Iran Newspaper

«آينده از آن ملت ما خواهد بود.» اين جمله اي است از نامه اي كه چندي پيش ۳ رئيس جمهوري آذربايجان، تركيه و گرجستان در مراسم افتتاح خط لوله باكو ـ جيحان در بطري گذاشته آن را در جايي كه كلنگ خط لوله را زدند، دفن كردند تا پيامي براي آيندگان باشد! در پايان اين نامه، امضاي «احمد نجدت سزر»، «حيدرعلي اف» و «ادوارد شوارد نادزه» رؤساي جمهوري اين كشورها كه سرانجام با كمك آمريكا به رؤياي گرانقيمت و پرهزينه خود جامه عمل پوشانيدند، قراردارد.
قرار است اين خط لوله از باكو آغاز شود و پس از عبور از تفليس به بندر جيحان تركيه پايان يابد و به اين ترتيب نفت را از طريق درياي مديترانه به غرب انتقال دهد.
طبق برنامه بهره برداري از اين خط لوله سال ۲۰۰۵ آغاز مي شود و از آن پس نيز تأمين كننده بخش عظيمي از نيازهاي نفتي غرب خواهد بود.
كشمكشها براي تعيين مسير اين طرح عظيم نفتي كه يكي از بزرگترين طرحها در خاورميانه به شمار مي آيد، هشت سال پيش يعني تقريباً از ۱۹۹۴ و زماني كه باكو به يكي از مخازن بزرگ نفتي خود در درياي خزر در منطقه «كاشاقان ـ چراغ» دست يافت، آغاز شد. در آن هنگام، ايران و روسيه، آمادگي خود را براي انتقال نفت از خاك خود به سوي غرب اعلام كردند اما سردمداران آمريكا مانع اين امر شدند چرا كه واشنگتن از قبل مهره هاي خود را در صفحه شطرنج خاورميانه چيده بود و به همين دليل مسير ۱۷۶۰ كيلومتري باكو ـ تفليس ـ جيحان را كه هزينه اي بالغ بر ۲‎/۵ ميليارد دلار دربرخواهد داشت، به مسيرهاي كوتاهتر و كم هزينه تر ايران و روسيه ترجيح داد و به اين ترتيب با يك تير چند هدف را نشانه گرفت.
علي اف در مصاحبه مطبوعاتي اخير خود با تأكيد بر اين كه اجراي چنين پروژه اي بدون حمايت مالي آمريكا امكانپذير نبود، ابراز اميدواري كرد رابطه دوستانه شان با كاخ سفيد ادامه يابد اما كاخ سفيد چه اهدافي را در پس پرده اين پروژه بزرگ دنبال مي كند؟ از سالها پيش، روسيه در انتقال انرژي يكه تاز خاورميانه بود. روسها از زمان شكل گيري اتحادجماهير شوروي همواره سياست گسترش خط لوله هاي نفتي خود را در منطقه دنبال مي كردند. پس از فروپاشي اتحاد شوروي، اين تدابير همچنان ادامه يافت و در اين مدت بهترين راه براي دستيابي به قدرت مجدد در خاورميانه سرمايه گذاري در منابع انرژي شناخته شد. روسيه صاحب يكي از بزرگترين و مجهزترين شركتهاي سرمايه گذاري در اين امر بود و مي توانست به راحتي از پس اجراي طرح انتقال نفت به اروپا نيز برآيد. اما اين موضوع زنگ خطري براي آمريكا بود، چرا كه با اين ترتيب منافعش در خاورميانه به طور جدي به خطر مي افتاد. واشنگتن با نفوذي كه در جمهوري آذربايجان، تركيه و گرجستان داشت، توانست راه روسها را به راحتي سد كند. از سوي ديگر، روسيه به هيچ وجه موافق استقلال عمل كشورهاي كوچك اطراف خود در قفقاز و آسياي مركزي از نظر انرژي نبود، چرا كه از اين راه مي توانست همواره براي كنترل شان، حربه اي در دست داشته باشد، همانطور كه چنين سياستي را نيز در قبال گرجستان اتخاذ كرده بود. بويژه اخيراً روسها به بهانه هاي مختلف ازجمله جاي دادن تجزيه طلبان چچني درخاك گرجستان ، گرجيان را به قطع ارسال نفت تهديد مي كرد ودر واقع، با اين كار، همواره سلطه خود را براين كشور حفظ مي كرد. اكنون گرجستان تاچندسال آينده ازاين فشار رها خواهد شد. ضمن آنكه ازاين راه مي تواند اندكي به اقتصاد ضعيف خود جان بخشد . شواردنادزه در گفت وگوي خود با روزنامه نگاران خارجي با بيان اين كه طرح باكوـ تفليس ـ جيهان بزرگترين هديه براي آنها بوده است ، گفت: با اجراي اين طرح، كارگران گرجي تاچندسال كار خواهند داشت . درضمن ، ما نيز بزودي هم از نظر نفت وهم از نظر تجهيزات الكتريكي رشد زيادي خواهيم كرد و ديگر وابسته نخواهيم بود.»
