در قلمرويي كه به «ليز بودن صندلي مديران» شهره است، سال ها مديريت مرتضي ميرباقري در سازمان ملي جوانان يك ركورد به شمار مي رود.
او پيش از آنكه محمد خاتمي از سوي ملت برگزيده شود، مواضع سياسي خاصي اتخاذ كرده بود، از اين رو انتظار مي رفت مقام مهمي كه در اختيار دارد به فرد ديگري واگذار شود. اما پنج و نيم سال بعد از دوم خرداد۷۶ ميرباقري همچنان رئيس سازمان ملي جوانان است. مي گويند او در عرصه عمومي آنگونه سخن مي گويد كه جوانان مي پسندند برخي مقامات نيز از او گزارش ها يي مي شنوندكه باب طبع آنهاست. با دكتر ميرباقري در روزهايي به گفت وگو نشستيم كه فعاليت سياسي دانشجويان تحت تأثير يك حكم غيرقابل پيش بيني براي هاشم آقاجري، اوج گرفته بود.
| در سال تازه تحصيلي تحركاتي در دانشگاهها شكل گرفت كه مي تواند ناشي از برآيند افكارجوانان در حوزه سياست باشد. به نظر مي رسد آنچه اتفاق افتاده با تصوري كه نسبت به گرايشات دانشجويي وجود داشت فاصله زيادي دارد ودانشجويان از آنچه كه قبلاً عنوان مي كردند جلوتر رفته اند. شما از اين وضعيت چه برداشتي داريد؟
*اين حركت يك حركت كاملاً دانشجويي نيست. يعني علل وعوامل بيرون از دانشگاه دخالت دارند.
قد و قواره اين حادثه خيلي بزرگتر از يك حركت دانشجويي است و ما نمي توانيم نام آن را يك حادثه دانشجويي بگذاريم. چرا كه علل و عوامل بيروني هم در حال نقش آفريني هستند. شايداگر جنبش دانشجويي متوجه اين موضوع نباشد دچار مشكل شود.
| در حالي كه دانشگاهيان همواره سعي مي كنند براي رسيدن به خواسته هايشان بر جريانهاي بيرون از دانشگاه تأثير بگذارند و در تعامل با اين جريانها و احزاب، اهدف خود را پيش ببرند، انتظار اين كه جريان دانشجويي مستقل بماند و خود را بر كنار از اين جريانات نگاه دارد خواسته اي عملي و منطقي به نظر نمي رسد!
* درست است. با وجود تأثيرات متقابلي كه دانشگاه و جريانات سياسي بر يكديگر دارند نمي توانيم بخواهيم دانشجويان ايزوله عمل كنند. ترس من از اين است كه جنبش دانشجويي با حل شدن در جريانات سياسي بيرون دانشگاه از موضع فعال خارج و منفعل شود. الآن نمي شود گفت دانشجويان ابتكار عمل دارند يا نه؟ اما مشخص است كه جريانات بيرون دخالت تام بر دانشگاه دارند و كل هزينه را دانشگاهها مي پردازند.
| تا پيش از اتفاقات اخير اين تصور وجود داشت كه حركات دانشجويي بيشتر در راستاي اهداف اصلاح طلبان و به موازات حركت جريان دوم خرداد شكل مي گيرد. اما در جريان اين تحركات ديديم كه دانشجويان در چارچوب برنامه هاي اصلاح طلبان حركت نمي كنند. پس شايد بتوان گفت جريان اصلاح طلبي بيش از آنكه درصدد بهره برداري از حركات اخير دانشگاهها باشد سعي در كنترل اوضاع دارد. موافق نيستيد؟
* به هر حال ما كساني را هم داريم كه برنامه عبور از خاتمي را پيگيري مي كنند. مي گويند خاتمي هم در نهايت تا دوسال ديگر رئيس جمهوراست و حركت كه نبايد متوقف شود. برخي براي اينكه برداشتي كه از جريان اصلاح طلبي دارند ادامه پيدا كند تئوري عبور از خاتمي را دنبال مي كنند.
