بي ترديد ريشه هاي سرسبزي و بارآوري درخت تنومند و شكوهمند ادبيات فارسي را بايد در مفاهيم و شيوه هاي هنري بيان و زبان قرآن كريم هم، جست وجو كرد و دريافت. قرآن از بدو ظهور، چونان سرچشمه اي جوشان و سرشار، از كوهساران وحي سينه پيامبر ، فوران كرد و بر دامنه ها و سرزمينهاي تشنه و مستعد دلهاي ياران و شنوندگان و گردندگان ريخت وتمامي دانه هاي مستعد وهسته هاي بالنده را كه آب و آفتاب نديده بودند، برآورد و شكوفا وشاداب و بارور كرد و هركجا گوش و دلي شنوا وپذيرا يافت، با بانگ آشناي خويش همراه ساخت.
بدون فهم و دريافت روشن و رسا و بنيادي كلام وحي و رسول وحي آور، نمي توان نقبي به هزار توي پوشيده و پيچده ادبيات ملي و قومي ايران زد. زبان وادبيات فارسي در شكل و مضمون و محتوا و گاه زبان وبيان عميقاً گره خورده با ترفندهاي هنري قرآن كريم بوده است و هر كه سر شناخت آن را دارد به ناچار بايد اين را دريابد و بشناسد.
يكي از مهم ترين گلوگاههاي پيوند اين دو سنت ديرينه (ايران و اسلام) شعر و شيوه خاص هنر نمايي حافظ است، تا آنجا كه مي توان شعر حافظ را اوج گره خوردگي فرهنگ ايراني ـ اسلامي دانست.
حافظ و شعرش در واقع عصاره تلفيق و آميزش آموخته هاي اسلامي با سنت هاي ديرينه زبان وادب ايراني است. نگاه نو حافظ به ميراث كهن و طرح دگرسان و دگرگوني كه او از اين ميراث و سنت براي دنيا و زبان شعر خويش آفريده است، شايد ديگر تكرار پذير نباشد چنان كه هيچ اثر هنري ممتازي تكرار پذير نيست. پيش از آن كه به بحث تفصيلي تر در اين باب بپردازيم به اين نمونه گويا دقت كنيد.
كلماتي مثل زكات، نصاب، حسن ، حد، كمال، مسكين، فقير همه كلماتي قرآني و عربي اند كه در حوزه و قلمرو كاملاً فقهي و شرعي (به جز حسن) به كار مي روند.
همين كلمات برگرفته از فقه وحدود اسلامي در دستگاه هنري حافظ، رنگ وآهنگ ديگري مي گيرد ويكي از بديع ترين تصويرهاي عاشقانه را در حيطه فرهنگ اسلامي مي آفريند:
نصاب حسن در حد كمال است
زكاتم ده كه مسكين وفقيرم
ازاين نمونه بهره گيري ها در شعر حافظ بسيار زياد است وشمارش و پرورش آنها مجال ومقالي فراخ مي طلبد، اما در باب جايگاه قرآن در چشم ودل حافظ به اختصار بايد گفت حافظ به چندين وچند شيوه از مفاهيم، قصه ها، مضامين، زبان ، بيان وشگردهاي هنري قرآن كريم براي باروري وگيرايي وزيبايي شعر خود سود برده است.
اما آنچه بايد دقت وافري به آن داشت، شيوه هاي فراگيري بيان قرآن در شعر حافظ است. يعني شگردهاي تصويرآفريني ، هاله آفريني هاي معنوي درگيرسازيهاي مخاطب با فضاهاي دروني خويش، ابهام وايهام هاي هنري بسيار بديع به جز آنچه در بديع و بيان تحت عنوان ابهام وايهام بحث مي شود . موسيقي هاي عجيب وغريب واژگاني ، تركيبي و بويژه درون متني كه به نظر من شاهكار قرآن شناختي حافظ است وبنيادي ترين قائمه گيرايي موسيقايي واژگاني او و از پس اينها نوع برخورد حافظ با قصه ها، فضاسازيهاي معنوي، شخصيت ها وموضوعات عمده در قرآن كريم است كه واقعاً هوشياري وبيداري حافظ را در نوع برخورد با قرآن كريم ودرك جا و جايگاه شعر خويش مي رساند. براي نمونه مي توان به نوع برخورد حافظ با يكي از مهم ترين وزيباترين قصه هاي قرآن اشاره كرد كه درواقع بنياد شناخت شناسي قرآن را در باب انسان وجهان مي نماياند وآن موضوع قصه آدم وفرشته ها وسجده ملائك برآدم و ورود آدم به روضه رضوان وعنوان خليفة اللهي اوست. اين قصه در چند جا از قرآن مطرح شده و از زاويه هاي مختلف بياني ومعنوي بدان عطف توجه شده است.
حافظ كليت ماجرا را مي بيند و تمام آن را در دستگاه كاتاليزوري شعر خويش وارد مي كند و با حفظ اصالت و صحت قصه، رنگ و بوي مكان و زمان وزبان خويش را در آن مي ريزد و آنچه را كه مي خواهد از آن نتيجه مي گيرد. به اين دو سه بيت كه كاملاً مبتني بر همان قصه قرآن است توجه كنيد و سپس مراد و مقصود حافظ را در آن دنبال بفرماييد:
ملك در سجده آدم زمين بوس تو نيت كرد
كه در حسن تو لطفي ديد بيش از حد انساني
و:
پدرم روضه رضوان به دوگندم بفروخت
ناخلف باشم اگر من به جوي نفروشم
و:
در عيش نقد كوش كه چون آبخور نماند
آدم بهشت روضه دارالسلام را