از سوي ديگر ، با اين كار آمريكا به زعم خود، جلوي گسترش فعاليتهاي انرژي ايران را گرفته ومانع افزايش همكاريهاي اين كشور با همسايگانش شده است. اما اين طرح مسائل ديگري را نيز به همراه دارد. ارمنستان چندان ازاين كار خشنود نشده زيرا معتقد است اين خط لوله باعث افزايش چالشها وكشمكشها برسر موضوع نخجوان ـ قره باغ خواهد شد. برخي تحليلگران براين باورند كه اجراي چنين طرحي آن هم با سرمايه گذاري انگليس ـ آمريكا وفرانسه بايد مستلزم بستري امن و به دور از درگيري باشد. بنابراين مسأله نخجوان وقره باغ بايد به هرطريقي كه شده به پايان برسد. البته امكان دارد راه حل اين معضل به نفع ارمنستان نيز تمام شود وحتي شايد غرب خواستار آن باشد كه آذريها دست از قره باغ بردارند ، چون مطمئناً نفع اين طرح درمقابل اين سرزمين ناچيز است. يكي از سياستمداران آذري در يك مصاحبه مطبوعاتي با اشاره به اين كه باكو تا آنجا كه بتواند، سعي خواهد كرد موضوع قره باغ را به نفع خود به پايان برساند، اظهار داشت: به هرحال، نفوذ غرب و اروپا دراين طرح خيلي زياد بوده وشايد جمهوري آذربايجان براي به دست آوردن برخي امتيازها، ازاين منطقه چشم پوشي كند.
تركها نيز دراين ميان، به رؤيايي كه همواره با حسرت به آن مي انديشيدند، دست يافتند . تركيه از كشورهايي است كه درمنطقه خاورميانه هيچ منبع انرژي دراختيار ندارد. درحالي كه همسايگان آن يعني ايران، آذربايجان و عراق ازاين موهبت برخوردارند ازاين رو، تركيه نيز همواره خواهان اين بوده است كه به نوعي از اين منابع نفع ببرد تا شايد بتواند اندكي به اقتصاد نابسامان خود سروسامان بخشد، درواقع، باكوـ جيحان بهترين موقعيت براي آن به شمار مي آمد. از سوي ديگر، تركها كه در آرزوي پيوستن به اروپا بوده وهستند ازاين راه توانستند خود را به غرب نزديكتر ببينند وشايد زماني ازاين به عنوان يك امتياز در اتحاديه اروپا بهره جويند. اما به هرحال ، آنچه واضح است ، آنكه تمام اين موضوعات با نفوذ آمريكا و در راستاي اهداف استراتژيك وسلطه جويانه كاخ سفيد درخاورميانه صورت گرفته، نه با تصميم گيري كشورهايي چون جمهوري آذربايجان وتركيه ! جالب اين كه آخرين جملات نامه تاريخي ۳رئيس جمهوري حاوي پيامهاي صلح ودوستي در منطقه بود، درحالي كه حداقل با حضور نظامي آمريكا به نظر نمي آيد چنين شعاري عملي شود.