سومين سفر «جك استراو» وزيرامورخارجه انگلستان به تهران درحالي صورت گرفت كه محافل داخلي همچون دوسفر قبلي وي با اين گمانه زني كه او حامل پيغام آمريكا و درصدد زمينه سازي براي حمله نظامي به عراق است، كمتر به تجزيه و تحليل ماهيت اين سفر پرداختند، اصراربيش ازحد نمايندگان برخي رسانه هاي جمعي براين گمانه زني درجلسه مطبوعاتي «استراو»، كار را به آنجا رساند كه او به طنز و جدي بارها اين عبارت را به زبان آورد كه من نماينده دولت پادشاهي بريتانيا هستم نه آمريكا.
\ پيام اين سفر چه بود؟
«استراو» مأموريتي را در قالب ديپلماسي معطوف به جنگ آغازكرد. همه ابعاد اين رويداد بيشتر روشن شده بود وقتي كه دوطرف بر سر ميز مذاكره خواسته ها و مقاصد خود را بيان مي كنند ديگر جايي براي نقش آفريني ديپلماسي پنهان باقي نمي ماند، لذا با اعلام سفر «استراو» به تهران پيام سفر او هم پيشاپيش صادرشده، حتي پاسخ اين پيام نيز ازسوي تهران داده شده بود، آنجا كه حميدرضا آصفي سخنگوي وزارت امورخارجه ايران در جمع خبرنگاران اعلام كرد: اگر قطعنامه جديدي ازسوي شوراي امنيت سازمان ملل درباره عراق صادرشود، ايران آن را به عنوان يك واقعيت خواهدپذيرفت. واقع اين است كه آمريكا و انگليس در شرايط كنوني براي صدور قطعنامه اي تمام كننده عليه عراق با مشكلي به نام عدم همراهي اعضاي شوراي امنيت همچون روسيه و فرانسه مواجه شده اند. روسيه و فرانسه و تاحدي چين به شدت نگران پيوندهاي سنتي خود با همسايگان عراق و كشورهاي خاورميانه اند. ورود به ائتلاف جنگ عليه عراق و چشم پوشي از اتحاد ديرينه با اعراب و ايران براي روسيه وفرانسه قماري است كه مي تواند نتايج و هزينه اي برابر با ازدست دادن منافع منطقه اي درپي داشته باشد. مأموريت ديپلمات كهنه كار انگليس دقيقاً گشودن همين گره فروبسته از تصميم گيري غرب بود، «استراو» با سفر دوره اي خود به كشورهايي چون فرانسه، ايران، مصر، كويت و اردن تلاش دارد تا با هماهنگي و اخذ رضايت آنها، يكي از موانع عمده را ازسرراه كشورهاي تصميم گير در كرسي شوراي امنيت سازمان ملل بردارد، اينكه او تا چه حد دراين راه موفق خواهدشد ، بايد از مفاد قطعنامه آتي شوراي امنيت عليه عراق برداشت كرد.
\ پاسخ ايران به پيام واضح استراو
ايران به عنوان كشوري آسيب ديده از سياست هاي عراق كه تاچندي پيش غرب و آمريكا را پشت سر عراق مي ديد، امروز با بالاگرفتن منازعه آنها نمي تواند خود را در كنار يكي از دوطرف منازعه ببيند، درشرايطي كه طيف هاي سياسي، دستگاه ديپلماسي كشور را به خروج از انفعال و لاجرم سمت گيري به جانب يكي از دو طرف منازعه دعوت مي كنند، ديپلماتهاي ايران اميدها و فرصت هاي خود را در ائتلافي با محوريت سازمان ملل جست وجو مي كنند، از نگاه تهران، قطعنامه هاي سازمان ملل، امن ترين تكيه گاهي است كه مي تواند ديپلماسي ايران را از تلاطم اين بحران عبوردهد بدون آنكه منتقدان و مدعيان داخلي و خارجي به آن متعرض شوند. آنچه باقي مي ماند گروكشي لازم براي فرداي كارزار غرب و عراق است و اينكه آيا نگاه بدبينانه واشنگتن به ايران تحت عناويني چون محورشرارت ادامه خواهديافت؟ چنين احتمالاتي اگرچه نبايد ازنگاه سياستگذاران دوربماند، اما درعين حال پرداختن به نگرانيهاي فرداي منازعه عراق نبايد باعث ازدست دادن فرصتها شود. فرصتهايي كه عدم توجه موشكافانه به آنهانيز با تغيير موضع بازيگران اصلي، ايران را در موقعيت نامطلوبي قرارمي دهد. به هرحال تا به اينجاي كار پيام سفر «استراو» نزد مقامات ايراني بخوبي درك شده و پاسخ مناسبي هم به آن داده شده است. اگر طرف انگليسي بخوبي توجيه شده باشد كه اين پاسخ ايران قدر وقيمت مناسبي دارد، مي توان از اين داد وستد پيامها كه بخش عمده آن پيش از سفر انجام شده به عنوان يك موفقيت يادكرد.
