در روش هاي تعليم و تربيت، مهمترين و كليدي ترين عامل «بحث» الگوسازي است. هر سن و هر جنس الگوي خاص خود را مي طلبد. در اين ميان مهمترين عامل سن دوران كودكي است. تربيت دوران كودكي توأماً بهره گيري از الگوهاي خاص و ويژه ي اين دوران است. طبيعي است الگوهاي دوران كودكي به طور عمده از مؤلفه هاي عاطفي به جاي گزاره هاي عقلاني بهره مي برند لذا رمز و رازهاي موجود در خيال پردازي هاي كودكانه، جايگزين گزاره هاي واقعگرايانه در تربيت بزرگسالان مي شود مبتني براين اصل، استفاده از نماد حيوانات به صورت فانتزي در انتقال مفاهيم آموزشي و تربيتي به كودكان همواره مدنظر بوده است. به گونه اي كه امروزه بيشترين حجم توليدات فرهنگي مربوط به كودكان در زمينه ي انيميشن، كتاب، داستان و اسباب بازي به استفاده از نمادگرايي از حيوانات محدود مي شود.
دراين ميان دختر بچه ها انحصاراً به عروسك علاقه مند هستند. اين علاقه نشأت گرفته از عاطفه ويژه دختربچه ها و همچنين به دليل قدرت برتر عروسك در ايجاد حس همزاد پنداري و تفاهم خيالي با كودك است.
عروسك، بالاترين نقش تربيتي را به ويژه در شكل دهي و پايه ريزي شخصيت دختران دارد. دختر بچه ها، زنان آينده ي هر ملت هستند وبراي انحطاط هر ملت بايستي دختران و زنان آن ملت را منحط تربيت كرد همانگونه كه براي اعتلاي هر ملت بايستي دختران و زنان آن ملت را متعالي تربيت كرد از اين منظر، نقش عروسك در تهاجم فرهنگي نقش بسيار برجسته است.
پديده ي عروسك باربي
كمپاني متل:
كمپاني متل در سال ۱۹۴۵ توسط زوج هندلر و مت در ايالت كاليفرنياي جنوبي آمريكا تأسيس شد. اين شركت ابتدا قاب عكس توليد مي كرد و سپس به ساخت مبلمان خانه، و در نهايت به توليد اسباب بازي روي آورد.
متل و مكي ماوس:
كمپاني متل در ۱۹۵۵ با كلوپ مكي ماوس براي تبليغ اسباب بازيها به همكاري در نمايش هاي تلويزيوني پرداخت كه موجب دگرگوني ساختاري در تجارت اسباب بازي شد.
جهت گيري در عروسك سازي:
در ۱۹۵۹ به دليل علاقه ي دختر هندلر به عروسك هاي كاغذي طرح ساخت عروسك را دنبال كردند كه منجر به عقد قراردادي براي دريافت امتياز عروسك آلماني لي لي شد.
عروسك لي لي:
عروسك لي لي درواقع برگرفته از شخصيت و اندام و چهره ي يك زن خيابان گرد آلماني به همين نام بود. عروسك آلماني لي لي به عنوان يك قطعه كلكسيوني فقط به بزرگسالان به ويژه به كلكسيونرهاي اسباب بازي فروخته مي شد.
تغييرنژاد:
كمپاني متل امتياز عروسك لي لي را از آلمان خريد و پس از تغييراتي صورت بندي نژادي آن را به نژاد «انگلوساكسون» همانند كرد و به توليد انبوه آن در آمريكا اقدام كرد.
تولد باربي:
اين عروسك تغيير نژاد يافته (به نژاد آمريكايي ـ انگليسي انگلوساكسون) باربي لقب گرفت. باربي اسم خلاصه شده ي باربارا دختر كوچك رئيس كمپاني متل يعني آقاي هندلر بود.
