شروع گزارش با نقل قول يا شرح حالي از پدربزرگ يا مادربزرگ، كاري كليشه اي در مطبوعات است. اما گاهي نقل قول گذشتگان سيري تاريخي را نشان مي دهد كه با هيچ زباني قابل بيان نيست. مثلاً: «هم در دوران اشغال ايران توسط متفقين پدربزرگ آهنگر و آهن فروش بود. يك روز فكر كرد چرا ميخ هاي بازار همگي ساخت خارج است و تصميم گرفت خودش ميخ بسازد. استادكار سابقش درويشي بود. درويش به او گفت كه از من به تو نصيحت دراين مملكت دنبال كار توليدي نباش! ولي گوش پدربزرگ به اين حرفها بدهكار نبود. او با مشكلات زياد كارگاهي دست و پا كرد. ولي بعد از مدت كوتاهي انبوهي ميخ خارجي به بازار ريخته شد و كارگاه پدربزرگ ورشكسته شد. پدربزرگ از آن به بعد تا موقع مرگ نصيحت درويش را براي بچه ها، نوه ها و نتيجه هايش تكرار كرد.»
اين مثال ساده يكي از مشكلات تاريخي صنعت در ايران را نشان مي دهد. همين مشكلات انباشته سبب شده عمر اكثر كارخانه ها به يك نسل ختم شود.
درصورتي كه راه حلي پيدا نشود، عمر صنايع پارافين سازي كشور حتي كمتر از يك نسل خواهد بود. اولين مجموعه كارخانجات توليد پارافين و مشتقات آن درسال ۶۴ پايه گذاري شدند و موج بعدي تأسيس كارخانجات از سال ۷۳ شروع شد. اولين توليدكننده پارافين ايران داراي دكتراي مديريت از كشور انگيس است كه به دنبال بالا رفتن ناگهاني قيمت مواداوليه اي كه خود كشف كرده بود راهي بخش سي سي يو شد! وي سالها پيش هنگامي كه از جاده قم عبور مي كرد، نسبت به ماهيت ماده قابل اشتغالي كه دربيابان ريخته شده بود، كنجكاو شد. اين ماده «اسلك وكس» نام داشت كه وي بعدها با ورود دزدانه به يك پالايشگاه متوجه شد از ضايعات موادنفتي، هنگام پالايش و استفاده در روغن سازي ست.
در وصف اين ماده جالب يكي از توليدكنندگان داستاني را نقل مي كند كه براساس آن در زمان جنگ، روزي مردي روستايي حين عبور از بيابان ته سيگارش را دور انداخت و درنتيجه چنان دودي به هوا برخاست كه برخي گمان كردند عراق منطقه را بمباران كرده است! باران سياهي كه سالها قبل در قم باريد نيز به وجود اين ماده درسطح بيابانهاي اطراف مربوط بود. همين كشف موجب شد تعداد زيادي كارخانه پارافين سازي ايجاد شود و واردات اين ماده مهم از روسيه و چين قطع شود. پارافين در زمان جنگ به عنوان شمع كاربرد زيادي پيدا كرد ولي با پايان جنگ و كم شدن ميزان مصرف شمع، كارخانجات به سمت توليد پارافين براي استفاده در صنايع كارتن سازي، برزنت سازي.، باطري سازي، كابل سازي، ايزولاسيون و… متمايل شدند. اين كارخانجات پس از مدتي توانستند ميزان صادرات پارافين را به حدود ۲۰ ميليون دلار برسانند كه براي يك صنعت نوپاي بخش خصوصي چشمگير محسوب مي شود. ايران با اين حجم صادرات عملاً توانست خود را درميان ۱۳ توليدكننده پارافين جهان جاي دهد و در زمينه توليد پارافين سنگين حتي چين را پشت سربگذارد و رده اول را به خود اختصاص دهد. اما كارخانجات پارافين سازي براي كار خود به يك ماده اساسي احتياج داشتند كه همان اسلك وكس بود كه پيش تر به عنوان ماده زايد در بيابانهاي قم رها شد. اين ماده به دنبال ايجاد كارخانجات پارافين سازي قيمتي شده بود. توليدكنندگان پارافين كه اين ماده را كشف كرده بودند، باور نمي كردند همين ماده عامل زمين خوردن همه ۶۰ كارخانه پارافين سازي آنها شود. به طوري كه برخي از آنها عملاً توليدشان متوقف شده و تعدادي از آنها درحال حاضر از آخرين بازمانده اسلك وكس مخازنشان استفاده مي كنند و حداكثر ممكن است ده تا ۱۵ روز ديگر بتوانند به حياتشان ادامه دهند.
