سينماي جنگ شناسه اي است براي گونه اي از سينما كه دغدغه اش معرفي و استمرار فرهنگ جبهه است. همان روحيه ونشاطي كه آتش جنگ را به جان خود ريخت تا خرمي وسرسبزي گلستان ايران رنگ نبازد. همان غيرت و رادمردي كه پيكر خود را حائل كرد تا ردشني تانك هاي متجاوز بر اين سرزمين نقش نبندد. در روزهاي برگزاري نهمين جشنواره فيلم دفاع مقدس فرصتي پيش آمد تا با برادر رجبي معمار يكي از دست اندركاران سينماي جنگ پيرامون تاريخچه، موقعيت و تنگناهاي اين مقوله فرهنگي هنري به گفت وگو بنشينيم حاصل اين نشست صميمي با حذف سؤالات پيش روي شماست.
• گروه ادب و فرهنگ پايداري
•••
سينماي جنگ به عنوان گونه اي از سينما از ديرباز در كشورمان شناخته شده است و همزمان با ورود صنعت سينما به كشور، به عنوان يك گرايش در كشورمان مطرح گرديد و مورد استقبال قرار گرفت و با كار تلويزيوني دليران تنگستان به اوج خود رسيد. آنچه كه امروز به عنوان سينماي جنگ مطرح است. پرداخت مستقيم و يا غيرمستقيم به حادثه دفاع مقدس است كه با شروع جنگ تحميلي شكل گرفت و با مستندسازي حيات خود را آغاز كرد. در اواخر سال ۶۰ اولين محصول سينماي جنگ به صورت مستند داستاني توليد شد ودر سالهاي بعد با ورود چهره هايي همچون رسول ملاقلي پور، احمدرضا درويش، ابراهيم حاتمي كياو... اين صنعت جدي تر دنبال شد.
اوايل سينماي جنگ، به معناي واقعي كلمه نمايشگر صحنه هاي درگيري دوگروه كه بدون هيچ هدف مشخصي با هم مي جنگيدند بود اما به تدريج آثار ارزشمندي كه گوياي جوهره دفاع مقدس ما يعني ايثار و صميميت وصفاي ايماني و معنوي رزمندگان بود به تصوير درآمد ، و سينماي جنگ به آرمانهاي دفاع مقدس نزديك شد.
در همين راستا مجموعه روايت فتح حقايق زيادي را در رابطه با دفاع مقدس به تصوير كشيد و منعكس ساخت.
سينماي جنگ در دوران دفاع مقدس رسالتي عصري برعهده داشت وآن تشجيع و تهييج روحيه عمومي با هدف بسيج مردمي و گرم نگه داشتن جبهه هاي دفاع بود. براين اساس در فيلمهاي آن دوره سعي مي شد نسبتي بين جنگ تحميلي و عاشورا ايجاد شود، اما با پايان گرفتن جنگ و رفع ضرورت بسيج نيرو به جبهه ها، سينماي جنگ با رويكردهاي تازه اي فعاليت خود را دنبال كرد. در اين دوره كه مقارن با دوره سازندگي و طرح شعار عصر خردگرايي و ضرورت پرداختن به الزامات واقتضائات آن بود. سينماي جنگ به گسست هاي ايجاد شده، در ابعاد فرهنگي و اجتماعي جامعه با تم انتقادي پرداخت در اين دوره آثار ارزشمندي همچون ازكرخه تا راين وآژانس شيشه اي به شكاف هاي موجود در جامعه پرداختند. ناگفته نماند كه در همين دوران فيلمهايي هم با مضمون جنگي توليد شد كه بيشتر حديث نفس فيلمسازاني بود كه دچار ترديد وتشويش شده بودند و سعي داشتند وضعيت خود را با شرايط بچه هاي جنگ تطبيق دهند كه جفائي بود در حق رزمندگان.
