«جهان امروز ما در تنگناي پرجمعيتي و پرمصرفي بشر گرفتار آمده است؛ تنگنايي كه مي تواند نيمي از گونه هاي زنده و منحصر به فرد سياره زمين را درقرن جاري به ورطه انقراض و نابودي بيفكند.»اين سخنان نه از زبان يك كارشناس نوپا و منفي باف و بلكه از سوي يكي از بزرگترين زيست شناسان معاصر و استاد دانشگاه هاروارد در جمع بيش از ۲هزار بوم شناس در شهر تاكسون ايالت آريزونا ايراد شده است.
پروفسور ادوارد ويلسون (Edward Wilson) زيست شناس و كارشناس زيست محيطي برجسته جهان، در نشست بوم شناسان در آمريكا به جهانيان هشدار داد كه در صورت تداوم روند كنوني تخريب و نابودي زيستگاهها و منابع بوم شناختي زمين، تا سال ۲۱۰۰ ميلادي نيمي از گونه هاي زنده اي كه هم اينك در كنار ما به زندگي خود ادامه مي دهند براي هميشه پهنه اين كره را ترك خواهند كرد.
مدير بخش حشره شناسي موزه جانورشناسي مقايسه اي دانشگاه هاروارد كه تاكنون دوبار به سبب آثار مكتوب درخشان خود موفق به اخذ جايزه بزرگ پوليتزر شده، به صراحت اعلام كرد كه اينك پايان بازي فرارسيده است و كوچكترين فرصتي براي اهمال و كوتاهي مجدد وجود ندارد، چرا كه زمين منابع زنده خود را به طور روزافزون و با سرعتي سرسام آور از دست مي دهد و مسبب اصلي اين زوال شرم آور كسي نيست جز بشر.
وي خطاب به بوم شناسان برجسته جهان افزود: « به عقيده من بزرگترين چالش، ارتقاي كيفيت زندگي انسانها در جاي جاي جهان است و اين روند ساير انواع حيات را در تنگنا و فشار قرارمي دهد.» بنا به اظهار ويلسون، «مناطق بحراني» تنوع زيستي جهان در نقاطي از جهان در حال توسعه قرارگرفته كه فقر بر آنجا حاكم است و مردم بيچاره و گرسنه اين مناطق حتي جايي براي رفتن نيز ندارند.
استاد دانشگاه هاروارد خاطرنشان ساخت: زماني پرداخت مبلغي در حدود ۲۸ميليارددلار مي توانست ۲۵ منطقه از غني ترين مناطق تنوع زيستي جهان را مورد حفاظت و حمايت قراردهد؛ مناطقي كه قلب جنگل هاي گرمسيري آمازون، كنگو و گينه نو را تشكيل مي دهد. به بيان وي، اين مبلغ تنها يك دهم درصد از توليد سالانه جهان را شامل مي شود، درحالي كه نابودي تنوع زيستي به مفهوم از دست رفتن اين ثروت براي هميشه خواهد بود و پس از نابودي آن، پرداخت صدها برابر اين مبلغ نيز حاصلي در بازگشت آنها نخواهد داشت.
بزرگترين متفكر و انديشمند تنوع زيستي و گونه هاي زنده كه در اجلاس سالانه انجمن بوم شناسي آمريكا و انجمن احياي بوم شناختي سخن مي گفت، اظهار داشت: تاكنون تقريباً ۱/۶ ميليارد گونه توسط دانشمندان و محققان شناسايي و ثبت شده، در حالي كه اين تعداد گونه تنها بخشي از تعداد كل گونه هاي زنده موجود بر روي زمين است.
وي تعداد كل گونه هاي زنده زمين را نامشخص و شمار احتمالي آن را از ۵ تا ۱۰۰ ميليون گونه ذكر كرد و افزود بيشتر گونه هاي زنده ناشناخته شامل حشرات و ميكروب ها و به ويژه مورچه ها هستند كه بايد مورد شناسايي قرارگيرند. البته برخي از منتقدان نيز هشدارهاي مطرح شده توسط ويلسون و ساير محيط زيست گرايان درخصوص نابودي و زوال تنوع زيستي جهان را به استهزاء گرفته اند و آن را بيشتر مقوله اي سياسي تلقي كرده اند. بيورن لومبرگ (Bjorn Lomborg)، آمار دان دانماركي، يكي از آنهاست كه اظهارنظرهاي غيركارشناسي وي در كتابش با عنوان «محيط زيست گراي شكاك» داد از نهاد مختصصان سراسر جهان بيرون آورده است. لومبرگ در كتاب خود، ادعاي پروفسور ويلسون مبني بر نابودي سالانه ۲۷ تا ۱۰۰ هزارگونه زنده را انكار كرده و آن را غيرواقع ناميده است.
لومبرگ معتقد است جهان طي نيم قرن آتي تنها حدود ۰/۷ درصد از گونه هاي زنده خود را از دست خواهد داد. وي همچنين يكي از مهمترين و مؤثرترين نظريات ادوارد ويلسون را مورد هجوم و انتقاد خويش قرارداده است. مطابق نظريه مزبور، ميان وسعت و اندازه زيستگاه وتعداد گونه هاي موجود در آن ارتباط محكمي وجود دارد و عامل دوم متغيري از عامل نخست است.
در دهه ،۱۹۶۰ ويلسون در پي بررسي هاي خود اعلام كرد كه كاهش ۹۰درصدي در زيستگاههاي جزاير موجب كاهش تعداد موجودات زنده آن جزاير به نصف تعداد اوليه مي شود. از آن پس نظريه جزاير وي حتي در خصوص زيستگاههاي غيرجزيره اي نيز به كار گرفته شد، چرا كه زيستگاههاي منقطع و بريده شده نسبت به ساير زيستگاهها بسان يك جزيره بوده و ارتباط خود رابا ساير زيستگاهها تا حد چشمگيري از دست داده است و از اين رو، نظريه ويلسون ضمن پيشرفت و تكميل شدن روزافزون، كاربرد بسيار وسيعي در علم بوم شناسي و حفاظت از حيات وحش پيدا كرد.
با وجود اين، لومبرگ براين عقيده است كه جنگلهاي باراني برزيل به رغم آن كه كاهش شديدي را تجربه كرده اند، شاهد زوال تنوع زيستي خود نبوده اند و ميزان انقراض گونه ها (اگر چنين چيزي اتفاق افتاده باشد) بسيار اندك و ناچيز بوده است.
لازم به ذكر است كه در پاسخ بيورن لومبرگ، دانشمندان و محققان بي شماري از جهان در سال ميلادي گذشته اقدام به پاسخگويي و رد نظرات غيركارشناسي وي نمودند و پروفسور ويلسون نيز فصل تنوع زيستي كتاب «محيط زيست گراي شكاك» را بسيار خطرناك و به لحاظ سيستماتيك خدشه دار توصيف كرده است.
ويلسون در پايان سخنراني خود، زيست شناسان و ديگر دانشمندان جهان را به اقدام عملي جهت ارتقاي وضعيت حفاظتي تنوع زيستي فراخواند و بر ضرورت اقدام همه جانبه دراين زمينه پاي فشرد. وي تصريح كرد: تمدني كه انسان را بر سفينه فضايي سوار كرده و شگفتي هاي ديگري آفريده، مطمئناً راهي براي حفظ و حراست از تماميت و يكپارچگي بوم شناختي اين سياره خواهد يافت و در اين مسير نيز موفق خواهد شد.