چنان كه گفته شد در طول تاريخ ادب فارسي به اين بعد هنري حافظ كمتر توجه شده است و بيشتر به تأثيرات مستقيم و صريح و روشني كه حافظ از قرآن كريم گرفته، پرداخته اند. به نظر مي رسد آنچه حافظ از قرآن در سينه داشته دهها بار بدان مي نازد، بسي بيشتر از تأثيرپذيري مستقيم از آن باشد كه اين كار در عين ارزشمندي و احترام، هنر هر هنرمند متوسطي هم مي تواند بود. آنچه حافظ را در برخورد با قرآن حافظ و بويژه «لسان الغيب» ساخته توجه عميق و دقيق و خلاقانه حافظ به ساختار هنري قرآن كريم و درك شيوه بيان هنري اين كتاب جاودان است كه هر كس حتي هنرمندان خوب بدان راه برده اند. حافظ از راز گيرايي وحي و از معجزه زيبايي قرآن (در لفظ و معنا) با تجربه ها و تأملات و خلوت نشيني هاي طولاني و شب زنده داريهاي پر دردوسوز و چله نشيني هاي چندين باره و پر سحر، آگاه شده است و به ژرفاي جهان وحي از طريق بسط تجربه دروني خويش راه يافته است و مي داند كه شكل و پيام و زبان در ارتباط با موسيقي كلام چگونه رباينده دلها و صياد جانها خواهد بود. شايد راه برد حافظ به همين ژرفاي عالم الهام بوده است كه هم از آغاز «لسان الغيب» را زيبنده جان او ساخته است و اين مسأله اي است كه بايد با دقت و هوشياري و علم و دانش فراوان ادبي و قرآني همراه با درك و شم هنري و زباني بررسي شود.
احتمالاً راز اين نكته كه حافظ چندين وچندبار در جلوه هاي مختلف اشعاري نظير ابيات زير را مي سرايد، همين باشد:
نديدم خوشتر از شعر تو حافظ
به قرآني كه اندر سينه داري
و:
حافظا در كنج فقر و خلوت شبهاي تار
تا بود وردت دعا و در س قرآن غم مخور
و:
عشقت رسد به فرياد گرخود به سان حافظ
قرآن زبر بخواني با چهارده روايت
به هر حال، نگاهي به بسامد موضوعات قرآني در شعر حافظ، نماينده عمق تأثير قرآن بر روان حافظ است. گرچه گروهي خواسته اند با زمان بندي شعر حافظ، تأثير زبان و بيان قرآن بر حافظ را مربوط به دوره جواني و اوايل عهد شاعري او كنند و سپس شعر حافظ را رها و آزاد از هر قيد و بندي بپندارند اما وجود غزلهاي متنوع و متفاوت و مشخص نبودن تاريخ دقيق هيچ غزلي (به جز مقداري) اين فرضيه را رد مي كند. به نظر ما حافظ هيچگاه نخواسته و نتوانسته از حيطه وسيع معلومات قرآني خويش دل بردارد و آنها را به كار شعر و نگاه خويش نكند و هنرش را مقتدر نسازد البته اين نكته را نيز باور داريم كه نوع نگاه حافظ در سلوك شعري خويش به جهان و از جمله قرآن در مراحل مختلف روحي و شعري خويش دگرگون شده است و در آغاز كه شريعت شعري خويش را بنياد نهاده با طريقت درد و نياز، جاده سلوك معنوي خويش را در درون بنياد مي نهد و در انتها به حقيقت حامي و كار مفاهيم قرآني مي رسد و از روزن «سالك مبتدي» پابه فضاي «واصل منتهي» مي نهد و همه چيز را در آسمان جان خويش ديگرگون مي بيند. اگر كسي بخواهد مقدار تأثير قرآن بر ذهن و زبان حافظ را بررسي كند مي تواند در موضوعات و قلمروهاي زيردقت كند تا با حجم و مقدار اين تأثير بيشتر آشنا شود:
ـ واژگان
ـ تركيبات
ـ تعبيرات
ـ تلميحات
ـ اقتباسات
ـ تصريحات و…
براي حسن ختام مقال و آشنايي بيشتر با تأثيرپذيريهاي مستقيم حافظ از قرآن يكي دو نمونه را نقل مي كنيم و اميد آن را داريم كه حق و حافظ ياري كنند تا يادداشتهايي را كه در اين زمينه جمع كرده ايم، موفق به تدوين و نشرشان بشويم:
دام سخت است مگر يار شود لطف خدا
ورنه آدم نبرد صرفه ز شيطان رجيم
و:
نشاط عيش و جواني چو گل غنيمت دان
كه حافظا نبود بر رسول غير بلاغ
ـ اشاره به آيه و ماعلي الرسول الاالبلاغ (عنكبوت ۲۹ـ۱۷)
و:
در طريقت هرچه پيش سالك آيد خير اوست
در صراط مستقيم اي دل كسي گمراه نيست
كه در سوره هاي: ۲ـ،۱ ۱۵ـ،۱۴ ۱۹ـ،۳۷ ۳۶ـ،۶۱ ۶۱ـ۶۴ اين تعبير به كار رفته است.
و: بانگ گاوي چو صدا بازدهد عشوه مخر
سامري كيست كه دست از يد بيضا ببرد
كه برداشتي زيبا از آيه: واتخذ قوم موسي من بعده من حليهم جسداً له خوار الم يرو انه لا يكلمهم.… (طه ۹۰ـ۲۰)
نيز: آسمان بار امانت نتوانست كشيد
قرعه كار به نام من ديوانه زدند
چنان كه اشاره شد، اينگونه تأثيرات آشكار است و با مقداري تحقيق و تفحص مي توان يافت و دريافت اما آن نگاه هنري ويژه حافظ به قرآن را كه شعر او را مقبول خاص و عام ساخته است و بيشتر آن در حيطه بيان و زبان قرآن است، هنوز كسي به درستي كار نكرده است.