| و شما معتقديد اين بار دانشجويان در جهت اهداف اين دسته حركت كردند؟
* نه. من مي خواهم بگويم اگر جرياني به دنبال عبور از خاتمي باشد شعارهايش را در متن حركات دانشجويي پيش مي برد. حتي مي خواهم بگويم از اين جريان حركتهاي غيراصلاح طلب هم سوءاستفاده كردند.
| به اين ترتيب شايد بهتر باشد دانشگاهها را از فعاليت سياسي منع كنيم. چرا كه هر حركت دانشجويي يا به حركتي همسو با يك جريان تبديل مي شود يا با نزديك شدن يك جريان يا حزب سياسي به آن مي تواند در نهايت به نفع حوزه هاي خارج از دانشگاه تمام شود!
* اما من گفتم دانشجويان بايد به عناصري بها بدهند كه به ذات جنبش دانشجويي نزديكتر است و اين مستلزم تدبير است. دانشجو نمي تواند راه بيفتد و بگويد اگر ديگران خواستند سوءاستفاده كنند ما كاري نمي توانيم بكنيم.
| به نظر شما دانشجويان وضعيت فعلي اصلاحات را تأييد مي كنند يا معتقد به انسداد در اين حركت هستند و اينكه اصلاحات بايد سريعتر پيش برود؟
* طيفي وجود دارد كه تندتر هستند. اما وضعيت قاطبه دانشجويان چنين نيست كه اصلاح طلبي غيرخاتمي بر آنها غلبه داشته باشد.
| در تمام حوادثي كه پيرامون دانشگاه و دانشجويان به وجود آمده است نقش سازمان ملي جوانان چه بوده؟ آيا ناظر جريانات بوده ايد يا در تعامل با اين جريانها ارتباطات لازم را با بدنه دانشگاه و دانشجويان برقراركرده ايد؟
* براساس وظيفه اي كه سازمان دارد ما بيشتر به شناسايي وضع موجود مي پردازيم و اين اطلاعات را در اختيار مسؤولان مي گذاريم. ما در اينجا تحليلگر هستيم و مي خواهيم ببينيم گيرنده هاي جوانان روي چه فركانسي تنظيم است و دستگاههايي كه با جوانان كار مي كنند آيا ملاحظه اين گيرنده را مي كنند يا خير. اما با بدنه جنبش دانشجويي به خاطر فعاليتهاي اجتماعي وفرهنگي ارتباط و تعامل داشته ايم نه به خاطر فعاليتهاي سياسي. ارتباط سياسي با احزاب و گرايشهاي سياسي در حوزه مأموريت هاي ما نيست.
| برخي از مسؤولان در تحليل اتفاقات سياسي و اجتماعي سالها و ماههاي اخير به وجود دشمن و عوامل خارجي اشاره كرده اند. اما معمولاً پس از بررسي هاي قضايي، محاكمات و گذشت زمان مشخص شده كه اين تحليل ها درست نيست. فكر مي كنيد در اين موارد اطلاعات و تحليل هايي كه شما به مسؤولان نظام ارائه كرده ايد نادرست بوده يا به اين اطلاعات و تحليل ها بي توجهي شده است؟
* باتوجه به اينكه ما هميشه اطلاعاتمان را منتشر وارائه كرده ايم جنس آنها مشخص است. مثلاً درمورد تجمعات خياباني پس از مسابقات فوتبال همان زمان بارها مصاحبه كرديم و گفتيم اطلاعات ما حاكي از اين نيست كه اين تحركات با هارموني و آهنگ جوانان ايراني ناسازگار است. اما ديگران هنگام تحليل كردن مجاري مختلفي براي گرفتن اطلاعات دارند.
