناتي كه ستون فقرات دارند مانند ماهي ، دوزيستان، خزندگان، پرندگان و پستانداران ـ پيش از تروه ساورها قدرت پرواز پيدا نكرد.
|
|
فسيل يافت شده
«تال آهس اوه دره مي آس سث ايي »
|
پرواز [ از نوع فعال وبه صورت بال بال زدن] پيچيده ترين وپيشرفته ترين نوع حركت درميان جانوران به حساب مي آيد. انسان هميشه خيال پرواز در سر داشته است اما شكل كالبد انسان به هيچ وجه شرايط لازم براي پرواز را دارا نيست. دانشمندان از كشف اين دايناسورها بخصوص تروه ساورها ازاين جهت به وجد مي آيند كه ابزار لازم براي مطالعه تكامل از يك جانور فاقد توانايي پرواز به جانور پرنده فراهم مي شود. كريستوفر بنت متخصص تروه ساورها در دانشگاه بريجپورت در كنتيكت درمصاحبه با رويتر گفت : «[تروه ساورها] اولين مهره داراني بودند كه پرواز را تجربه كردند ، براي همين هم درجهت سازگاري با اين قابليت جديد مراحل انتقالي از يك جانور فاقد توانايي پرواز به يك جانور پرنده به بهترين شكل درآنها قابل بررسي ومطالعه است. اين تغييرات درجهت سازگاري با قابليت هاي جديد درنوع خود بسيار عجيب و شگفت انگيز است».پرندگان صدوپنجاه ميليون سال پيش ظاهر شدند [درمقايسه با ۲۲۰ميليون سال تروه ساورها] درحالي كه قدمت كشف شده تاكنون براي پستانداران پرنده مانند خفاشها به پنجاه و پنج ميليون سال پيش باز مي گردد.
برخلاف پرندگان، بال در تروه ساورها از گسترش و بزرگ شدن انگشتان دست به وجود آمده است . اختلاف خفاشها با پرندگان و تروه ساورها هم دراين است كه خفاشها از گسترش و تكامل درناحيه بند انگشتان قدرت پرواز پيدا كرده اند ، ضمن آن كه پرده هايي ميان اين بندهاي انگشت كشيده شده به بالها استحكام و شكل مي بخشد.
انواع قديمي تر تروه ساورها دم هاي طولاني داشتند كه درانتها لبه تاشوي آن شبيه به الماس بود شبيه به دريچه بال [فلپ Flap] درهواپيما كه به هدايت هنگام پرواز كمك مي كند. به تدريج انواع بعدي تروه ساورها دم خود را از دست دادند و پرندگان ماهرتري شدند. به عقيده دانشمندان بيشتر اين تروه ساورها كنار دريا مي زيستند واز ماهي تغذيه مي كردند. براساس شباهتهاي موجود ميان فسيل به دست آمده و پرندگان امروزي كلنر فرضيه پردازي مي كند و مي گويد : «تال آهس اوه دروه مي آس ، به آرامي با بال باز درارتفاعي بسيار پايين نزديك سطح آب دربركه ها و مردابها به پرواز درمي آمد، مانند مرغهاي ماهيخوار ماهي شكار مي كرد.
براساس آخرين دستاوردهاي دانشمندان چيني از فسيل هاي به دست آمده از تروه ساورها پيشنهاد شده است كه بدن اين موجودات ماقبل تاريخ پوشيده از چيزي شبيه به مو يا خز بود . اما اين خزهاي شبيه به مو به هيچ وجه با آنچه درپستانداران ديده مي شود تفاوت ندارد چرا كه نحوه تكامل آنها با هم تفاوت دارد. فسيل كلنر كه تال آهس اوه دره مي آس سث ايي نام گرفته ، به معني «دونده روي دريا» است. سث (Seth] درمصر باستان به خداي پليدي وهرج ومرج اطلاق مي شد.
شايد حتي بعد از ديدن فسيل اين جانور هم قابل باور نباشد كه روزگاري چنين موجودي روي كره زمين زندگي كرده است. فكرش را بكنيد سرتان را برمي گردانيد ومي بينيد موجودي با چهارنيم متر بال كشيده شده به سمت شما مي آيد. بايد اين نكته را مدنظر داشت كه تروه ساورها با دايناسورها فرق دارند اگرچه هردو جزو خزندگان محسوب مي شوند. روي پوست آنها شيارهاي مخصوصي براي خنك شدن وجود داشت.
در برزيل سانتانافورميشن بهترين محل براي پيداكردن فسيل محسوب مي شود.
عليرضا عبادتي