با گذشت ۴ روز از برگزاري هفدهمين جشنواره بين المللي فيلم كودكان و نوجوانان اصفهان، مورد بررسي قرار گرفت در حالي كه اين رويداد سينمايي از نيمه گذشت و دو روز بعد شهر گنبدهاي فيروزه اي، شاهد پايان كار اين جشنواره خواهدبود.
به گزارش خبرنگار اعزامي «ايران»، تا پايان شب گذشته در ۴ سينماي نمايش دهنده آثار جشنواره مجموعاً ۱۶۷ فيلم بلند و كوتاه به نمايش درآمده اند و اين درحالي است كه بيشترين استقبال از فيلمهاي بخش «گزيده هاي فجر در اصفهان» صورت گرفته است، در اين بخش، آثاري همچون «قول»، «اتاق پسر»، «ديگران» و ... به روي پرده مي روند. بعد از اين بخش به ترتيب آثار بخش «سينماي خيال پرداز» و «مسابقه سينماي ايران» شاهد استقبال نسبي هستند.محمدعلي جوادي شهردار اصفهان در گفت وگو با خبرنگار «ايران» درباره نقاط قوت و ضعف جشنواره امسال نسبت به جشنواره هاي پيشين گفت: برنامه هاي جنبي با شكل قوي تر و پوشش بيشتري در جشنواره امسال جاي گرفته اند، از سوي ديگر اجراي برنامه ها و آيين هاي جشنواره در مناطق محروم نسبت به سالهاي گذشته بيشتر شده است. وي با اشاره به همكاري اداره آموزش و پرورش براي حضور دانش آموزان در سينماهاي جشنواره گفت: در جشنواره كنوني سرور و شادي بيشتر شده و فيلمهاي قوي تر و بيشتري در بخشهاي مختلف به نمايش درآمده اند. شهردار اصفهان درپاسخ به پرسش خبرنگار ما مبني بر اينكه چرا اكثرسأنس هاي نمايش فيلم با استقبال فراگير مردم مواجه نشده است، تصريح كرد:هرساله در روزهاي اول و دوم ما شاهد عدم استقبال فراگير مردم هستيم اما در روزهاي بعد وضعيت بهتر مي شود. گرچه همين روزهاي نخست نيز نسبت به سالهاي گذشته وضعيت بهتري داشته است.
محمد مهدي عسگرپور مديرعامل فارابي و مدير جشنواره فيلم كودكان و نوجوانان اصفهان نيز در گفت وگو با خبرنگار ما درباره نقاط قوت و ضعف جشنواره گفت: از نظر اجرايي با نظم و ترتيب بيشتري در اين جشنواره مواجهيم.
وي افزود: درست است كه هفده دوره جشنواره را پشت سر گذاشته ايم اما طبيعي است كه همواره مشكلاتي وجود داشته باشد كه البته هرسال اين مشكلات كمتر مي شوند.
مديرعامل فارابي در ادامه گفت: در كشور ماكار جمعي مشكل است اما با اين حال تلاش مي كنيم از هرجهت كامل تر از سالهاي گذشته عمل كنيم.
عسگرپور اضافه كرد: ازنظر توليد آثار سينماي كودك و نوجوان امسال وضع بهتر شده و چند فيلم براي مخاطب كودك و نوجوان توليد شده است.وي در مورد ضعف هاي اين دوره از جشنواره نيزبه ما گفت: واقعيت اين است كه بسياري از دوستان درك درست و كاملي از موقعيت بين المللي جشنواره ندارند. از سوي ديگر سالنهاي ما مناسب برگزاري يك جشنواره بين المللي نبوده و كيفيت نمايش فيلم در آنها پايين است. گفتني است هفدهمين جشنواره بين المللي فيلم كودكان و نوجوانان اصفهان كه با حضور ۸كشوردر اصفهان در جريان است، دوشنبه به كار خود خاتمه مي دهد.