در مورد مسائل اجتماعي بايد گفت اكثر جريانات سياسي قائل به اين موضوع هستند كه روحيات جواني اقتضائاتي دارد كه اگر به آن توجه نشود اتفاقاتي مي افتد. اين اتفاقات را نه مي شود به دشمن نسبت داد نه به كساني كه مي خواهند از آن سوء استفاده كنند. مثلاً بستر مشروع براي ارضاء غريزه جنسي جوان وجود ندارد وعناصر تحريك كننده فراواني به صورت مواد غذايي، تصوير، فيلم و آدم زنده دائماً او را تحريك مي كند، حال اگر كسي فكر كند جواني كه براي ارضاء غريزه جنسي اش راهي به جز ازدواج را درپيش مي گيرد ضد انقلاب يا عامل آمريكا يا چيز ديگر است، اين فرد با پديده نياز طبيعي انسان آشنايي ندارد.
در عرصه اجتماع جوان كار مي خواهد، فقر را مي بيند، نگران است، تبعيض را تحمل نمي كند، پس اگر شرايطي به وجود بيايد كه جوان بتواند اعتراض خود را نشان دهد اين كار را خواهد كرد. اگر اعتراض كرد كسي نمي تواند بگويد او عامل فلان جاست.
| شما و ديگران اين صحبتها را بارها عنوان كرده ايد ولي تأثير آن برروي بسياري از مراكز تصميم گيري هنوز ديده نشده و همچنان هر حركتي به توطئه غرب و نقشه هاي دشمن نسبت داده مي شود!.
* بنده درهمين اواخر جريانات يا افراد مهم سياسي را ديده ام كه گفته اند: «ما چون با جوانان و روحيات آنها آشنايي نداشتيم، نتوانستيم موفق باشيم». اين در جريان نامه نگاري هاي آقاي خاتمي و آقاي عسگراولادي هم محسوس بود و حتي جريان محافظه كار كه از لحاظ علمي آگاهي زيادي از حوزه جوانان نداشت، حالا احساس مي كند بدون عنايت به جوانان نمي توانند گامهاي اساسي بردارند نمي خواهم اسم بياورم. ولي شما درهمين يكي دو هفته اخير به سخنراني هايي كه در شبهاي احيا شده به صحبتهاي مسؤولين و عناصر برجسته سياسي نگاه كنيد، من احساس مي كنم آنها چند گام جلو رفته اند، ولي چيزي كه هست اين است كه حركت، لاك پشتي است و درمقابل سرعت بحران و اتفاقي كه درحال وقوع است شتاب حركت بايد خيلي بيش از اين باشد.
مسأله اين است كه ما يك حكومت ديني داريم و بسترها در حوزه هاي سياسي، اجتماعي و فرهنگي متفاوت اند. مثلاً در حوزه مسائل جنسي احكام فراواني داريم كه همه راه ها را غير از ازدواج دائم براي ارضاء جنسي منع مي كند. ازدواج موقت هم در فرهنگ ايراني خيلي خوب جواب نداده است. در اينجا ما با مشكل ويژه روبرو هستيم. در حوزه هاي ديگر انسداد به اين اندازه نيست. ما در حوزه اجتماعي با بحران جنسي مواجه هستيم و درعمل هم هيچ پيشرفتي دراين زمينه حاصل نشده است.
| بحث خانه هاي عفاف و سازماندهي زنان خياباني و حتي صدور كارتهاي بهداشتي براي آنها مطرح بوده و هست. اما گويا هنوز به جايي نرسيده است!
* ببينيد! ما درمورد بزهكاري ها معتقديم هر ابتكاري كه بزه را يك گام به عقب ببرد يك عمل تحسين برانگيز است.