بحران در صنايع پارافين سازي از شب تعطيلات سال نو شروع شد صبح اولين روز تعطيلات هنگامي كه توليدكنندگان پارافين از خواب برخاستند ديدند قيمت اسلك وكس توسط شركت نفت از هر كيلو ۴۲ تومان به ۷۹ تومان افزايش يافته درحالي كه آنها مدتها پيش پول اسلك وكسهاي درخواستيشان را به نرخ قبلي پرداخته بودند. اين افزايش قيمت براساس تبصره اي ازيك ماده قانوني رخ داده بود كه براساس آن براي ورود به عرصه جهاني شدن بايد نرخها براساس قيمت هاي بازارجهاني محاسبه شود.
اين آغاز بحراني بزرگ براي صاحبان صنايع بود. آن هم در شرايطي كه طبق نظر سازمان محيط زيست و بافشار شركت نفت، آنها كارخانجات قديمي را رها كرده و مجبور به كوچ به شهركهاي صنعتي بيرون از شعاع ۱۲۰ كيلومتري اطراف تهران شده بودند و به همين دليل همگي براي احداث واحدهاي جديد بين ۲۰۰ تا ۳۰۰ ميليون تومان به بانكها بدهي داشتند. مدتي بعد به دنبال شكايت صاحبان صنايع به كميسيون اقتصاد مجلس و فشار نمايندگان شركت نفت اعلام كرد اين رقم واقع بينانه نبوده و قيمت هركيلو اسلك وكس را ده تومان كاهش داد. اما بحران بعدي عملاً كارخانجات را از هستي ساقط كرد و آن وقتي بود كه شركت نفت دست به خصوصي سازي زد و واحدهاي مربوط به توليد اسلك وكس را به بخش ظاهراً خصوصي واگذار كرد. واژه «ظاهراً خصوصي» به اين دليل به كار مي رود كه خريداران تأمين اجتماعي و شركت نفت سپاهان اصفهان بودند. اين صاحبان تازه به قول مالكان واحدهاي پارافين سازي با چراغ سبز شركت نفت، قيمت هركيلو اسلك وكس را به ۱۰۴ تومان يعني ۴۰ درصد بالاتر از نرخ بازار جهاني افزايش دادند. اين تصميم درحالي به مرحله عمل درآمد كه ايران برروي بشكه هاي نفت ماده اوليه اسلك وكس خوابيده است. اين شرايط سخت درحالي به صنايع تحميل شد كه به خاطر بازگشت افاغنه به كشورشان آنها نمي توانستند از نيروي كارارزان استفاده كنند. تاكنون افغانيها سخت ترين كار را در صنايع پارافين سازي انجام داده اند كه كارگران ايراني براي انجام آن دو برابر مزد طلب مي كنند. سير قهقرايي وضعيت ۶۰ كارخانه پارافين سازي و بيكاري احتمالي پنج هزارنفر، كابوسي است كه تنها در ايران به وقوع مي پيوندد. درحالي كه صاحبان صنايع پارافين سازي ابهامات ديگري راهم مطرح مي كنند. مثلاً اينكه: كيفيت اسلك وكسي كه دراختيار صنايع داخلي قرار مي گيرد، دوبرابر پست تر از اسلك وكس دنياست و درنتيجه قيمت اين ماده بايد از اين نظر نصف قيمت جهاني باشد. ضمن اينكه كيفيت اين ماده همواره متغير بوده و صاحبان صنايع نمي توانند درمورد آن برنامه ريزي دقيقي انجام دهند. يكي از توليدكنندگان مي گويد تانكر دوميليون توماني وي به خاطر همين كيفيت نامناسب از رده خارج شده است.
ـ نكته جالب درمورد كيفيت اسلك وكس اين است كه هرچه اين ماده روغن بيشتري داشته باشد، براي صنايع پارافين سازي نامرغوب تر محسوب مي شود و آنها مشكلات بيشتري براي استحصال آن دارند. درحالي كه اين روغن كه از آن روغن موتور به دست مي آيد بسيار گران قيمت است ولي پالايشگاهها به خوبي آن را جداسازي نمي كنند. به عبارتي هرچه فروشندگان اسلك وكس روغن بيشتري جدا كنند سودبيشتري براي خود و ماده اوليه بهتري براي كارخانجات پارافين سازي ايجاد مي كنند. به گفته صاحبان كارخانجات پارافين سازي از اسلك وكس خارجي ۷۰ درصد و چه بسا ۸۵ درصد پارافين به دست مي آيد ولي از ماده مشابه ايراني تنها ۲۵ تا ۴۰ درصد پارافين جدا مي شود. درحالي كه قيمت هر كيلوي آن مساوي با نوع خارجي ست.
