درياچه اوان را مي توان يكي از زيباترين درياچه هاي ايران ناميد. اين درياچه با عمق هفت متر در منطقه الموت استان قزوين واقع است و آب آن از چشمه هاي درون جوش تغذيه مي شود نه از حوزه هاي آبخيز خارجي. اين درياچه نگيني است كه در حلقه ي چهار روستا قرار گرفته. بنابر اين عوامل انساني مؤثر در كنار آن بسيار تعيين كننده خواهد بود ونبايد ناديده گرفته شود. بافت معماري و فرهنگي اين روستاها به اوان ويژگي خاصي بخشيده از جمله روستاي «زواردشت» كه به ماسوله بسيار شبيه است.
بطور حتم بايد بافت، گويش، پويش و صنايع دستي اين منطقه حفظ شود.
درياچه اوان به علت ويژگي هاي منحصر به فرد و باوجود امكانات بسيار كم و نزديك به هيچ، در سال بيش از يكصد هزار نفر بازديدكننده دارد. قدر مسلم اينكه در صورت ايجاد امكانات و سرمايه گذاري تعداد گردشگران افزايش قابل ملاحظه اي خواهد داشت.
«محمدعلي حضرتي ها» مديركل ايرانگردي و جهانگرد استان قزوين در اين خصوص گفت: «متأسفانه فرهنگ گردشگري در كشور ما هنوز جا نيفتاده و علي القاعده بهتر است كه مسافرت ها در قالب تورهاي تعريف شده انجام شود و از آنجايي كه رفت و آمد گردشگر خارجي حداقل الآن به خاطر شرايط سياسي كشور دايمي نيست وحتي بسياري از توريست هاي خارجي برنامه سفر خود به ايران را كنسل مي كنند، طبيعي است كه اولويت را به گردشگر داخلي دهيم.»
وي افزود: «در مجموع، امكانات كم موجود در منطقه الموت، وجود راه روستايي، نبود سياست هاي تشويقي و سياست هاي خاص بانكي و محسوب كردن سرمايه گذاري در بخش توريست در شاخه ي خدمات و مطالبه بهره بانكي بالاي ۲۴ درصد از متقاضي، از دلايل سرمايه گذاري نكردن بخش خصوصي بويژه در قسمت تأسيسات جهانگردي است.»
وي تصريح كرد: «به همين دليل سه نقطه برجسته منطقه ي الموت به لحاظ صنعت توريسم (اوان، قلعه حسن صباح و لمبسر) فاقد هتل، مهمانپذير و رستوران مناسب است و در كنار درياچه اوان تنها يك واحد پذيرايي مختصر با چند اتاق كوچك وجود دارد كه هنوز به عنوان واحد پذيرايي اقامتي داراي پروانه ثبت نشده است.»
وي با تأكيد بر اينكه درختان اطراف درياچه تماماً ملك شخصي و يونجه زار است و اهالي روستا از زمين هاي كشاورزي، مايحتاج زندگي خود را تأمين مي كنند گفت: دراين ميان جهانگردان بدون پرداخت هيچ گونه هزينه اي دسترنج اهالي را از بين مي برند و باعث تخريب محيط زيست و آلودگي محيط مي شوند. اهالي نيز مسافران را مهاجماني تلقي مي كنند كه به ملك آنها هجوم آورده اند. بنابر اين براي جبران اين خسارات توريست بايد هزينه پرداخت كند. بطور كلي مي توان گفت كه تمام جاذبه هاي طبيعي ما دستخوش اين تعرض و آلودگي است.
«حضرتي ها» افزود: براي اين درياچه بايد حريمي تعريف و از مسافران ورودي اخذ شود و در كنار آن، خدمات عمومي در اختيارگردشگران قرار گيرد.
مديركل ايرانگردي و جهانگردي استان گفت: نگاه عمومي نسبت به اموال دولتي هميشه مبتني بر قابليت تخريب و تصرف آنهاست درحالي كه اين اموال براي ارائه خدمات به مردم است و بايد حفظ شود.