كنگره هنرهاي اسلامي و صنايع دستي كه در تاريخ ۱۲ مهرماه در مجموعه چهلستون اصفهان برگزار شده بود، پس از ۵ روز برگزاري نمايشگاه و نشستهاي تخصصي به كار خود پايان داد.
به گزارش رسيده از وزارت ارشاد، در بيانيه پاياني اين كنگره بر تأسيس موزه شهر اصفهان، اهميت گفت و گوي تمدنها، ايجاد مركزي در سازمان كنفرانس اسلامي با هدف بررسي اقتصاد هنرها و صنايع دستي، طرحها و برنامه هاي تشويق كننده به صورت جوايز، تأسيس اتحاديه هنرمندان جهان اسلام براي تعيين سطح استانداردهاي كيفي هنرها و صنايع دستي و تدوين دايرة المعارف هنرهاي اسلامي و... تأكيد شد.

نسخه نايابي از رمان «اوليس» اثر معروف جيمزجويس كه در سال ۱۹۳۵ با جاگذاري در يك جعبه دستمال كاغذي بطور قاچاق وارد خاك ايرلند شد هم اكنون به همراه ۲۵ اثر معروف ديگر از اين نويسنده در زمره ميراث ملي ايرلند قرار خواهد گرفت.
به گزارش نشريه گاردين اين نسخه نفيس كه ارزش آن هم اكنون چهل هزار يورو برآورد شده است زماني به نمايشنامه نويس اهل بلفاست «جان بويد» تعلق داشت كه در ماه ژوئيه درگذشت. خانواده اين نمايشنامه نويس هم اكنون تصميم دارند اين نسخه ناياب را به همراه مجموعه اي ديگر از كتابهاي او به مركز جيمز جويس در دابلين اهدا كنند. در اين گزارش آمده است: بويد چاپ دوم از كتاب «اوليس» را درپاريس خريداري كرد و بخاطر ممنوعيت چاپ آن در ايرلند آن را بطور قاچاق وارد خاك اين كشور كرد. اين كتاب در حال حاضر يكي از ۱۵ نسخه نفيسي است كه تصور مي شود در ايرلند موجود باشند كه از ميان آنها ۳ نسخه در كتابخانه ملي ايرلند نگهداري مي شود و ۱۲ نسخه ديگر در دست مجموعه داران خصوصي است.
گفتني است در حال حاضر بسياري از آثار به جا مانده از جيمز جويس كه درميان مجموعه داران خصوصي بخصوص آمريكايي نگهداري مي شود از ارزش مالي بالايي برخوردارند. سال گذشته كارت پستالي با دستخط اين نويسنده شهير به قيمت نه هزار پوند به فروش رسيد و حتي قيمت برخي از آثار اوليه امضا شده او تا صدهزار يورو برآورد شده است. چندي پيش نگارخانه ملي ايرلند درپي انتقاد برخي از دوستداران اين نويسنده از دولت ايرلند به خاطر سهل انگاري در حفظ ميراث ادبي نويسنده ملي كشورشان اقدام به خريد مجموعه اي عظيم از دست نوشته ها و يادداشتهاي اين نويسنده به قيمت هشت ميليون يورو كرده بود.