ـ تكنولوژي كارخانجات پارافين سازي ايران بسيار پايين است. اين كارخانجات هر سال بخشي از سرمايه شان را صرف خريد ماده اوليه با قيمت بالاتر، استاندارد كردن كارخانجات، تحت پوشش بيمه قراردادن كارگران و… كرده اند و بنابراين هنوز نتوانسته اند سرمايه گذاري چنداني براي بهبود تكنولوژي اين صنعت نوپا انجام دهند. قيمت نسبتاً مناسب اسلك وكس داخلي كمك كرد، اين كارنجات بازاري براي خود و محصولات ايران درجهان دست و پا كنند و هرچند محصولاتي با كيفيت پايين ولي با قيمت با صرفه به مشتريانشان آن عرضه كنند كه به دست آوردن مجدد اين جايگاه به سادگي ممكن نيست. از نظر آنها عراق يك رقيب بالقوه است كه بهبود شرايط دراين كشور موجب خواهد شد محصولات پارافين آن به سادگي جانشين محصولات ايراني شود.
ـ توليدكنندگان پارافين مي گويند وارثان شركت نفت به قيمت ورشكستگي كارخانجات ماده خام اسلك وكس را صادر مي كنند. درحالي كه اين ماده، ماده اي است كه مي توان دست كم چهل نوع فرآورده از آن گرفت. برخي از آنها عقيده دارند خريداران خارجي اين ماده رقباي هندي و چيني صنعت پارافين سازي هستند كه درحال حاضر با قيمتي بالاتر اين ماده را خريداري مي كنند تا كارخانجات ايراني را ورشكسته كنند و سپس قيمت هاي موردنظر خود را به فروشندگان اسلك وكس تحميل خواهند كرد. اين درحالي است كه سرمايه هريك از كارخانجات پارافين سازي گاهي بالغ بريك تا يك و نيم ميليارد تومان مي شود و ورشكستگي آنها به هدر رفت سرمايه هاي كشور و بيكاري عده زيادي مي انجامد. و ارزي كه فروشندگان اسلك وكس وارد ايران مي كنند بسيار كمتر از ارزآوري صنايع پارافين سازي خواهد بود.
ـ صاحبان كارخانجات پارافين سازي مي گويند تا به حال هم قيمت اسلك وكس چندان زيرقيمت جهاني دراختيار آنها قرار نمي گرفته است. چون اين ماده به قيمت ۴۹ تومان عرضه مي شد ولي صادركنندگان بابت صدور محصولاتشان ناچار به پرداخت سهمي به شركت نفت بوده اند كه رقم هايي را به نرخ بازارجهاني نزديك مي كرد. ادعاي ديگري هم وجود دارد كه برمبناي آن اسلك وكسي كه با قيمت كنوني خريداري ندارد به مصرف سوخت داخل پالايشگاه مي رسد.
ـ درحالي كه از ابتداي سال جاري قيمت اسلك وكس ۱۵۰ درصد بالا رفته و نرخ جهاني را هم پشت سر گذاشته، اين كارخانجات همچنان مجاز به واردات نيستند. آنها پيشنهاد كرده اند اين ماده را از روسيه و عراق وارد كنند.
ـ آنها مي گويند براي قيمت گذاري وحل مشكل كنوني حضور نمايندگان صنف آنها الزامي است. آنها همواره ناچار بوده اند با همه شرايط فروشندگان اسلك وكس كنار بيايند. آنها بارها پول اسلك وكس را دوماه و حتي شش ماه پيش از تحويل پرداخته اند ولي فروشندگان خوش قول نبوده اند. نمونه اين عمل نكردن به تعهدات درسال جاري رخ داد كه به رغم اينكه آنها پول پيش را پرداخته بودند قيمت ها ۱۵۰ درصد افزايش يافت. ضمن اينكه فروشندگان اسلك وكس هيچگاه بركيفيت ماده تحويلي نظارت نمي كنند و دربرابر اعتراض پارافين سازان تنها گفته اند: «همين كه هست! نمي خواهيد نخريد.»
ـ پارافين سازان اعتقاد دارند درمورد قيمت گذاري اسلك وكس كار كارشناسي صورت نمي گيرد. قيمتهاي جهاني دقيق برآورد نمي شود و تغييرات قيمت دلار لحاظ نمي شود. نتيجه آن شده كه قيمت كنوني اسلك وكس ۴۵ درصد بالاتر از قيمت جهاني اين ماده است و نتيجه آن در آستانه ورشكستگي قرار گرفتن نزديك به ۶۰ كارخانه است. ازنظر آنها تبعيض زيادي بين بخش دولتي و بخش خصوصي وجود دارد. بخش دولتي به هر قيمتي مي فروشد، از هرحمايتي برخوردار مي شود و برنامه چندساله جهاني شدن برايش گذاشته مي شود. درحالي كه بخش خصوصي به ناگهان زمين زده مي شود و بهايي كه كشور بابت آن مي پردازد، شهركهاي سوت و كور صنعتي ايران است درجهاني كه اقتصاد درآن حرف اول را مي زند.