باربي به زودي در صف اول اسباب بازي دختران در غرب قرارگرفت. در سال ۱۹۵۹ هر عروسك باربي به قيمت سه دلار فروخته مي شد. اما اكنون هر عروسك باربي اصل ساخت كمپاني متل تا ۴۵۰۰ دلار قيمت دارد.
از طراحي موشك ضدهوايي تا طراحي عروسك باربي:
طراح تغييرات باربي در آمريكا دركمپاني متل، جك رايان است. وي قبل از آن در پنتاگون (وزارت جنگ آمريكا) طراح موشك هاي اسپارو و هاوك بود. شركت متل او را به خاطر تخصص و استعدادش در شناخت فرم هيكل زنان استخدام كرد.
شركت سهامي عام متل:
در ۱۹۶۰ شركت متل سهام خود را به فروش رساند و به سهامي عام تبديل شد. از ۱۹۶۳ تا سال ۱۹۶۵ ثروت كمپاني متل از ۱۰۰ميليون دلار به ۵۰۰ ميليون دلار افزايش يافت.
تولد كن (دوست پسر باربي):
در سال ۱۹۶۱ كمپاني متل عروسك كن را توليد كرد. اين عروسك پسري بود با لباس هاي شيك و موهاي قهوه اي كه برگرفته از نام پسر آقاي هندلر رئيس كمپاني متل. به اين ترتيب عروسك باربي صاحب يك دوست پسر شد.
بعدها در سال ۱۹۶۳ عروسك ميچ و در سال ۱۹۶۵ عروسك اسكيپر به جمع كن و باربي پيوستند.
دوستان زرد و سياه باربي:
در سال ۱۹۶۸ كمپاني متل براي اينكه به باربي يك شخصيت تربيتي جهاني ببخشد اقدام به ساخت و فروش عروسك هاي سياه و زردي كرد كه هيكل و اندام آنها كاملاً همانند اندام باربي، ولي رنگ پوست و چهره آنها متفاوت است. عروسك دورگه آفريقايي آمريكايي براي كودكان سياه پوست در آمريكا و آفريقا كه به باربي سياهان معروف شد با نام كريستين توسط كمپاني متل به بازار آمد. اين همه ي مسأله نبود: بازار بيش از يك ميلياردي زردپوستان در آسيا و همچنين تربيت غربي دختران آنان ضرورت نگاه فرهنگ غربي به آن عرصه را جدي ساخت. در سال ۱۹۹۰ كي ساخته شد. در سال ۱۹۹۰ كي يرا معروف به باربي ژاپني ها و چيني ها به بازار آمد. در كنار اين دوست زرد پوست باربي دو سال قبل از آن (۱۹۸۸) ترزا عروسك باربي آمريكاي لاتين به جمع دوستان باربي پيوسته بود.
گسترش فعاليتهاي كمپاني متل:
از ۱۹۶۵ كمپاني متل در راستاي تبليغ و ترويج باربي به ساخت و فروش اسباب بازي هاي جنبي و تكميلي آن پرداخت. اسباب بازي «ببين ويگو» در مهدكودك ها ـ خودروهاي مسابقه اي احتراقي ـ اسباب بازي هاي الكترونيكي ـ سرگرمي هاي ويدئوي خانگي ـ پازل ها و …
اساسنامه كودكان:
در سال ۱۹۷۸ متأثر از شعار حقوق بشر رئيس جمهور وقت آمريكا جيمي كارتر مبني بر بسط حقوق بشر در جهان كمپاني متل با ديد بشردوستانه!!؟ اساسنامه جهاني كودكان را تنظيم كرد كه به شكل قابل توجهي شركايي را به صورت غيرانتفاعي در اتحاديه اي پيرامون اساسنامه مزبور (از سراسر جهان) گرد آورد.
