به هنگام ورود ارتش شمالي به سايگون يكهزار آمريكايي كه هنوز در ويتنام جنوبي بودند و پنج هزار نفر ويتنامي هايي كه از همكاران نزديك واشنگتن بودند با شتاب خود را به هليكوپترهايي مي رساندند كه آنها را به ناوگان هفتم آمريكا در اقيانوس كبير ببرد. هزاران ويتنامي ديگر به هليكوپترها هجوم مي آوردند كه از سايگون فرار كنند. اينها ويتناميهايي بودندكه سرنوشت خود را با آمريكا گره زده بودند ولي ديگر واشنگتن به وجود آنها نيازي نداشت.

دريچه
جنگ ملت ويتنام براي كسب استقلال طولاني ترين جنگ قرن بيستم بود. مردم ويتنام با سه ارتش مقتدر جهان ـ ژاپن در جنگ دوم جهاني ـ فرانسه پس از پايان جنگ دوم و آمريكا از سال ۱۹۶۰ پيكار كردند. شش ميليون تن بمب (بيش از همه بمبهايي كه در جنگ دوم از آسمان ژاپن و آلمان فرود آمد) ، هشتادميليون ليتر مواد شيميايي عليه ويتناميها به كار گرفته شد. يك سوم جنگلهاي كشوري كه همه وسعت آن ۳۵۰ هزار كيلومتر مربع است از بين رفت. حدود يك ميليون و پانصدهزار سرباز آمريكايي در جنگ ويتنام شركت كردند. چهار رئيس جمهوري آمريكا (كندي ـ جانسون ـ نيكسون ـ فورد) آلوده به جنگ ويتنام شدند ولي ملت ويتنام كمر خم نكرد.
عوامل زيادي موجب آن شد كه در سي ام آوريل ۱۹۷۵ سفير كبير آمريكا در سايگون و چند تن از رهبران آن كشور فرار را بر قرار ترجيح دهند و به سرعت خود را به ناوگان هفتم آمريكا در اقيانوس كبير برسانند. ترديد نيست كه مهمترين عامل وحدت، ايمان ملت ويتنام به پيروزي بود. اما عامل ديگري كه اهميت بسزايي داشت پيكار ميليونها آمريكايي براي خروج ارتش آمريكا از ويتنام بود. تظاهرات ميليوني و پيكار دانشجويان در همه دانشگاههاي آمريكا وافكار عمومي جهان در محكوم كردن جنگ ، نيكسون رامجبور كرد قرارداد آتش بس را در پاريس با ويتناميها امضا كند. در زمان جانسون جنگ ويتنام به اوج رسيد. او طرفدار شدت عمل بود و اعلام كردكه كمر «هوشي مين» را خم مي كند. اين مرد بايد تسليم ما شود. «هوشي مين» كه پرچم دار رزم با بيگانگان و كسب استقلال بود درسال ۱۹۶۹ درگذشت و شش سال بعد ويتنام مستقل شد. ژنرال «جياپ» كه فرماندهي ارتش ويتنام شمالي را عهده دار بود در سال ۱۹۵۴ با تسخير بزرگترين پايگاه نظامي ارتش فرانسه در «دين ـ بين ـ فو » شهرت حيرت انگيزي در جهان يافت و «مندس فرانس» نخست وزير فرانسه مجبور شد با او صلح كرده و ارتش فرانسه را از ويتنام خارج كند.
۱۳۸ عكاس مشهور جهان از آژانسهاي معتبر جهاني و آژانسهاي ويتنام شمالي و كشورهاي كمونيستي در جنگ ويتنام جان باختند ولي آثاري از خود به جاي گذاشتند كه در كتابي كه به ياد آنها منتشر شده اين عكسها را مي بينيد،كه نمونه هاي آن طي زمان در كتاب قرن بيستم ايران و جهان آمده است. امروز هيچ خانواده اي را در ويتنام نمي يابيد كه فردي از آن خانواده قرباني جنگ نشده باشد. در آمريكا هنوز هزاران معلول جنگ روي صندليهاي چرخدار نشسته اند. افسوس كه قدرتها از تاريخ نياموخته و نخواهند آموخت. در تنها جنگي كه آمريكا طي تاريخ خود شكست خورد جنگ ويتنام بود.
