گروهي از دانشمندان آمريكايي و فرانسوي سرگرم تهيه نقشه دقيقي از آلودگي هوا در سراسر جهان هستند ودر نخستين مرحله ازاين طرح، ذرات ريز معلق در كانون توجه آنان قرار گرفته است. دراين طرح، نقشه ذرات ريز آلاينده اتمسفر سياره زمين برحسب منشأ آنان فراهم خواهد شد، بطوري كه نقشه هاي نهايي مي تواند سهم منابع طبيعي سياره ونيز فعاليت هاي بشر را به تفكيك در توليد ذرات ريز معلق مشخص كند و دانشمندان به سهم دقيق انسان در تغييرات اقليمي وآب وهوايي زمين پي خواهند برد.
هم اينك گروه ويژه اي كه به اين منظور تشكيل شده، سرگرم بررسي سنجش هاي جديد ماهواره اي وبه كارگيري مدل هاي كامپيوتري پيچيده اي است كه در نقشه برداري از انواع آلاينده هاي هوايي به محققان ياري خواهد رساند و همچنان كه در آخرين شماره ژورنال «نيچر» به تفصيل آمده است، دانشمندان اقليم شناس قصد دارند تا ميزان دقيق آئروسل هاي آلاينده توليدشده توسط فعاليت هاي بشر را مشخص كنند.
آئروسل ها شامل ذرات ريز مايع يا جامدي هستند كه در اتمسفر زمين به حالت معلق درمي آيند واز نقطه اي به نقطه ديگر جابه جا مي شوند. اين ذرات كوچك در واقع اثرات بزرگي براقليم زمين برجاي مي گذارند. آنها موجب بازتابش پرتوهاي نوراني خورشيد مي شوند و برالگوهاي بارش نقاط مختلف زمين اثر مي گذارند ودر مجموع مي توان آنها را يكي از عوامل مهم تغيير اقليم جهان ناميد. علاوه براثرات اقليمي ، اين ذرات به عنوان عوامل آلاينده نقش بسيار مهمي در سلامتي انسان دارند، بطوري افزايش غلظت آنها در يك منطقه مي تواند موجب بروز انواع ناراحتي هاي تنفسي در انسان وساير جانوران آن منطقه شود.
آئروسل ها به ميزان زيادي توسط انسان به درون جو آزاد مي شوند. هنگامي كه ما چوب يا سوختهاي فسيلي را مي سوزانيم ويا هنگامي كه برخي از آلاينده هاي شيميايي را منتشر مي كنيم، سيلي از ذرات ريز معلق همراه با ساير آلاينده ها به درون اتمسفر روان مي شود و با وجود اين، آئروسل ها به واسطه فرآيندهاي طبيعي نيز به وجود مي آيند. ذرات خاك و غبار، انفجارها و خاكسترهاي آتشفشاني ونيز نمك دريا مي تواند از جمله منابع طبيعي توليد ذرات ريزمعلق به شمار آيد واين منابع نيز سهم قابل توجهي در گسترش اين آلاينده هاي هوايي در اتمسفر زمين دارند.
بنابه اظهار اقليم شناسان، يكي از روشهاي شناسايي منابع توليد آئروسل هاي موجود در جو، بررسي الگوها و آرايش گسترش آنها در مناطق است. يورام كوفمن، متخصص علوم جوي در سازمان فضايي آمريكا (ناسا) مي گويد: «آئروسل هاي طبيعي نظير ذرات نمكي اسپري شده توسط امواج دريا به درون جوبطور كلي در يك ناحيه وسيع منتشر وپراكنده مي شوند و همچون ذرات ريز ناشي از فعاليت هاي بشر در جهت بادها در مناطق شهري متمركز نمي شوند وغلظت آنان افزايش نمي يابد.» بنابه اظهار وي، برخي از انواع آئروسل هاي طبيعي نيز درجهت بادها متراكم مي شوند كه البته از حالت ويژه اي برخوردارند، بطوري كه مي توان متراكم شدن ذرات ريز گرد وغبار در اثر توفان و گردبادها در بيابان صحرا (Sahara) درشمال قاره آفريقا را از جمله اين موارد به شمار آورد.
موقعيت و محل آرايش ذرات ريز معلق به تنهايي نمي تواند معيار خوبي براي تشخيص منشأ انتشار آن قرار گيرد، بلكه براي تهيه نقشه آئروسل هاي توليدشده توسط انسان بايد فاكتور ديگري را نيز در نظرگرفت. معيار دوم براي برآورد چنين منظوري، اندازه وابعاد ذرات معلق است كه خود مي تواند گوياي اطلاعات ديگري در خصوص شكل گيري آنها باشد.
بطوركلي، آئروسل ها و ذرات ريز معلقي كه اندازه كوچكتري نسبت به سايرين دارند، با احتمال بيشتري توسط منابع انساني توليد و به درون جو منتشر شده اند؛ درحالي كه انواع بزرگتر به احتمال زياد از منابع طبيعي ريشه مي گيرند . براي سنجش ابعاد اين ذرات نيز دانشمندان از دستگاههاي ويژه اي ياري مي گيرند كه معيار بازتابش نورخورشيد توسط آئروسل ها را مدنظر قرار مي دهد وبه واسطه آن ابعاد احتمالي ذرات را مشخص مي سازد.
آئروسل هاي كوچكتر كه قطر كمتر از يك ميكرومتر دارند، نور خورشيد را در طول موج كوتاهتري نسبت به آئروسل هاي بزرگ جثه منعكس مي كنند واين ويژگي مي تواند معيار مناسبي براي سنجش قطر ذرات ريزمعلق وشناسايي منشأ احتمالي آنان به شمار مي آيد.
|
|
سبز: آئروسل هاي طبيعي ـ قرمز: آلاينده هاي انساني ـ قهوه اي روشن: مخلوطي از هردو ـ خاكستري: فقدان اطلاعات كافي اطلاعات نقشه براساس سنجش هاي به عمل آمده از ژانويه ۲۰۰۱ تا جولاي ۲۰۰۲ است
|
ترا (Terra) و آكوا (Aqua) نام دوماهواره اي است كه جهت اهداف اقليم شناختي وهواشناسي به مدار زمين پرتاب شده اند و اطلاعات گردآوري شده توسط ابزارهاي موجود دراين دو ماهواره سهم بزرگي در پيشبرد طرح هاي اقليمي به همراه داشته است.
افزايش آلاينده هاي جوي نقش بسيارمهمي در تغيير شرايط اقليمي زمين به همراه داشته و اين تغييرات به نوبه خود موجب شكل گيري معضلات فراواني در زندگي بشر شده است. محققان اينك اميدوارند تا با گردآوري اطلاعات جامع وكامل درخصوص اين آلاينده ها ومنشأ توليد آنها، راه حل مناسبتري براي حل معضلات زيست محيطي موجود بيابند.