فضايي كه بعد از جنگ پيش آمد و شرايطي كه بوجود آمد برخي را به صرافت انداخت كه اوضاع خيلي وخيم شده سينماي جنگ شعاري است و اتو پيايي و دور از واقعيت و عصر آن گذشته است اين مسأله آنقدر تكراري شد كه برخي آن را باور كرده اند وبرخي از سينماگران ما براي اينكه از عرصه شبه روشنفكري عقب نمانند پيكر سينماي دفاع مقدس را به شلاق طعن و كنايه گرفتند . طبيعي است كه نبايد از پيشرفت تكنيكي وشرايط روز غافل بود و واقعيت هاي موجود در رابطه با نسل جديد را بايد در نظر آورد و شيوه هايي را به خدمت گرفت كه پيام را بهتر و سريعتر انتقال دهد، اما نبايد از ارزشهايي كه فرزندان اين ملت به وجود آورده اند غافل ماند وهرگاه به اين ارزشها به معناي واقعي آن توجه و عنايت مي شد امروز با بسياري از مسائل ومشكلات موجود مواجه نبوديم . به هرحال پرداختن به موضوعات ارزشي مي تواند سينماي ما را بطور كلي و سينماي جنگ را بالاخص به وضعيت مطلوب نزديك سازد و مخاطب خود را هم داشته باشد.
سينماي جنگ با مشكلات جدي ديگري در ساير زمينه روبروست كه از آن جمله است ريسك سرمايه گذاري و عدم تخصيص وامهاي بانكي مناسب. اين مسأله تهيه كنندگان را نسبت به ساخت فيلم جنگي بي رغبت كرده و آن عده كه با تمام مشكلات هنوز دراين عرصه فعاليت مي كنند تنها با انگيزه هاي معنوي است كه حضور خود را توجيه مي كنند والا سينماي جنگ سودآور نيست. يكي ديگر از مشكلات سينماي دفاع مقدس خروج چندنهاد تأثيرگذار از گردونه توليد فيلم دفاع مقدس است . چندي است كه عملاً فعاليت بخش فيلم بنياد جانبازان تعطيل شده است ، گروه تلويزيون بنياد شهيد از فعاليت خود كاسته است . مبالغ اختصاصي سپاه كفاف توليد يك فيلم در سال را هم نمي كند، بانكها هم تنها حاضرند يك پنجم يا يك چهارم هزينه هاي يك فيلم با رتبه الف را وام بدهند به هرحال حمايت از سينماي ملي ، خصوصاً سينماي دفاع مقدس كه يكي از ارزشمندترين فعاليت فرهنگي است از تكاليف نظام است ونبايد از آن شانه خالي كنند بخش فرهنگي نظام در صورت عدم توجه به سينماي دفاع مقدس آسيب خواهد ديد در ايامي كه دولتمردان اروپايي اعتراف دارند كه درجريان جنگ تحميلي از رژيم عراق حمايت كرده اند آيا اين مسأله رسالت ما را سنگين تر نمي كند تا به جنگي كه به ما تحميل شد ومورد حمايت دولتهاي غربي وقدرتهاي بزرگ قرار گرفت وبا اين وجود با پايمردي جوانان اين مرز وبوم يك وجب از خاك كشور جدا نشد بيشتر بپردازيم وبه ثبت و ضبط تلاشها وايثارگريهاي فرزندان اين مملكت بپردازيم؟
اين درحالي است كه سينماي دفاع مقدس از ظرفيت ها واستعدادهاي خوبي برخوردار است واين قابليت را دارد كه در سطح جهان مطرح شود و پيام معنوي و فطري دوران دفاع مقدس را همراه با سوژه هاي انساني در سراسر جهان بپراكند وبا افكار عمومي جهان ارتباط برقرار كند تا هم دفاع مقدس از مظلوميت درآيد هم رزمندگان وايثارگران عزيز آنگونه كه بودند به نسل جديد وجهانيان معرفي شوند.

باران شور و عشق و دلدادگي تان به فيلم و فيلمسازي، دل باراني ام را، باراني تر كرد و رحمت واسعه اي را كه در ژرفناي اعماق وجودم مي نشست، ارزاني ام داشت. اينك! در حجم شور و جواني تان و در پس فكر بكر سوژه هايتان، به دنبال پيوند مباركي ميان نسل خود و شما مي گردم، تا در تلاقي يك نگاه، يك گفت وگو، به مذاكره وجدان بنشينم و قصه پرغصه قحطي روزگاران وجدان را، در هشت فصل سبز دفاع مقدس كه جوانان با وجدان آن روزگاران، با خونشان گلستان نمودند بر پرده حقايق جشنواره تصوير نمايم تا در سينماي ذهن خود و شما، فيلم پر كشش دفاع مقدس را ببينم!