\ ايران بازخورد پاسخ خود را چگونه دريافت كند؟
اعتمادبه نفس و تأكيد بر راه برگزيده ازسوي مقامات ايراني مي تواند آنها را در اخذ بازخورد مناسب از پاسخ خود ياري كند. وقتي ايران نقش خود را زيرچترمشروع سازمان ملل پيش مي برد نبايد واهمه اي از مخالفت و مخالفان داشته باشد. گاهي پيچيدگيهاي سياست داخلي ايران كه معمولاً درآن سياست خارجي به عنوان يك ابزار مورداستفاده قرارمي گيرد، كارشناسان و دست اندركاران ديپلماسي ايران را با انواع محدوديت ها و معذوريتها مواجه مي سازد، عبور از اين محدوديت ها شايد نياز به تبيين، توجيه و اعتمادبه نفسي بيشتر از آنچه داشته باشد كه تابه حال ازسوي مسؤولين ديپلماسي كشور به چشم آمده است و اتفاقاً حريفان خارجي و داخلي دستگاه سياست خارجي كشور معمولاً از اين ويژگي بيشترين بهره را برداشت كرده اند. براين اساس اين روزها كه به بهانه منازعه غرب و عراق برخي بازخواست دستگاه ديپلماسي كشور را وجهه همت خود قرارداده اند بهتر آن است كه اگر بازخواستي دركار است براي اقدامات صورت گرفته باشد و نه براي كارهاي نكرده وفكرهاي درمحاق مانده.

• جلال برزگر

سياست بين الملل كه درطول تاريخ درانحصار دولتها بوده چندسالي است كه مدعي جديدي پيداكرده است. دامنه نفوذ پارلمانها درجامعه بين المللي روزبه روز درحال گسترش است. در عرف سياست امروز پارلمانها، ديگر نهادي نيستند كه صرفاً به رتق وفتق امور قانونگذاريهاي كشورها بپردازند. پارلمانها در اروپا، آمريكا و حتي بخشهايي از آسيا با تكيه بر رأي و «اراده ملتها» سهم جديدي را در معادلات تصميم گيري بين المللي جست وجو مي كنند. اولين آثار قدرت نمايي پارلمانها در صحنه بين المللي آنجا نمايان شده كه اتحاديه بين المجالس از يك نهادتشريفاتي به يك كانون تصميم گير تبديل شده است. درحال حاضر اين اتحاديه، محملي شده براي نمايندگان ملتها تا با اجتماع درآن به فرموله كردن هنجارهاي بين المللي نظير حقوق بشر، ارزشها و آزاديهاي سياسي و گنجانيدن آنها درقوانين و سياستهاي داخلي كشورها بپردازند. ديپلماسي ايران از بروز چنين اتفاقي در روابط بين الملل به عنوان يك فرصت استقبال كرده و در سه چهارسال اخير تعامل گسترده اي را با مراكز پارلماني كشورها برقراركرده است. حضور اندرزجانسون رئيس اتحاديه بين المجالس در تهران پاسخي به اين نگاه مثبت ايران بود. خبرنگار سياسي «ايران» در گفت وگويي با وي تصميمات تازه اتحاديه بين المجالس و تازه ترين تحولات درمحافل پارلماني را به بحث گذاشته است. عليرضا قصري
•••

\ ابتدا ترجيح مي دهم درمورد كاركرد تصميمات اتحاديه بين المجالس توضيح دهيد و اينكه پس از سلسله ديدارهايي كه در تهران و پايتختهاي مهم داريد، تصميماتي كه براساس گفت وگوها و تعامل شما با پارلمان كشورها اتخاذمي شود چه ضمانت اجرايي دارد؟
* نحوه عمل ما در اتحاديه بين المجالس و نوع مصوبات ما در اين اتحاديه همانند مجمع عمومي سازمان ملل است. ما موضوعات مختلف را ميان نمايندگان كشورهاي عضو به بحث مي گذاريم و پس از بحث و بررسي درخصوص اين موضوعات، اقدام به تصويب و يا رد آنها مي كنيم.
\ مهمترين موضوعات تحت پيگيري شما چيست و اساساً مصوبات اتحاديه بين المجالس حول چه مسائلي پيش مي رود؟
* براي مثال كشورهاي عضو برسر موضوعي به نام «اخلاق زيستن» به توافق رسيده اند و براين اساس تعدادي از پارلمانهاي كشورهاي جهان قوانيني را از تصويب گذرانده اند كه مبناي آن «اخلاق زندگي» بوده است. نمونه ديگر، مصوبه ما درخصوص بازنگري درقوانين تحريمهاي بين المللي عليه كشورهاي خاص است. ما در مباحثمان به اين نتيجه رسيديم كه اين تحريمها آنقدر كه به زيان ملتهاي محروم تمام مي شود به تحت فشار قرارگرفتن دولتها منجرنمي شود. يعني هدف نهايي تحريمهاي بين المللي، كمتر محقق مي شود و عمدتاً مردم فقير و كودكان هستند كه تحت تأثير اين تحريمها واقع مي شوند. اما نكته اي كه در رابطه با مصوبات اتحاديه بين المجالس وجوددارد اين است كه پيروي از مصوبات اين اتحاديه براي پارلمانهاي كشورها، هميشه امكانپذيرنيست و درواقع، آنچه مصوب كرده ايم، ضمانت اجرايي نيافته است. البته درمواردي، از پارلمانهاي كشورهاي عضو مي خواهيم كه درخصوص عملكردشان به اتحاديه گزارش كار ارائه كنند.