به گفته مديركل ايرانگردي و جهانگردي استان قزوين، متأسفانه در حوزه گردشگري به جاذبه هاي طبيعي استان بسيار كم توجه شده، اكثر اعتبارات به سوي آثار فيزيكي تاريخي هدايت شده است درحالي كه براي گردشگر داخلي، آثار تاريخي نسبت به آثار طبيعي جاذبه كمتري دارد.
«حضرتي ها» در مورد راهكارهاي رفع مشكلات موجود گفت: «براي تهيه يك سري زيرساخت بايد سرمايه گذاري شود، بخش خصوصي مورد توجه قرارگيرد و بطور كلي سياستهاي تشويقي در اين زمينه اتخاذ شود. همچنين از اهم اقدامات مي تواند تبليغ ومعرفي منطقه، راهنمايي و توجيه سرمايه گذار و بهره گيري از دانش مشاوران فني براي سرمايه گذاران باشد. ما با پيگيري هاي خود توانسته ايم سرمايه گذاري در بخش جهانگردي را از خدمات به صنعت منتقل كنيم. يعني بهره را از ۲۴ درصد به ۱۹ درصد برسانيم. اما براي رونق صنعت توريست كشور اين درصد بايد بازهم كاهش يابد.»
منطقه الموت به علت شرايط اقليمي خاص خود ـ كه جاذبه هاي طبيعي بسياري را در دل خود جاي داده ـ و به دليل آثار به جا مانده از اسماعيليان ـ كه بيش از ۲۰ قلعه را شامل مي شود ـ و همچنين تنوع قومي، يكي از شاخص ترين محورهاي گردشگري استان و كشور است كه متأسفانه عليرغم اين قابليت ها به علت موانع ومشكلات ذكرشده از نظر زيرساخت ها و امكانات بسيار فقير مانده است.
قزوين ـ مهري آشوري

صداي كار ماشينهايي كه در حال خاكبرداري از سر دهانه داريون هستند در فضاي شهر شوشتر پيچيده است. اندام آبي داريون سيستم آبرساني است كه از چندين كانال تشكيل شده است اين اندام آبگير آب رودخانه كارون را به درون دشت ميان دو آب انتقال مي دهد اين اندام در زمان پارتها ساخته شده است و اكنون اين سيستم آبرساني باستاني توسط شركت آب و برق خوزستان در حال تخريب است. در اين رابطه با عباس مقدم كارشناس ارشد باستانشناسي و مسؤول هيأت بررسي در دشت مياندو آب و سردهانه داريون به گفت وگو نشسته ايم:
\ از موقعيت جغرافيايي دشت براي ما بگوييد.
شهر شوشتر در شمالي ترين نقطه دشت ميان دو آب قرار گرفته است اين دشت از شرق به دزفول، از غرب به مسجدسليمان و از جنوب به اهواز منتهي مي شود. در زمان باستان يك شاخه در شمال شوشتر از رودخانه كارون جداكرده اند اين شاخه بعد از اينكه شهر شوشتر را دور مي زند ۴۰ كيلومتر بعد دوباره به رودخانه كارون مي پيوندد در نتيجه يك جزيره ۴۰*12 كيلومتري در ميان اين دو رودخانه كارون و كر به وجود آمده است كه به آن دشت مياندو آب مي گويند در زمان ساسانيان در پايين دست اين انشعاب در ميان صخره اي كانالهاي موازي به طول ۴۷۰ متر براي بردن آب كارون به درون دشت حفر كرده اند كه به ابتداي آن سر دهانه داريون و به كل آن اندام داريون مي گويند. آب بعد از اينكه طول ۴۷۰ متري صخره را عبور مي كرد به وسيله كانالهاي متعدد خاكي به تمام دشت ميان دو آب منتقل مي شد.
\ از شبهاتي كه وزارت نيرو دارد، صحبت كنيد.