باتوجه به تحولات فرهنگي و اجتماعي در دنياي امروز ما همچنان نيازمند پرداخت شيوه هاي نوين براي بازانديشي روحي و فردي در نهادهاي فرهنگي عاشورا هستيم.
به گزارش رسيده از وزارت ارشاد، احمدمسجدجامعي كه در آيين چهارمين دوره اجلاس كتاب سال ولايت در يزد سخنراني مي كرد، با اشاره به نامگذاري امسال به نام سال عزت و افتخار حسيني ازسوي مقام معظم رهبري اظهارداشت: اين نهاد فرهنگي، سرمايه عظيم علمي و معنوي است كه بايد موردتوجه باشد و ازطريق بازشناسي و بازانديشي موردتوجه قرارگيرد.
احمدمسجدجامعي همچنين پنجشنبه گذشته در مراسم گشايش نخستين جشنواره اميد در مجموعه تاريخي سعدآباد تأكيدكرد: برنامه هاي فرهنگي بايد به گونه اي طراحي شود تا زمينه شادابي مردم بويژه جوانان را فراهم كند زيرا نشاط و شادابي لازمه جامعه پويا و فعال است.

• خانه هنرمندان ـ نمايشگاهي از آثار حسين ماهر با عنوان «تجسم به روايت طرح»، از ۲۲ مهر تا ۲ آبانماه، از ساعت ۹ صبح تا ۱۸ بعدازظهر، خيابان طالقاني، خيابان موسوي، باغ هنر، تلفن: ۸۳۱۰۷۸۵

• نگارخانه بنفشه ـ نمايشگاهي از طراحيهاي فيگوراتيو سياوش مهويس و احمد مقدسي، ۲۰ تا ۲۵ مهر، از ساعت ۱۶ تا ۱۹ بعداز ظهر، ملاصدرا، نبش شيراز جنوبي، كوچه بهار پلاك ،۵۰ تلفن: ۸۰۳۴۲۴۷