• منصور تاراجي
الفرار در ويتنام
سحرگاه سي ام آوريل ۱۹۷۵ خبرنگار روزنامه فيگارو به سردبير اين روزنامه در پاريس چنين گزارش داد:
«چند ساعت ديگر تمام خواهد شد. همه چيز پايان مي گيرد. پيشتازان ارتش ويتنام شمالي در اطراف شهر سايگون قرار دارند. در شهر همه در حال فرار به گوشه اي هستند.دلهره وهرج و مرج صدها هزار نفر از اهالي سايگون را فرا گرفته است. هجده روز پس از سقوط «پنوم پنه» (پايتخت كامبوج) و مسلط شدن خمر سرخ بر آن كشور اينك نوبت سايگون است. عزيمت فاجعه انگيز و پرشتاب آمريكاييها از ويتنام در تاريخ بي سابقه است.
دهها هليكوپتر ارتش آمريكا مرتب بين سايگون و ناوهاي هواپيمابر ناوگان هفتم آمريكا در حال پروازند.
هليكوپترها مملو از آخرين نظاميان وسياستمداران آمريكايي است. آمريكا براي هميشه ويتنام جنوبي را به حال خود رها كرد.
مصيبت بزرگ
ويتناميها كه سرنوشت خود را به آمريكاييها گره زده بودند اينك به مصيبت بزرگي گرفتار شده اند. هزاران نفر از شخصيت هاي ويتنام جنوبي به هليكوپترهاي آمريكايي هجوم مي آورند وبه آنها التماس مي كنند كه لااقل زن و بچه هاي آنها را سوار كند. صداي ناله وفرياد همه جا بلند است و كساني كه تاديروز قدرتي داشتند اينك زار زار گريه مي كنند. صحنه هاي چپاول و غارت شهر را فرا گرفته است. ثروتمندان حاضرند ميليونها دلار بپردازند تا كسي بتواند آنها را از ويتنام خارج كند.
مسؤولان سياسي محلي تلاشي بي حاصل مي كنند كه با فاتحان وارد مذاكره شوند كه شهر را آرام تسليم «ويت كنگ» كنند. هيچكس نيست كه به پيشنهاد آنها پاسخ دهد.
سفير آمريكا
سفير كبير آمريكا و ژنرال تهيو (THIEO) رئيس دولت ويتنام جنوبي با عجله سوار هليكوپتر شده و سايگون را به سوي ناوگان هفتم آمريكا ترك كردند. ويتنام جنوبي بدون شرط تسليم شد.
عليرغم همه مذاكرات بين المللي وتوافقنامه آتش بس كه درژانويه ۱۹۷۳ در پاريس امضا شد نبرد هرگز در ويتنام قطع نشد.
خبرنگار فيگارو هنگام افول خورشيد چنين گزارش داد: «تانكهاي ويت ـ كنگ وارد كاخ رياست جمهوري ويتنام كه از سكنه خالي است شدند. سايگون تسليم گرديد. كمونيستها بر سراسر ويتنام مسلط شدند».
پايان دو ويتنام
پس از امضاي قرارداد آتش بس در سال ۱۹۷۳ در پاريس بين نمايندگان ويتنام شمالي ، ويت ـ كنگ و ويتنام جنوبي و آمريكا نيروهاي آمريكا بتدريج از ويتنام خارج شدند و دو ويتنام را در مقابل هم گذاشتند و اميد داشتند كه ارتش ويتنام جنوبي به تنهايي بتواند استقلال ويتنام جنوبي را حفظ كند.
جنگ ويتنام در سال ۱۹۷۴ به اوج رسيد در آغاز سال ۱۹۷۵ ويتنام شمالي در چند جبهه موفقيتهاي زيادي به دست آورد و ايالات ويتنام جنوبي را يكي پس از ديگري تسخير كرد.
نگوين وان تهيو (NGUYEN- VANTHIEU) در ماه مارس اعلام بسيج عمومي كرد.
روز سي ام ماه مارس بندر مهم و بزرگ «دانگ» (DA-NANG) سقوط كرد و اين آغاز شكست بزرگ ارتش ويتنام جنوبي بود. روز بيست و يكم آوريل «تهيو » (تيو) استعفا كرد. حكومت موقتي انقلابي ويتنام جنوبي اعلام كرد پيش از هرگونه مذاكره بايد «تهيو» (تيو) استعفا كند و او از قدرت كنار رفت.
روز سي ام آوريل ژنرال دونگ وان ميه (DOUNG - VAN _ MINH) بدون قيد و شرط تسليم كمونيستها شد. بدين ترتيب پيروزي كامل نيروهاي انقلابي قطعي شد.
در اوايل ماه مه مرز بين ويتنام شمالي و جنوبي از بين رفت.
حكومت موقتي انقلابي فوراً يك برنامه تجديد سازمان را به مرحله اجرا گذاشت. وحدت دو ويتنام بتدريج طي پنج سال عملي شد، در ماه ژوئن هشتاد ايالت ويتنام دولت انقلابي ويتنام را به رسميت شناختند.