هر جامعه اي بنابر مباني و اصول و ارزشهايي كه آن جامعه بر شالوده آنها ساخته مي شود، اوصاف و نشانه هايي دارد كه با آن اوصاف و نشانه ها مي توان آن جامعه را شناخت و از غير آن جدا ساخت و بر همين مبناي علمي و تجربي مي توان حكم كرد كه فلان جامعه، همان جامعه اي كه ادعا يا ناميده مي شود هست يا نيست.
هر جامعه اي بنابر مباني و اصول و ارزشهايي كه آن جامعه بر شالوده آنها ساخته مي شود، اوصاف و نشانه هايي دارد كه با آن اوصاف و نشانه ها مي توان آن جامعه را شناخت و از غير آن جدا ساخت و بر همين مبناي علمي و تجربي مي توان حكم كرد كه فلان جامعه، همان جامعه اي كه ادعا يا ناميده مي شود هست يا نيست. قضاوت نيز همين گونه است. اقتصاد نيز همين گونه است... عالم نيز همين گونه است، يعني مي توان او را با معيارهايي كه براي عالم اسلامي (از نظر علم و عمل و اطلاع وسيع و جامع و مرتبط از اسلام و اهداف اسلام و زهد و اعراض از دنيا و شعور بالا و درك زماني و حب به انسانها) در قرآن و احاديث ذكر شده است سنجيد و شناخت. جالب توجه است كه در آيات و احاديث اسلامي رسيده است كه اين كار را بكنيد، يعني عالمي را كه مي خواهيد از وي پيروي كنيد، نخست او را با معيارهاي قرآني و حديثي ـ كه درباره عالمان رسيده است ـ بسنجيد، آنگاه سخن او را بشنويد و از او پيروي كنيد، همچنين قاضيان و واعظان و ديگر داعيان ديني را و اين يكي از مهمترين دليلهاي عظمت مكتب تربيتي قرآن و حديث است و حاكي از ارزش بسيار بالايي است كه اين مكتب تربيتي براي انسان، زندگي و نتيجه حيات قائل است و هنگامي كه كار درباره عالمان زحمت كشيده و حوزه ديده و رنج برده و پرورده دست استادان بزرگ اين چنين دقيق است و حساب دارد، حساب ديگران روشن است. آري، گوش كردن به سخنان عالمان ـ يا مدعيان علم و اطلاع ـ و خواندن كتابهاي آنان و پذيرفتن عقايد و افكار و پيروي از اخلاق و رفتار اشخاص ملاكهايي عميق و جدي دارد. هر عالمي ـ تا چه رسد به ديگري ـ نمي تواند انسان ساز باشد و بر طبق معيارهاي خالص قرآني و تعاليم اوصيايي فرد بسازد و جامعه بپردازد و اسلام را به تحقق عيني (ـ فردي و اجتماعي، سياسي و اقتصادي، قضايي و اجتماعي، فرهنگي و تربيتي، نظامي و دفاعي) برساند.
و اين خود انسان است كه بايد زيرك و عاقل باشد و عقايد خويش را پاس دارد و حساب عملكردها را ـ هر جا نادرست بود ـ و نظريه ها را ـ از هركس شنيد و در هر جا خواند ـ از حساب ارزشها و حق جدا كند خود بينديشد و ارزشها و حق را بشناسد و مطالبه كند و همه چيز و همه كس را با «حق» بسنجد و به رد يا قبول بپردازد؛ و خود چونان كوه استوار باشد و خويشتن را حافظ همه اسلام بداند و در برابر قرآن كريم متعهد بشمارد و در نزد پيامبر اكرم(ص) مسؤول ببيند. اينهاست صلابت اعتقاد انسان مؤمن و با رسالت كه اسلام به او رسالت مرزباني داده است (كلكم راع و كلكم مسؤول عن رعيته(۵) همه نسبت به يكديگر مسؤوليد، همه)
و اين چگونگي كه ويژه فرد مسلمان است ـ يعني چون كوه استوار بودن ـ كجا؟ و آن چگونگي ـ يعني به هر بادي لرزيدن و با هر موج آفريني شبه فكري، اين سوي و آن سوي شدن ـ كجا؟ اصولاً موجهاي فكري و شبه فكري نه فرد سازند نه جامعه پرداز، مانند سيلاب كه نه كشتزاري حاصلخيز پديد مي آورد نه بوستاني سرسبز و خرم.
آشنايان با آثار ناقابل اينجانب ـ در طول چهل سال ـ مي دانند كه من همه جا از «صراط حق» دفاع كرده ام و مي كنم، و همواره نسبت به انحراف فكري يا عملي از اين صراط (ثقلين = قرآن و تعاليم مرتبط به قرآن، يعني: سنت نبوي و احاديث اوصيايي)، هشدار داده ام و مي دهم، چه اين دو انحراف، موجب مي شود كه مردم بي اطلاع، يا كم اطلاع، يا تحت تأثير قرارگرفته، از بهره وري در ساخت خود و جامعه به وسيله تعاليم جاودان الهي منصرف گردند و سپس به سقوط در مغاكهاي صدها فكر و شبه فكر وارداتي، و فلسفه و شبه فلسفه غربي و اظهارنظرهاي واهي اين و آن دچار گردند.