• نگارخانه نياوران ـ نمايشگاهي از آثار نقاشي وحجم، محمود زنگنه، ۱۸ تا ۲۱ مهرماه، از ساعت ۱۰ صبح تا ۱۹ بعداز ظهر، انتهاي خيابان پاسداران، مقابل پارك نياوران، فرهنگسراي نياوران

• نگارخانه مژده ـ نمايشگاه گروهي نقاشي، ۱۹ تا ۲۶ مهرماه، از ساعت ۱۶ تا ۲۰ بعداز ظهر، سعادت آباد، علامه طباطبايي شمالي، خيابان ۱۸ شرقي، شماره ،۹۱ واحد ،۱ تلفن: ۲۰۶۷۴۴۲

حسين سناپور متولد ۱۳۳۹ كرج، ساكن تهران و در رشته منابع طبيعي تا مقطع ليسانس تحصيل كرده است. سناپور سالها به عنوان دبير سرويس فرهنگي روزنامه هاي مختلف فعاليت مي كرد اما مدتي است كه علاوه بر نوشتن، ادبيات داستاني تدريس مي كند. اولين رمانهاي او براي كودكان و نوجوانان با عنوان «پسران دهكده» توسط انتشارات سروش و «افسانه و شب طولاني» توسط كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان منتشر شد. «نيمه غايب» اثر ديگر او در سال ۷۹ برنده جايزه اول پكا به عنوان رمان برگزيده سال شناخته شد و تاكنون توسط نشر چشمه به چاپهاي متعدد رسيد.

* آقاي سناپور، بعد از اينكه «نيمه غايب» رمان برگزيده سال شناخته شد، اثر ديگري منتشر نكرده ايد، چرا؟
\ يك دليلش اين است كه مجموعه داستاني با عنوان «باد در موهايم» را آماده كرده ام كه بيش از يك سال در انتظار مجوز چاپ مانده و ناشر آن نشر نيلوفر خواهدبود.
اين مجموعه شامل ده داستان كوتاه و پانزده داستان خيلي كوتاه است، اين داستانها هم متعلق به سالهاي دور و هم متعلق به سالهاي نزديك من است. از ۸ـ۷ سال پيش تا سال گذشته را دربرمي گيرد.

* مضمون اين داستانها آيا پيرامون مسائل و رويدادهاي روز است؟
\ همه جور داستان در اين مجموعه هست، يعني مسائل سياسي روز، داستانهاي سمبليك، حتي داستانهايي كه زمان و مكانش خارج ازايران است. موضوعات بسيار متنوع و فضايي رنگارنگ. حتي دو داستان با زبان كهن هم در اين اثر آمده است كه حوادث اش در چند صدسال قبل اتفاق مي افتد.

* يكي از دلايلي كه «نيمه غايب» با استقبال روبرو شده، حوادث و رويدادهاي اين سالها را بازتاب مي دهد و به نسل امروز مي پردازد و اين در ادبيات معاصر ما كمتر اتفاق مي افتد. به نظر شما اين معضل از كجا سرچشمه مي گيرد؟
\ حتماً دلايل متعددي دارد. بخشي از آن مربوط به مشكلاتي است كه نويسندگان هنگام اخذ مجوز چاپ درگير آن مي شوند و بخش ديگري از نويسندگان نيز ترجيح مي دهند كه دوره اي بگذرد تا بتوانند بعدها، راحت و بدون خودسانسوري پيرامون رويدادها بنويسندو براي عده اي ديگر نيز گريز از زمانه خود در ادبيات معاصر ما تبديل به يك سنت شده و اين سابقه طولاني دارد. البته عده اي از نويسندگان ما به مسائل روز زمان خود هم پرداخته اند، حالا گاهي با رويكرد سوررئاليستي و گاهي هم با داستانهاي رمزي و نمادين.

* در رمان بعدي هم شما به حوادث و رويدادهاي اين سالها مي پردازيد؟
\ بله هم اكنون دو رمان دارم كه حوادث اين سالها به شكلي در آنها منعكس مي شود. يكي از اين رمانها را تقريباً تمام كرده ام و طي چند روز آينده تحويل ناشر خواهم داد. البته اين يك رمان كوتاه است. رمان ديگر هم نيمه كاره رها شد و نمي دانم چه موقع به سراغش خواهم رفت.