اينك! دوربين ها را بكاريد! در بستر جغرافيايي به وسعت ايران زمين پرسوناژهايت را ببين و در متن ماجرا خوب بچين، سوژه چيست؟ سوژه جغرافياي زندگي است، مضامين بكر دلدادگي دراين متن جاري است، حماسه سبقت شهادت پيشگي است.
آنگاه، در كلاكت فيلم، عنوان سكانس ها و برداشت هاي اين حماسه را با انگشت معرفت ترسيم كنيد!
مي دانم، كار سهلي نيست! اما شمايان وارثان ديروزيد و فيلمسازان جوان امروز كه اگر بخواهيد مي توانيد، ارتباط دلي با آنان برقرار نماييد، در پيوند قلوب است كه مي توانيد شما هم در بستر وسيع مضامين دفاع مقدس سوژه دلخواه خود را بيابيد و فيلمي از آن دوران باشكوه بسازيد.
يقين بدانيد كه اگر «همت» و «صداقت» را با «تكنيك» و «محتوا» درهم آميزيد، مي توانيد با تمسك بر «خدامحوري»، «خودمحوري» را دور بريزيدو «خاك سرخ» را در كادر «انصاف» بنگريد.
باراني ها، به باران آسمان كه رحمت الهي است سوگند كه اگر فرياد باراني هاي ديروز را بشنويد، فرياد نسل امروزي تان انعكاسي به وسعت همه قلوب خواهد داشت، و دل جوانان ديروز را محمل درك درد جوانان امروز خواهيد نمود.
سؤال؟ آيا به چنين رقابتي انديشيده ايد؟ در اين رقابت سالم انديشه شمايان، انديشه سبز شاهدان چگونه تصوير مي شود؟
آيا معيار سنجش سوژه هايتان را در ترازوي ارزشهاي عاطفي و انساني قرارداده ايد؟!
اطمينان دارم، شما هم آسماني مي بينيد، و آبي سرسبزي هستيد كه زلال مي انديشيد و آبي ترين معناي آسمان را در پرتو باران رحمتش به تصوير مي كشيد.
كمي با خود فكر كنيد، آيا در حجم باران باراني هاي امروز، جايي براي دل باراني هاي ديروز، بازنموده ايم؟
آيا در دورنماي تصاوير، تصاويري جذابتر از «رقص عروج شهيد» ديده ايم؟ سكانسي كه فرشته ها مي كوبند و شهيد بر خاك ريز وجود مي رقصد! تا به سجود برسد چه پايكوبي عارفانه باشكوهي است.
آنان، دلشان را محمل درد آيندگان ساختند و چون شمع سوختند تا آينده بماند و شمايان بمانيد.
در اين ماجراي مستند دلدادگي آنان تا مرز شهادت نقش زيباي ايثارگري را چه خوب ايفا نمودند و چه آرام در قربانگاه فداكاري در فيلم بلند هستي جان فدا نمودند.
سؤال؟!
آيا، تصوير تمام نماي عشق آنان را به قضاوت نشسته ايم و در فلاشبك ذهن خود، پديده اخلاص و فداكاري آنان را لمس كرده ايم؟ آيا فيلم بلند آنان را در عمر كوتاهشان كه قصيده هايي از حيات و آفرينش و هستي سروده اند از پرده ذهن گذرانده ايم؟
به ابتكار و پشتكار فيلمسازاني چون اميراسكندر يكه تاز، اصغرزاده، بوذري، رهبر دهقان و خلاصه شهيد آويني كه تا پاي جان، فيلمي از حيات ساختند و لحظه اي ترديد و يأس و نااميدي به دل راه ندادند، انديشيده ايم؟
نيك درخواهيد يافت كه: آنان يكپارچه آرزو بودند و اميد، يك دنيا شور بودند و شعور، يك آسمان باران بودند و رحمت!
باراني هاي مهربان!، باراني هاي هنرمند و جوان
به قداست باران آسماني سوگندتان باد، باراني بمانيد.
كه باران مفهومي از رحمت الهي است كه نشانگر ظهور و تولد است، بيانگر رويش و حضور است، تفسير رحمت و اميد و زندگي است.
پس تا جشنواره بعدي، توكل را بدرقه راهتان كنيد و همت و اميد را ره توشه حركت آسماني تان، به اميد موفقيت هاي آتي، عزت زياد!