متل كمپاني چندمليتي:
كمپاني آمريكايي متل براي ترويج باربي در سال ۱۹۸۶ شركت هنگ كنگي اراكو را تأسيس كرد در سال ۱۹۸۸ باكمپاني والت ديسني براي توليد و بازاريابي اسباب بازي ها و فيلم هاي شخصيت هاي عروسكي و كارتوني معروف والت ديسني در سراسر جهان قرارداد همكاري منعقد كرد. همچنين در سال ۱۹۸۸ كمپاني متل كل سهام شركت اسباب بازي سازي فرانسوي اس،اي را خريد و در سال ۱۹۸۹ شركت كورجي تويز انگليسي را تأسيس كرد. با توجه به گسترش نفوذ باربي، كمپاني متل در ۱۹۹۱ شركت آويوا توليدكننده اسباب بازي هاي ورزشي را تأسيس كرد.
از اين پس به ترتيب:
در ۱۹۹۲ تأسيس شركت هاي بين المللي از سوي متل.
ـ در ۱۹۹۳ جذب مجموعه محصولات فيشر پرايز (توليدكننده اسباب بازي پيش دبستاني) به مجموعه متل.
ـ در ۱۹۹۴ تأسيس شركت كرانسنكو براي توليد اسباب بازي هاي معروف باربي در انگليس توسط متل.
ـ در سال ۱۹۹۵ تدوين مقررات حقوقي توليد و توزيع عروسك هاي بزرگ كابج پچ كيدز توسط متل.
ـ در ۱۹۹۷ ادغام كمپاني اسباب بازي نايكو در متل.
ـ در ۱۹۹۷ خط توليد باربي دست به ساخت و عرضه يك عروسك معلول سواربر ويلچر به نام اسمايل كرد.
ـ در ۱۹۹۸ خريداري كمپاني اسباب بازي سازي پرنده آبي از انگليس.
ـ در ۱۹۹۸ تولد دختر مطلوب آمريكايي در دومجموعه اول (مجموعه اول دختران ۷ـ۳ ساله و مجموعه دوم دختران ۱۲ـ۷ ساله) شامل سليقه ها ـ علائق ـ الزامات و …
كمپاني متل و هري پاتر:
در سال ۲۰۰۰ كمپاني متل امتياز مجموعه بازي ها و فعاليتهاي سرگرم كننده پيرامون داستانهاي هري پاتر شامل:
عروسك ها ـ پازل ها ـ خودروها ـ بازي هاي كامپيوتري ـ و فيلم هاي مربوط را (با همكاري كمپاني سينمايي وارنر) خريداري كرد.
معاهده جهاني تي.اچ. كيو:
درسال ۲۰۰۱ كمپاني متل به معاهده جهاني چاپ و انتشارات تي.اچ.كيو براي گسترش و نشر بازي هاي آموزشي و نرم افزارهاي توليدي خود با توجه به ذخاير كمپاني متل شامل باربي ـ هاتوي ـ دختر آمريكايي ـ مچ باكس ـ و فيشر پرايز وارد شد.
فيلم هاي باربي:
در سال ۲۰۰۱ عروسك باربي در اولين فيلم كامپيوتري خود به نام باربي در فندق شكن ظاهر شد از آن پس تاكنون تعداد قابل توجهي فيلم كامپيوتري ـ انيميشن ـ فيلم سينمايي و مستهجن در مورد باربي توليد شده است.
دوباره سازي باربي:
در طي ساليان گذشته باربي بيش از ۵۰۰ بار در نقش ها و شخصيت هاي متفاوت عرضه شده است از آن جمله:
پرستار ـ افسر پليس ـ آموزگار ـ پزشك ـ دندانپزشك ـ دامپزشك ـ خواننده موسيقي راك ـ ژيمناستيك ـ كارآگاه ـ افسر نيروي دريايي ـ افسر خلبان ـ مهماندار هواپيما ـ دزد ـ گدا و … كه اين شخصيت پردازي ها، براي كاركردهاي تربيتي اين عروسك است.