\ گفته مي شود كه كميته حقوق بشر فعالترين ركن اتحاديه بين المجالس است، اين كميته تاكنون چه مسائلي رامورد پيگيري قرارداده است؟
* اين كميته تاكنون اقداماتي داشته كه مفيد واقع شده است. دربرخي موارد، نمايندگان پارلمانها، زنداني شده اند يا اينكه به مجازاتهاي قضايي محكوم شده اند. اين موارد را بررسي كرده ايم و تلاش خودمان را براي رفع اين مشكلات به كار بسته ايم و به نتيجه هم رسيده ايم. ما بارها خواسته ايم كه حقوق اوليه اعضاي پارلمانها رعايت شود و تأكيدداريم كه نمايندگان پارلمانها از مصونيت پارلماني برخوردارباشند.
\ اتحاديه تاكنون به چه تعريف و جمع بندي در مسأله مناقشه آميز مصونيت پارلماني رسيده است؟
* به باور ما اگر نماينده اي دچار خطا و اشتباهي شود كه مستحق پيگرد و تعقيب باشد، اين كار بايد توسط نهادپارلمان صورت پذيرد نه توسط دستگاه قضايي. ازسوي ديگر تأكيدداريم كه نبايد نمايندگان پارلمانها را به خاطر اظهاراتشان تحت پيگرد قرارداد.
اعتقادما درمورد مصونيت پارلماني آنقدر راسخ است كه به صراحت مي گويم درمورد آن با كسي سازش نمي كنيم. به اعتقادما، موضوع «مصونيت نمايندگان»، قابل مذاكره نيست.
\ اتحاديه بين المجالس چه تصويري از پارلمان ايران و كاركرد اين نهاد ايراني دارد؟
* ما تا به حال از اين منظر كه پارلمان ايران بد است يا خوب به آن نگاه نكرده ايم اما پارلمان ايران را در منطقه پيراموني خود، پارلماني ويژه مي دانيم. در ايران زنان حق رأي دادن و انتخاب شدن دارند و اين جاي قدرداني دارد.
\ مي توانم نقطه نظرات يا توقعات شما به عنوان اتحاديه بين المجالس را درباره پارلمان ايران جوياشوم؟
* مجلس، نهادي است كه حاكميت مطلق مردمي را درخود نهفته دارد. پارلمان ايران هم مانند ساير پارلمانهاي جهاني است كه در اتحاديه بين المجالس عضويت دارند و انتظاراتي كه از آن مي رود، تعريف و تبيين شده است. انتظار ما اين است كه مجلس ايران در مسائل عمده بين المللي و در مسائل داخلي اتحاديه بين المجالس، فعالتر عمل كند و در عرصه داخلي ايران نيز اقتدار و حاكميت خود را حفظ كند . ما مجلس ايران را في نفسه، مجلسي مقتدرمي دانيم. اين براي ما جالب است كه هيچ مقامي در ايران قدرت انحلال مجلس را ندارد.
\ سيستم قانونگذاري در ايران مكانيزم خاص خود را دارد. به اين صورت كه مصوبات مجلس بايد به تأييد شوراي نگهبان نيز برسد و راجع به دوبخشي بودن قوه مقننه ايران چه برداشتي داريد؟
* اين سيستم كه يك نهادي درنهايت مصوبات مجلس را كنترل كند و آن را با قانون اساسي مطابقت دهد مخصوص ايران نيست و در كشورهاي ديگر نيز وجوددارد. براي مثال درفرانسه، نهادي براي حراست از قانون اساسي پيش بيني شده و درصورتي كه مصوبات مجلس فرانسه با قانون اساسي اين كشور مغايرت داشته باشد، اعمال نظر مي كند. اما آنچه كه نقطه افتراق ايران و بسياري ديگر از كشورها است اين است كه در كشورهاي ديگر تمام مصوبات به شوراي نظارتي ارجاع نمي شود و تنها برخي از مصوبات به اين شورا ارجاع مي شود.
\ مثلاً كدام مصوبات؟
* براي مثال شوراي حراست قانون اساسي در فرانسه، آن سري از مصوبات را موردبررسي قرارمي دهد كه احتمال مغايرت آنها با قانون اساسي، گزارش شده باشد.
\ باتوجه به جايگاه ويژه شوراي نگهبان در جريان قانونگذاري در ايران، آيا لازم نيست از نظرات اعضاي اين شورا هم مطلع شويد؟
* اين پيشنهاد خوبي است.