به منظور شناخت محدوده اصلي شهر قديم وباستاني آمل، هيأتي متشكل از كارشناسان باستان شناسي در زمستان ۱۳۷۷ كندوكاو در اين منطقه را آغاز كرده وبه اشيائي متعلق به اوايل اسلام (قرن ۵ و ۶ هـ.ق) دست يافتند. اما طول دوره اين كاوش بسيار كوتاه و در حد گمانه زني هاي ابتدايي بوده است. از آن زمان چهارسال مي گذرد وشهر آمل ديگر هيچ فصل كاووشي را به خودنديده و شهر قديم آمل همچنان در زير خاك مدفون است. در اين خصوص بادكتر حيدرزاده يكي از اعضاي شوراي شهر آمل به گفت وگو نشستيم.
| باستان شناسان در كاوش سال ۱۳۷۷ در شهر قديم آمل به چه آثاري دست يافتند؟
* در گمانه هاي آزمايشي ، پديده معماري آجري وسنگي و آثار سفالينه در اغلب گمانه ها وجود داشته است. معماري آجري اغلب ، شامل ديوار، كف ، كانال آب و يا دواره گورها است كه بيشتر با آجرهاي چهارگوش وملات آهك شكل گرفته اند. علاوه بر آثار معماري آجري مكشوفه، در بعضي از گمانه ها شاهد معماري سنگ چين هستيم كه بمنظور سنگفرش كردن كوچه ها، كف اتاق ها و يا سنگ چين پي ديوار خانه ها مورد استفاده قرار مي گرفتند.
| چرا و از چه زماني كاوش در شهر قديم آمل متوقف شد؟
*چراي آن را بايد از سازمان ميراث فرهنگي استان مازندران بپرسيد، اما حدود سه سال است ديگر كسي به سراغ اين شهر مدفون نيامده و واقعيت اين است كه كاري روي اين منطقه جز شناسايي آن انجام نشده است تنها اقدام انجام شده اين بوده كه در اطراف آن اجازه ساخت وساز متوقف شده البته قبلاً در بخشي از محدوده شناسايي شده ساختمان سازي صورت گرفته است.
| شوراي شهر هيچ اقدامي نكرده است؟
* آمل يكي از شهرهاي قديمي ايران است و دوره يي هم به عنوان پايتخت طبرستان بوده و قدمت آن به قبل از اسلام باز مي گردد به همين علت هم آثار و بناهاي تاريخي بسياري داشته است كه برخي از آنان براثر زلزله، آتش سوزي، سيل وديگر بلاياي طبيعي از بين رفته واندك بناهاي به جاي مانده در شهر نيز كه در خور توجه هم هستند، بدليل بي مهري هاي سازمان ميراث فرهنگي استان در حال تخريب هستند و شوراي شهر تاكنون بارها مكاتباتي با سازمان ميراث فرهنگي استان مازندران داشته اما بي نتيجه ماند، جالب است بدانيد نسبت به حفظ ميراث فرهنگي خود تعلل مي كنيم اما قوم ديگري از گوشه ديگر دنيا مي آيند و براي حفظ آنچه در اين سرزمين دارند، سرمايه گذاري مي كنند.
| كدام قوم؟
* اطرش يكي از فرماندهان شيعه يمني بود كه درجنگ هاي ايران ويا عراق كه بين شيعه وسني در مي گرفته شهيد و مقبره اش در آمل است كه در حال تخريب بوده و تبديل به مأمن بزهكاران شده بود و هنگامي كه اعضاي شوراي شهر براي بازسازي آن با مخالفت سازمان ميراث فرهنگي استان روبه رو شدند، تاريخچه اي از اطرش را به سفارت يمن درتهران ارسال داشته و بلافاصله گروهي از يمن براي بازديد از آن به آمل سفر كردند وهزينه بازسازي آن را به عهده گرفتند و در كنار آن يك زائرسرا نيز پيش بيني كردند.
| علت اين بي توجهي ها از سوي سازمان ميراث فرهنگي چيست؟
* بناهاي زيادي در شهر داريم كه در حال تخريب هستند و با اينكه شوراي شهر بارها اعلام آمادگي براي همكاري در حفظ و مرمت اين آثار نمود هيچ پاسخي نشنيد وفكر مي كنم علت اصلي اش كمبود نيروي متخصص در اين حوزه در استان است واز سوي ديگر مردم نيز اطلاعات تاريخي كافي از شهر خود ندارند. بنابراين مي بينيم بقعه ميربزرگ كه مربوط به ۷۸۱ هـ.ق است، تبديل به دفتر ميراث فرهنگي شهر شده ودر مرمت در چوبي تاريخي آن از جا كنده شده و به جايش در آلومينيومي گذاشتند و چه بسيار يادگاري بر ديوارهاي آن حكاكي شده و مي شود.