باربي و سياست:
در طول ۴۰ سال گذشته عروسك باربي فعال عرصه سياست در آمريكا بوده است. در طول انتخابات ايالتي و ملتي، باربي بسيار فعال است. در طول جنگ ويتنام ـ گرانادا ـ پاناما و در انتهاي جنگ سرد باربي نقش هاي متفاوتي ايفا كرد.
در طول جنگ عراق و آمريكا در سال ۱۹۹۰ عروسك باربي با پوشش يونيفورم نظامي آمريكايي به تهييج افكار عمومي مردم آمريكا پرداخت. پس از واقعه ۱۱ سپتامبر نيز باربي با پوشيدن يونيفورم نيروهاي نظامي ضدتروريست با ايفاي نقش جديد خود به تهييج افكار عمومي پرداخت. تيتر آگهي هاي تبليغاتي باربي براي نبرد ضدتروريسم اين بود: باربي، روح آمريكايي.
باربي و تعليم و تربيت:
خانم روت هندلر همسر رئيس كمپاني متل دريافته بود همچنان كه فرزندش باربارا رشد مي كند به شخصيت سازي و تقليد از بزرگسالان در رفتار با عروسكهاي كاغذي مي پردازد، بنابراين طرح ايده ابداع عروسك واقعي (سه بعدي) به ذهن او خطور كرد.
پس از ساخت باربي تصميم براين شد تا مدل هاي گوناگوني از لباسها در اختيار كودكان قرار گيرد تا آنان بتوانند شخصيت دلخواه خود را در مدل هاي مختلف به باربي ببخشند. به مرور زمان باربي كاركرد مهمي يافت، باربي به دختران آموزش مي داد كه جامعه مدرن از آنها به عنوان يك زن چه انتظاري دارد.
كمر باريك و اندام كشيده باربي باعث شده است تا دختران نوجوان در غرب و ساير كشورها براي اينكه اندامشان شبيه باربي شود يا از الگوي باربي خيلي فاصله نداشته باشد از خوردن غذا به اندازه كافي در سن رشد خود پرهيزكنند. لذا آمار حيرت آور سازمانهاي بهداشتي غرب از سوء تغذيه دختران غربي خبر مي دهد.
چون مطرح مي شد كه تركيب اندام باربي هيچگاه به هم نخواهد خوردلذا در تربيت دختران براي اينكه در سنين بزرگسالي هيچگاه آبستن نشوند كه مبادا فرم اندامشان به هم بخورد بسيار مؤثر بود. در دهه نود ميلادي به دليل كاهش نرخ توليدمثل در غرب بويژه در آمريكا، باربي براي تربيت دختران در آن زمينه وارد صحنه شد و در ۱۹۹۵ اين عروسك با يك جنين در شكم خود به بازار عرضه شد تا دختران نوجوان با وضع حمل باربي به دست خود اشتياق مادرشدن بيابند. امروزه اسكيپر كه خواهر كوچك باربي محسوب مي شد بخشي از پاسخ به درخواست سياستگذاران فرهنگي براي بچه دار بودن باربي است.
