در نقشه جغرافيايي جهان
كشور قطر به شكل نقطه نمايش داده مي شود.
يك شبه جزيره باوسعت تقريبي ۱۱/۵هزاركيلومترمربع
همه پوشيده از صخره و شن و تعدادي قله
جز منابع تمام شدني نفت وگاز
چيز زياد ديگري
براي عرضه ويامايه اي براي مطرح شدن
در عرصه رقابتهاي منطقه اي وجهاني ندارد. قطرهمين به تازگي
يعني در سال ۱۹۷۱
به استقلال رسيده.
حكومت آن وابسته به امير است .
حزب سياسي ندارد
وانتخابات در آن علي رغم لحاظ شدن
در قانون اساسي انجام نمي شود.
همين موقعيت نه چندان قابل اعتنا
باعث شد
امير حمدبن خليفه آل ثاني
كه در سال ۱۹۹۵
پس از يك كودتاي بدون خونريزي
به جاي پدر نشسته بود
به فكر ايجاد
جزيره اي مستقل وآزاد در برهوت ديكتاتوري هاي محافظه كار جهان عرب
در خاك كشورش بيفتد.
اين جزيره رسانه اي
الجزيره نام گرفت.
هيچ جزيره اي نمي توانست
جذاب تر، پرسروصداتر وشهرت آورتر از
الجزيره باشد در دل اين شبه جزيره كوچك.
«بيم و ترس واقعيتي است براي كساني كه هيچ قدرت وتواني ندارند و سرزمين شان صحنه كشمكش ميان نيروهايي است كه توجهي به نياز آنان براي زيستن در سايه صلح ندارند». اين چندجمله پيش درآمد گزارشي بود كه شبكه الجزيره همزمان با ورود صدها سرباز وتجهيزات نظامي آمريكايي به خاك افغانستان وبمباران اين كشور در جريان جنگ با طالبان والقاعده پخش كرد.
اين دست موضع گيري ها موجبات نارضايتي آمريكايي ها را فراهم كرد تا جايي كه در ۱۳ اكتبر سال گذشته شيخ احمدبن خليفه آل ثاني امير قطر اعلام كرد: «آمريكايي ها از او خواسته اند تا نفوذش را براي مهار الجزيره به كار گيرد.» ولي امير نظر مقامات آمريكايي را تنها يك توصيه تلقي كرد. آمريكا الجزيره رامتهم مي كرد كه با پخش مصاحبه هاي اختصاصي ونوارهاي سخنراني بن لادن به احساسات بنيادگرايانه درمنطقه دامن مي زند. ضمن اينكه سخنان بن لادن مي تواند شامل كدهاي رمزي باشد كه حملات بيشتري را برضد آمريكا موجب شود. مجموع اين موضع گيريها باعث شد الجزيره به طرفداري از القاعده وطالبان متهم شود. همين حالا هم به گفته خبرنگار الجزيره در تهران پنج نهاد قدرتمند آمريكايي روزانه اخبار الجزيره را زير ذره بين قرار مي دهند. رسانه هاي غربي بارها الجزيره را از بابت پخش اخباري كه براساس فرهنگ عمومي و حساسيت هاي مردم منطقه تهيه مي شوند، شماتت كرده اند. مثلاً الجزيره از بابت اينكه لفظ شهادت را درتوصيف عمليات انتحاري فلسطينيان به كار مي برد موردانتقاد قرار مي گيرد.
رسانه هاي غرب گاهي ادعا مي كنند الجزيره شبكه اي غيرحرفه اي وغير استاندارد است . اماكارشناسان عرب طرفدار الجزيره اعتقاددارند بحث برسرغيرحرفه اي بودن نيست. بلكه غربي ها مي خواهند الجزيره از مواضع آنها پيروي كند.
الجزيره در پاسخ به تمام انتقادات مي گويد كه «هميشه همه عقايد ونظرات را لحاظ مي كند واگر انتقادي از خط مشي اي وجود دارد، جايي براي طرح نظر طرف مقابل هم درنظر گرفته مي شود…»
حكومت تحت امر امير بارها گفته به استقلال سردبير احترام مي گذارد. البته مواضع آمريكا هيچ گاه مانع از آن نشد كه كالين پاول پس از واقعه ۱۱سپتامبر با الجزيره مصاحبه نكند. رويدادي كه كشورهاي محافظه كار عرب بندرت به آن تن مي دهند. برنامه هاي الجزيره غالباً حاكمان اين كشورها رااز جا به درمي برد. الجزيره اخبار كشورهاي عربي راتاحد زيادي بدون سانسور پخش مي كند وبه سليقه وخواست مخاطبان عربش اهميت زيادي مي دهد.
مغرب، موريتاني ، اردن، الجزاير ، ليبي ، تونس،كويت، عربستان ، فلسطين وبحرين از جمله معترضان به خط مشي شبكه هستند كه بارها تهديد به اخراج نمايندگان الجزيره از كشورشان كرده اند وگاهي هم به تهديدشان جامه عمل پوشانده اند.
