نويسنده: مايكل وولف
سايت اينترنتي كانترپانچ ـ ترجمه: علي كسمايي
در نخستين صبح «چالش تحريم هاي عراق»، پس از ديدار با دكترهاشمي، اعضاي هيأت ما درمقابل هتل «الرشيد» در بغداد گردآمدند. ما آماده شديم تا به جايي برويم كه براي بسياري از اعضا، از جمله خودمن، يكي از ناراحت كننده ترين محل هاي موردبازديد ما بود، جايي كه ديدار از آن اشك همه را درآورد. پناهگاه امارايه.
ساعت۴صبح روز ۱۳ فوريه ،۱۹۹۱ در اوج جنگ هوايي آمريكا عليه عراق، بمب افكن هاي نامريي آمريكا دوبمب ۹۰۰كيلوگرمي را كه با ليزر هدايت مي شوند، به يك پناهگاه شليك كردند و صدها غيرنظامي را كشتند و موجب خشم جهانيان شدند. ارتش آمريكا ادعا كرد در زير پناهگاه فوق يك مركز ارتباطات نظامي وجود داشته است، اما وقتي خبرنگاري خواستار مدرك شد، ارتش آمريكا از دادن هر مدركي امتناع كرد.
هنگامي كه مقابل پناهگاه رسيديم، تعداد زيادي بچه هاي عراقي از محله هاي اطراف دوروبر ما جمع شدند. آنان داشتند در خيابان بازي مي كردند و وقتي اتوبوس متوقف شد براي ديدن بازديدكنندگان جديد به طرف ما آمدند. من آخرين نفري بودم كه از اتوبوس پياده شدم، كودكان به آرامي درمقابل در ورودي ايستاده بودند و همراهان من، آنان را دوره كرده و ضمن گرفتن عكس سعي مي كردند با آنان ارتباط برقراركنند. به نظر مي رسيد يكي از همكارانم، خانم «جنيفر بريگام» به بعضي از آن بچه ها خيلي نزديك شده و ارتباط جالبي بين آنان برقرار شده است. من بي درنگ تحت تأثير زيبايي خاص آن كودكان قرارگرفتم. نمي دانم آيا تخيل من بود، ولي به نظرم، آنان مي درخشيدند. شايد بخاطر توجه زيادي بود كه به آنان مي شد. شايد اين امر ناشي از احساسات شديد من نسبت به كودكان عراقي بود. مي دانيد كه من براي رسيدن به اينجا هزاران كيلومتر را طي كرده بودم. شايد ناشي از خيالات من بود، اما هرچه بود، اينها زيباترين كودكاني بودند كه در عمرم ديده ام. آنان بسيار آرام، مؤدب و معصوم بودند و لبخندهاي معصومانه اي داشتند. من هرگز آنان را فراموش نخواهم كرد.
پناهگاه از بيرون مثل يك مجموعه ساختماني يك طبقه بتوني بود. راهنماي ما گفت كه دولت عراق ۴۴ دستگاه از اين پناهگاهها را در بغداد ساخته بود. اين پناهگاهها قرار بود در مقابل انفجار هسته اي و همچنين حملات شيميايي و ميكروبي مقاوم باشند، اما متأسفانه، براي زنان و كودكاني كه داخل آن پناه گرفته بودند، درمقابل مهارت وفن آوري «هوشمندانه» آمريكا دوام نياوردند. هيچ ترديدي در مورد علت ساخت ومورد استفاده از اين پناهگاهها وجود ندارد. پناهگاه «اماريه» در يك محله فقير كارگرنشين ساخته شده بود. كمي دورتر مدرسه اي وجود دارد و هيچ اثري از تجهيزات و تأسيسات نظامي در آن حوالي به چشم نمي خورد. ارتش آمريكا دقيقاً مي دانست كه اينجا پناهگاه است (آنان حتي به اين اعتراف كردند) و حتماً مي دانستند كه پناهگاه در ساعت چهار صبح پر از غيرنظامياني است كه خوابيده اند. كارشناسان اطلاعاتي ارتش آمريكا بعدها اعتراف كردند كه ماهها قبل از حمله با طراحان و سازندگان (عراقي) پناهگاه مشورت كردند تا بهتر به دفاع آن نفوذ كنند. اين حمله از جهت انبوه اجساد كوچولوهاي داخل آن بسيار موفقيت آميز بود! تصور آنچه كه صبح آن روز در اين پناهگاه رخ داد، تكاندهنده است. در داخل پناهگاه، اولين چيزي كه توجه انسان را جلب مي كند، وجود سوراخي بزرگ و مدور در سقف است كه نخستين بمب از آنجا وارد شد. قطعات بزرگ بتون و ميله هاي فلزي از سقف آويزان است. ستون بزرگي از نور آفتاب از شكاف سقف به درون مي تابد. حفره عظيمي كه بر اثر انفجار پديد آمد، در كف بتوني پناهگاه ديده مي شود و لوله هاي تركيده آب از سقف آويزان است. چند رديف از عكس هاي سياه و سفيد قربانيان روي ديوارهاي سياه شده و سوراخ سوراخ پناهگاه آويخته شده بود. به نظر مي رسد ترتيب عكسها چنان است كه قربانيان هرخانواده را در كنار هم نشان دهد. نام بعضي از قربانيان كه عكس شان در دسترس نبوده به عربي در زير جاي خالي عكس شان نوشته شده بود.