وزارت نيرو چشمش را به روي مسائل باستاني اين منطقه بسته است. كساني كه اين تونلها را كنده اند، واقعاً مهندس بوده اند، آنها بهترين نقطه كارون را در ۲۰۰۰ سال پيش براي برون آب به درون دشت انتخاب كردند جايي كه شدت جريان آب زياد است و رسوب گذاري در آن كم و باتوجه به وجود سالم بودن پل شادروان در آن زمان سطح آب كارون را آنها هميشه در بالا قرار مي دادند و آب براحتي وارد اين كانالها شده و از آنجا به درون دشت برده مي شد. اينها همچنين از ويژگيهاي سازه اي هم استفاده كرده اند. شيب اين كانالها از ابتدا تا انتهاي ۴۷۰ متري آن يك درصد است كه يك شيب بسيار منطقي محسوب مي شود. من تنها مي توانم بگويم دشت مياندو آب شوشتر صفحه تئوري سيستمهاي ايران است، وقتي مي خواهيم سيستمها را درك كنيم، بايد به طراحي سيستم ها در اين اندام با دقت نگاه كنيم كه متأسفانه بر اثر بي توجهي ومراقبت نكردن از آنها رسوب در آنها زياد شده و تا قرن سوم هجري اكثر اين تونلها محو شده اند.
اما مهمترين شبه وزارت نيرو پايين آمدن آب رودخانه كارون است كه باتوجه به خراب بودن پل شادروان و هزينه زياد تعمير آن، مي گويند اين اندام كاربري خود را از دست داده است؟ اما ما بازهم به آنها پيشنهاد داده ايم با ساخت يك سد مصنوعي قبل از پل شادروان سطح آب را در سر دهانه بالا آورده و با لايروبي كانالها آب را در ۸ دهانه اندام كه به صورت مهندسي ساز در ترازهاي مختلف و با دهانه هاي متفاوت ۶متري، ۳متري و ۲متري قرارگرفته اند، وارد كنند. اما متأسفانه شركت آب و برق خوزستان مي خواهد باتوجه به بودجه بيش از يك ميلياردي اين طرح فقط تونل وار چيزي كه فكر مي كند را انجام دهد درحالي كه من مطمئن هستم اين طرح بعد از چندين سال ساخت سرانجام خوبي نخواهد داشت. آنها در حال حاضر مشغول خراب كردن سر دهانه داريون هستند و تصميم دارند اين سر دهانه را عريض كرده و تأسيساتي را به آنجا بيفزايند كه بر اثر اين اعمال اندام داريون به كلي از بين خواهد رفت و بعد هم مي خواهند كانالهاي جديدي در دشت بسازند كه باعث تخريب محوطه هاي باستاني در اين دشت مي شود درحالي كه اين كانالها بامقداري صبر و سختي كار و لايروبي، دوباره قابل استفاده مي شود. تازه اين طرح از نظر اقتصادي هم طرح سازمان يافته اي نيست چون اين هزينه كلان براي بردن آب به دشت و توليد مواد كشاورزي نمي تواند سود كلاني دربرداشته باشد باتوجه به اينكه در اين دشت هم اكنون كشاورزي وجود دارد ومردمان ساكن در دشت از آب چاههاي حفرشده توسط خودشان استفاده مي كنند. متأسفانه آنها اين طرح را يك طرح ملي اعلام كرده اند كه درحال حاضر اين پروژه ملي درحال كف كني هاي اوليه سر دهانه داريون است كه ميراث و هويتي ملي است و اين كار درست مانند كسي است كه خود به بالاي درخت رفته و با تبر به ريشه درخت ضربه مي زند. متأسفانه ديد ما نسبت به مسائل سطحي شده است هيچكس به عمق يك موضوع دقت نمي كند و به سادگي از كنار همه چيز عبور مي كنيم. متأسفانه با چنين برخوردي با سيستم مهندسي سازي، درحال تخريب يك هويت ملي هستيم.
انجمن روزنامه نگاران حامي ميراث فرهنگي