دراين قبيل موارد تعريف ما اين است كه يك پديده را به صورت يك طيف درنظر بگيريم نه يك نقطه. در مسأله موادمخدر ما بزهكاران را يك طيف تلقي مي كنيم و مي گوييم هرنقطه از طيف حكم خاص خود را دارد. اما در حوزه مسائل جنسي ما اين طيف را نداريم. هر بابي كه باز شود و اين فضا را يك طيف تلقي كند ما از آن استقبال مي كنيم. ما طرح خانه هاي عفاف را به عنوان يك راه حل قبول نداشتيم. دختري كه تازه وارد اين مسير شده با فردي كه آلوده اين كار شده، تفاوت هايي دارد كه بدون ملاحظه تفاوتها براي همه يك حكم صادر كردن هيچ مشكلي را حل نمي كند. ولي اين طرح مي توانست گام خوبي باشد.
| يكي از مقامات قضايي اعلام كرده برخورد نيروهاي انتظامي با دختران و پسراني كه همراه هم هستند و مرتكب جرم عمومي نمي شوند غيرقانوني است كه اين گونه بخشنامه ها پيش از اين هم صادر شده است. اما گويا هيچگاه كارساز نبوده گمان مي كنيد اين بار تغيير ايجاد شود؟
* خيلي خوب است كه مسؤولين بيايند بگويند دختر و پسري كه با هم هستند اگر رفتار ناهنجاري ندارند نبايد به آنها تعرض كرد. اگر قرار باشد صحبت كردن دختر و پسر يا نشستن آنها با هم جرم باشد، اين بايد درتمام صحنه هاي جامعه باشد. يعني در روستا، دانشگاه و… باشد. اما بحث درنهايت به اينجا رسيد كه چنين برخوردهايي نه مبناي شرعي دارد و نه مبناي عقلي يعني دختر و پسر تا رفتار ناهنجاري بروز نداده اند نبايد مورد بازخواست قرار گيرند ما هم موافق اين اصل هستيم.
| پيش بيني شما از انتخابات آينده چيست؟ آيا مثلاً انتخاباتي كه در سال هاي گذشته داشته ايم استقبال خواهد شد يا با توجه به سرخوردگي جوانان، انتخابات سردتري پيش رو خواهيم داشت؟
* بستگي دارد چه كساني وارد عرصه شوند. در انتخابات دوم خرداد همه مي گفتند جوانان. ولي آهنگ آقاي خاتمي تفاوت داشت و تفاوتش اين بود كه اول شنوايي را ايجاد كرد تا بعد حرفش شنيده شود.
در انتخابات بعدي اگر كسي متناسب با شنوايي جوانان صحبت كند حرفهايش شنيده مي شود ولي اگر فقط اصواتي ادا كند شنيده نخواهد شد و اين بسيار تعيين كننده است. ملت ما ملتي هستند كه حرفهاي تكراري را گوش نمي كنند. اگر كسي حرف نو نداشته باشد و چشم انداز تازه اي ارائه نكند امكان اينكه نسل تازه و نوخواه وارد صحنه شود نيست.
| فكر مي كنيد شنوايي جوانان در سالهاي اخير چه تغييري كرده است؟
* شنوايي شان كمتر شده. چرا كه حس مي كنند چيزهايي را كه مي خواهند كمتر مي بينند.
| معتقديد كه اين بار محافظه كاران هم برنامه هاي جديدي براي جوانان خواهند داشت؟
* قطعاً. جوانان در ايران يك واقعيت اند و دهن كجي به واقعيت جواب آن نيست. شما مي توانيد هرچه مي خواهيد بگوييد، اما سرانجام صندوق رأيي هست ودر آنجا هريك رأي تعيين كننده است.
| فكر مي كنيد محافظه كاران شناخت كافي از جوانان به دست آورده اند؟
* تا حدودي بله. مهم اين است كه پايه جوان باوري در كشور ما درتمام جريانات بيايد بالا حس ما اين است كه چنين اتفاقي افتاده. ولي با هم تفاوت دارند. الآن حزب مشاركت حزبي است كه در فهم مسائل جوانان خيلي جلوتر از ساير احزاب است حتي در داخل احزاب دوم خردادي.
| سپاسگزارم.