با پيشروي در پناهگاه، به رديفي از عكسها برمي خوريد كه اشكهايتان را سرازير مي كنند. به سراغ عكس هاي ديگري مي رويد. عكسي از دو زن جوان كه گويي خواهرند و پنج بچه آنها، عكس بعدي، زني را با پسري كوچك، چندماهه، نشان مي دهد. به عكس ها خيره مي شويد و آرزوها و رؤياهايي را مي بينيد كه در يك لحظه خشونت بار نابود شدند. كودكاني را مي بينيد كه هرگز بزرگ نمي شدند تا چيزي به نام زندگي، شاديهاي ازدواج، يا عاشق شدن يا فارغ التحصيل شدن از دانشگاه را تجربه كنند. صفي طولاني از اين عكسها را مي بينيد و پس از مدتي حتي نمي توانيد ديگر به آنها نگاه كنيد، چون تماشاي آنها واقعاً دردناك مي شود. مي دانيد كه اگر به يك عكس ديگر، به يك چهره خندان ديگر نگاه كنيد، ديگر نمي توانيد جلوي هق هق گريه خود را بگيريد و ممكن است حتي نتوانيد روي پايتان بايستيد. به اطراف نگاه مي كنم. همه همراهانم گريه مي كنند. «ويل» هم اتاقي من كنترل و آرامش خود را از دست داده است، با صداي بلند در حالي كه با دستهايش صورتش را پوشانده گريه مي كند. بعضي ها هم دارند عكس مي گيرند.
كسي از راهنما مي پرسد: «اينجا چند نفر كشته شدند. مي شنود كه ۴۸۰نفر. آيا كسي هم زنده ماند؟ ۱۴نفر كه بيشترشان به شدت سوخته بودند. راهنما به جاي دست مبهمي روي ديوار اشاره مي كند و مي گويد: «اين جايي است كه يك بازمانده ـ يك پسربچه ـ پس از انفجار ايستاده بود و دستش را به ديوار گرفت كه دستهايش بر اثر گرما سوخت و بعد اينجا افتاد.»
در ساعت چهار صبح ، بيشتر قربانيان احتمالاً در خواب بودند. آنان روي تخت هايي كه در كنار ديوارهاي پناهگاه نصب شده بود، خوابيده بودند. به نوشته مجله «تايم»، اولين بمب ۹۰۰كيلوگرمي ۱۲فوت (۳‎/۶متر) بتون مسلح بام پناهگاه را سوراخ كرد و منفجر شد. اين انفجار حفره اي بزرگ در بام پناهگاه ايجاد و سيستم برق آن را نابود كرد. سراسيمگي و آشفتگي در داخل پناهگاه تاريك بايد غيرقابل تصور بوده باشد.
درهاي پناهگاه كه برقي بودند، از كار افتادند و بازكردن آنها غيرممكن شد و آناني كه از انفجار اول زنده مانده بودند در دام افتادند. ممكن است در اين مرحله، آتش سوزي نيز رخ داده باشد. «ساكنان خانه هاي اطراف صداي جيغ وفرياد كساني را كه مي خواستند از پناهگاه خارج شوند، مي شنيدند.»
اما كمكي از دست همسايگان برنمي آمد. شش دقيقه بعد، بمب دوم از سوراخي كه بمب اول ايجاد كرده بود، وارد پناهگاه شد. «انفجار دوم شيشه درها و پنجره هاي خانه هاي اطراف را شكست » و جيغ و دادها بلافاصله قطع شد.
شدت و حرارت ناشي از انفجار آنقدر زياد بود كه ما هنوز آثار دستها و پاهايي را كه به ديوارها و سقف پناهگاه پرتاب شده بودند، ديديم. قطعات لباسها و اجزاي بدن قربانيان هنوز از سقف آويزان بود. همه اشياي قابل احتراق ـ لباسها، موها، پتوها ـ آتش گرفت. اين همه حرارت باعث شد آب تانكرهاي ذخيره در زيرزمين به جوش بيايد. انبساط آب باعث جريان يافتن آن در لوله هاي منفجر شده آب در سقف و ريختن آب جوش به روي قربانيان و ايجاد سيلي از آب جوش در قسمتهايي از طبقه بالاي پناهگاه شد. آب بعد از پله ها سرازير شد و بخش كوچكي از زيرزمين پناهگاه را با عمق حدود ۶۰سانتيمتر پركرد.
به دليل حرارت شديد، بازكردن درهاي پناهگاه از بيرون حدود دو ساعت طول كشيد