نگاهي به تحول لباسها و شخصيت باربي بيانگر آن تحول اجتماعي است كه باربي در آن آفريده شده است. تعداد زيادي از هنرپيشه ها و خوانندگان زن غربي با صرف هزينه هاي زياد اندام و چهره خود را همچون باربي مي سازند تا مورد توجه عموم واقع شوند. باربي بر روي تمام وسايل مورد استفاده كودكان و نوجوانان اعم از لوازم التحرير ـ لوازم بهداشتي و آرايشي ـ پوشاك ـ اسباب بازي ـ لوازم تزئيني و … حك شده است و حتي خوردني هاي فانتزي كودكان مانند آدامس و شكلات نيز از حضور باربي بي نصيب نيستند. چه اينكه دخترها در سراسر جهان بايستي حضور مدل و الگوي غربي خود (باربي) را همواره در پيرامون خود حس كنند. مادران غربي مي پرسند: چرا دختران ما زودتر از آنچه كه بايد بالغ مي شوند؟ دليل اين بلوغ زودرس جنسي دختران ما در چيست؟
استراتژي فرهنگي آمريكا و باربي:
از آنجا كه بنيان دكترين فرهنگي آمريكا بر امانيسم (بشرمداري به جاي خدامحوري) ـ ليبراليسم (اباحي گري ) ـ سكولاريسم (عرفي انديشي و دنياگرايي) ـ و هدونيسم (لذت محوري) است، طبيعي است كه سياستمداران و استراتژيست هاي فرهنگي آمريكا تلاش كنند تا از طريق شيوه ها و راهكارهاي مختلف بنيان فرهنگي خود را تقويت و آن را در آمريكا و سراسر جهان بسط و تسري دهند. يكي از اين شيوه ها، تربيت دختران آمريكا و سراسر جهان با گزاره هاي فرهنگ آمريكايي است. لذا به عنوان بهترين و كارآمدترين راه اگر دختران ساير ملت ها با «ارزش»هاي آمريكايي تربيت شوند، اين دختران، نقش همسران و مادران را در جوامع خودشان عهده دار مي شوند، لذا مبتني بر ارزشهاي آمريكايي جامعه شان را اداره مي كنند و اين مهمترين كاركرد تهاجمي يك فرهنگ مهاجم است كه شهروندان ديگر ممالك را با ارزشهاي خود بپرورانند. اينگونه است كه باربي، در استراتژي فرهنگي آمريكا واجد بالاترين تأثيرها و ارزش گذاري هاست و در عرصه ي پدافند در برابر تهاجم فرهنگي عروسك باربي مهمترين اقدام در گام نخست تبيين مخاطرات تربيتي و فرهنگي اين عروسك است. لذا هشدار و بصيرت بخش درصدر اين اقدامات است.
مكانيزم تربيتي عروسك باربي:
خريداران باربي با خريد يك عروسك كارشان تمام نشده و مجبورند تمام وسايل مكمل آن را از قبيل لباس خواب، وسايل حمام، مايوي شنا، لباس ميهماني، وسايل آرايش و … را كه همه ساله در چندين نوبت نيز تغيير مد داده را تهيه كنند. بديهي است مدل لباس باربي و تمام آنچه كه تحت عنوان متعلقات عروسك عرضه مي شود مدل لباس و ساير وسايل مورد نياز دختران و زنان قرارگرفته و بدين صورت دختران مأنوس با اين عروسك با سليقه باربي (يا به قول دقيقتر با سليقه و خواست يك زن آمريكايي) بزرگ شده و در زماني كه به سن انتخاب مي رسند دقيقاً داراي سليقه اي همانند باربي (يا يك زن آمريكايي) هستند. بنابراين هر آنچه در تمدن غرب براي انحطاط بشر عرضه يا توليد مي شود، قبلاً ذائقه و احساس نياز به آن را با هزينه مصرف كنندگان به وجود آورده اند. كه پديده، باربي بيس، يكي از نمودهاي عيني در داخل كشور است كه متخصصان تربيتي و تغذيه داخلي با نگراني فراوان از طريق رسانه هاي جمعي در جست وجوي راه حلي براي آن و اطلاع رساني به خانواده هاي ايراني هستند.
نبايد فراموش كرد كه تا اين لحظه هيچ كشور و ملتي نتوانسته است دربرابر باربي رقيبي ماندگار و جدي بتراشد و در اين عرصه كاملاً شكست نخورده باشد. كه از جمله آن، عروسك سندي، در انگليس است.
باشد كه عروسك ملي سارا كه آريايي و فرهنگي ايراني، اسلامي دارد، بتواند خلأ مزبور را پركرده و در رقابتي سنگين و نفس گير، باربي را با شكست روبرو سازد.