| بقعه ميربزرگ در چه سالي و توسط چه كساني مرمت شد؟
* بقعه ميربزرگ ـ آرامگاه ميربزرگ ـ حدود پنج سال قبل ظاهراً مرمت شد اما فقط داخل آنرا گچكاري كردند وهيچ مرمتي توسط باستان شناسان و كارشناسان مرمت صورت نگرفت، به طوري كه ديگر از كاشي هاي الوان و كاشي هايي كه كمربندي از آيات قرآن بر آن نقش بسته بود به چشم نمي آيد و بخشي از آنها بر زير گچكاريهاي انجام شده مدفون شدند و ضريح چوبيني كه مقبره ميربزرگ در زير آن قرار گرفته، در حال تخريب است و چون آمل در گسل زلزله قرار دارد، شكافهايي بر ديواره هاي آن در طول ساليان متمادي ايجاد شده كه نياز به مرمت واقعي دارد نه گچكاري!
| آيا بناي ناصرالحق كه روي شهر قديم آمل بنا شده مرمت شده است؟
* گنبد ناصرالحق كه يكي از سادات حسني است چند در ورودي و گنبد مدور دارد كه در گذشته سراميك الوان بود و هنوز هم تكه هايي از آن آثار باقي است و در قرن نهم هجري ساخته شده اما امروزه از آن جز ويرانه اي باقي نمانده و فقط با چند داربست از فروپاشي كامل آن جلوگيري شده اما هيچ اقدامي جهت بازسازي و مرمت آن انجام نشده است.
هنگامي كه باستان شناسان براي كاوش به اين منطقه آمدند فكر مي كرديم حتماً اقدامي براي بازسازي ناصرالحق نيز انجام خواهند داد غافل از اينكه مي روند و ديگر باز نمي گردند.
| آيا در حال حاضر از اين منطقه شناسايي شده حفاظت مي شود؟
* حفاظت كه نمي توان گفت، پيرمردي آنجاست و از ورود افراد به آن محدوده جلوگيري مي كند اما حفاظت و حراست صورت نمي گيرد.
| در شهر چنداثر تاريخي وجود دارد كه نياز به مرمت دارد؟
* بطور مشخص نمي توان گفت چنداثر بلكه همه آثار موجود ما نياز به مرمت دارند چرا كه سالهاست مورد توجه نبوده اند، حداقل پنج خانه قديمي بي نظير داريم كه هنوز هم مسكوني اند و بارها نيز مورد دستبرد و تعرض جويندگان گنج قرار گرفتند و باز هم ميراث فرهنگي هيچ اقدامي جهت به ثبت رساندن اين خانه ها و جلوگيري از تخريب آنها انجام نداده است. از جمله «خانه شفاهي» است كه سيصدسال قدمت دارد وهنوز در آن زندگي مي كنند و در سال تعداد زيادي از محققان و دانشجويان معماري براي بازديد آن مي آيند كه در حال فروپاشي است، (اين بنايك شاه نشين و حجره كوچك بسيار زيبا هم دارد كه دانشجويان را به سوي خود مي كشاند و مسيرهاي گربه روي آن هنوز سالم هستند.)
| گفتيد كه اين خانه ها گاه مورد تعرض قرار مي گيرند آيا تا به حال سرقتي هم صورت گرفته است؟
* خوشبختانه خير، اما جويندگان گنج قيمت هاي بسيار بالايي براي خريد اين خانه ها به صاحبانشان پيشنهاد مي دهند كه اگر اقدامي از سوي ميراث فرهنگي صورت نگيرد، يا توسط انبوه سازان تخريب مي شوند و يا توسط گروه اول. در ساخت «خانه شفاهي» حتي يك ميخ فلزي به كاربرده نشده است بلكه همه چفت و بسط ها با ميخ چوبي است و برخي از اين خانه ها به مرور به دليل بازسازيهايي كه صاحبان اين املاك انجام دادند، در قسمت هايي تغيير شكل داده اند، در يكي از اين خانه ها حسينيه اي با كنده كاري و آيينه كاري وجود دارد كه مالك خانه از آن مكان به عنوان كارگاه چوب بري استفاده مي كند و طبيعي است كه ممكن است خسارات جبران ناپذيري بر آن وارد آيد كه تنها ميراث فرهنگي شهر با اقدامي جدي مي تواند از آن جلوگيري كند.
| انجمن روزنامه نگاران حامي ميراث فرهنگي