بنابرآنچه ياد كردم، براي اينجانب فرق نمي كند كه عامل انحراف و انصراف كساني و شماري از جوانان، از دين و عمل به دين، از مقوله عمل (عملكردها) باشد يا از مقوله نظر (نظريه پردازيها)، زيرا اكنون اين هر دوعامل ـ با تأسفي بي پايان ـ در جامعه ما مصداقهايي بارز دارند. بدين گونه من آب به آسياب هيچگونه ناروايي نمي ريزم… چه عملي و عملكردي، و چه نظري و شبه نظري.
پس از اين مقدمات اختصاري، كه ذكر آنها را لازم دانستم، به يادها مي آورم كه «جامعه قرآني» يعني جامعه اي كه بر مباني و اصول جامعه سازي قرآني تشكيل مي يابد، نيز اوصاف و نشانه هايي دارد كه بدون آن اوصاف و نشانه ها نمي توان آن جامعه را جامعه قرآني ناميد. اوصاف و نشانه هاي جامعه قرآني چند چيز است كه بارزترين همه آنها بنابر استناد به آيات قرآن كريم و روايت پيامبر اكرم «ص» و تعاليم اوصيا «ع» ـ كه شرح و تفسير راستين آيات آسمانيند ـ دو چيز است:
۱ـ نماز
۲ عدالت
اكنون چندسالي است كه حس مي كنم بايد اوصاف و نشانه هاي «جامعه قرآني» تبيين و تدوين شود، و در دسترس مردم ـ به ويژه جوانان ـ قرارگيرد، تا هرگاه ضعفي در متصديان، يا انحرافي در عملكردها (در قلمروهاي مختلف اقتصادي، سياسي، قضايي، سيره زندگي حاكمان و نزديكانشان، سيره زندگي عالمان و نزديكانشان) ديده شد و هر حركتي در غير جهت جامعه سازي قرآني به وقوع پيوست، يا فرصت طلباني و بادآورده اندوزاني خود را به اين مقام و آن شغل رساندند و به مقاماتي نزديك ساختند و كردند آنچه خواستند و بردند آنچه توانستند، كار به مظلوميت صددرصد قرآن كريم و سنت پيامبر اكرم «ص» و تعاليم اوصيا «ع» منتهي نگردد، و ارزشهاي الهي مخدوش نشود و جوانان ناآگاه از مباني اصلي دين، بي اعتقاد نشوند، و فرصت شناسان مترصد و كارشناس ـ از خارج و داخل ـ از راه باورستيزي باورها را نسوزانند؛ در يك كلمه، علاقه مند به اعتقادات ديني خويش، بداند كه بايد حساب دين را از حسابهاي ديگر جدا كند و هر جا سياست ديني، قضاوت ديني، اقتصاد عمومي ديني و معيشت مردمي مورد نظر اسلام به صورتي درست عملي نگشت، اين همه را به حساب اصل دين نگذارد و به هر يك از دو عامل مورد اشاره كه ممكن است به صلابت اعتقادي انسان رخنه وارد آورد اجازه اين كار را ندهد، زيرا صلابت پايدار و عزت آفرين هر جامعه در گرو صلابت اعتقادي آن جامعه است؛ حتي در برابر خطاي عملي حاكم ديني، اين صلابت ديني مردم است كه مي تواند ـ از باب عالي ترين مصداق نهي از منكر ـ موضع بگيرد و آن را رد كند.
آيات قرآن كريم، سخنان و روش عملي پيامبر اكرم «ص»، نهج البلاغه و روش عملي امام علي «ع» خطبه هاي فاطميه، خطبه هاي عاشورا، فريادهاي صحيفه سجاديه و ديگر تعاليم ائمه طاهرين «ع»، همه هست و صد افسوس كه همگان از آنها ـ بويژه از مجموعه آنها در ارتباط هدفمند با يكديگر ـ اطلاع كافي ندارند. در تأليف مشترك «الحياة» مقداري از اين تعاليم قرآني و حديثي آمده است و خوشبختانه تاكنون ترجمه فارسي جلد اول تا جلد پنجم ـ ويراستاري شده و منقح ـ در اختيار هموطنان و ديگر فارسي زبانان قرارگرفته است، و اميد است ترجمه جلد ششم نيز ـ و همچنين بقيه جلدهاي «الحياة» در اختيار جامعه قرارگيرد. اينجانب در برخي ديگر از آثار خويش، شماري از آيات و احاديث فردساز و جامعه پرداز را ـ كه شامل مسائلي بسيار مهم و تعاليمي بسيار تعالي بخش است ـ آورده ام و از اينها همه، اين اهداف را در نظر داشته ام:
ـ نشر هدايت «ثقلين» (كه به جز حكم عقل ـ قرآن كريم و سنت مسلم و متواتر، هدايت و سعادت فردي و اجتماعي، دنيوي و اخروي را در آن منحصردانسته اند).
ـ احياي امر آل محمد «ص»، يعني تعاليم آنان، درباره ساختن فرد و جامعه، و رفع مظلوميت از اين تعاليم، اگرچه در حدي محدود.
ـ انذار به حاكمان.
ـ هشدار به مرتجعان.
ـ كوتاه كردن زبانها و قلمهايي كه عملكردها را (در همه موارد)، عين اسلام معرفي مي كنند و به دين خدا هجوم مي برند و مايه اعتقادي توده هارا مي سوزانند.
ـ و پاسداري صلابت ايماني جوانان.
ادامه دارد