بعد از پخش مصاحبه اي تلفني با يك كارشناس وانتقاد وي از شيخ جابر الاحمدالصباح امير كويت با اين جمله كه «وي روي هوا زندگي مي كند» حكومت كويت به شدت عصباني شد. مصاحبه شونده شبكه الجزيره يك بار نيز كويتي ها را به عنوان «يهودي هاي عرب» توصيف كرد و همچنين محقق شبكه گفت : كويتي ها قبل از تهاجم عراق به كويت نفت اين كشور را مي دزديده اند و پس از آزادي كشورشان هم به صورت عراقي ها و فلسطيني ها اسيد پاشيده اند. درنتيجه كويت بخاطر جريحه دارشدن افكارعمومي خواهان غرامت سنگيني از الجزيره شد و دفتر الجزيره به فرمان دادگاهي در كويت پلمب شد. ياسرعرفات هم ازبابت تصوير مخدوشي كه از وي نشان داده شد به خشم آمد. گزارشهاي الجزيره در مورد تظاهرات ضدآمريكايي در بحرين و اوضاع داخلي اين كشور نيز موجب ناراحتي امير بحرين شد.
شيوه كار الجزيره حتي گاهي به موضوع بحث سران كشورهاي عربي تبديل مي شود. چندماه پيش وزيرخارجه كويت كوشيد سردي روابط بين قطر و عربستان را كه براثر فعاليت هاي شبكه الجزيره به وجود آمده بود ، با همين روش از بين ببرد. در برنامه تلويزيوني كه چهار ماه پيش از شبكه پخش شد، دو ناراضي عربستان از ملك عبدالعزيز بنيانگذار پادشاهي سعودي انتقاد كردند وبه سياستهاي عربستان در قبال خاورميانه حمله كردند. عربستان اعتقاد داشت شبكه الجزيره عليه طرح صلح شاهزاده عبدالله جوسازي مي كند. درتيرماه سال جاري، طرف مصاحبه الجزيره خاندان هاشمي حاكم براردن و شاه كنوني و پدرش رامزدوران آمريكا واسرائيل توصيف كرد. درمقابل دولت اردن ۲۹نوارويديويي را از يكي ازخبرنگاران الجزيره كه قصد داشت به دوحه سفر كند كشف و ضبط كرد وسرانجام ماه گذشته ۱۵نظامي مسلح با حمله به منزل خبرنگار سابق الجزيره وي را با خود بردند كه البته ظرف مدت كوتاهي او را آزاد كردند. اعلام نارضايتي حكومتهاي محافظه كار عرب غالباً با احضار سفراي قطر و تسليم اعتراض بخاطر عملكرد شبكه و آلت دست رژيم صهيونيستي خواندن آن واتهام تفرقه افكني بين اعراب وسرانجام تعطيلي دفاتر الجزيره دراين كشورها همراه است. اما تاكنون امير قطر تسليم فشار رهبران عرب نشده است.
شبكه حوادث فلسطين را لحظه به لحظه براي مخاطبان عرب پوشش مي دهد . خبرنگاران الجزيره در بسياري از صحنه ها حاضرند. الجزيره با مقامات اسرائيل مصاحبه اختصاصي انجام مي دهد ومي كوشد اعراب رابا ديدگاه طرف منازعه شان آشنا كند. اسرائيل هم از برخي از كارهاي الجزيره چشم پوشي مي كند. با وجود اين جهت گيري شبكه در حمايت از فلسطين وانتفاضه است . ايجاد جو اعتماد به اخبار الجزيره باعث مي شود حكومت قطر هم به شكل زيركانه اي منافع كشور كوچكش را تأمين كند. هنگامي كه هوگو چاوز پس از كودتايي نافرجام به كاخ رياست جمهوري ونزوئلا برگشت ترجيح داد براي پخش سخنانش به الجزيره رجوع كند و يادر اقدامي نادر صدام حسين با الجزيره مصاحبه كرد. در نتيجه ايجاد همين حس رقابت جويي است كه قرار شده در ماههاي ايجاد سه شبكه خبري ماهواره اي جديد دركشورهاي عربي آغاز به كار كند. خبرنگاران الجزيره اعتقاددارند: «اعراب دهها سال مسائلشان را قايم كرده اند وحالا وقتي اين مسائل رابيرون مي آورند مثل گلوله آتش حرفهايشان را به هم پرتاب مي كنند وبخاطر همين است كه گاهي الجزيره به ميدان جنگ تبديل مي شود.» اما الجزيره از همين بضاعت اعراب به بهترين وجه استفاده مي كند.
علي رستمي كارشناس ارتباطات خاورميانه مي گويد: «الجزيره در حال حاضر ۷۰تا هشتادميليون نفر بيننده دارد. الجزيره از حالت يكسويه نگري و ارائه خبرهاي رسمي كه رسانه هاي عرب آن را انجام مي دهند خارج شده . همين نحوه پوشش مسائل سياسي و فرهنگي توسط شبكه خشم بسياري از دولتهاي عرب را برانگيخته. شبكه الجزيره تنها تلويزيوني است كه به موضوع فساد و تعدد زوجات در جهان عرب مي پردازد. وقتي الجزيره درجريان جنگ افغانستان از شبكه هاي قدرتمند غرب پيشي گرفت ، خشم آنها را برانگيخت. چون خبرهايش بامنافع غرب مغايرت داشت. خشم آمريكا بخاطر آن بود كه درحال حاضر بحران اصلي در جهان درخاورميانه عربي است ودراين شرايط الجزيره مخاطبان عرب را به سوي خودجذب كرده. الجزيره درباره فلسطين بخوبي خبر مي دهد وميداني عمل مي كند. الجزيره درتمام منطقه حضور دارد و از مواضع درگيري خبر مي دهد بدون اينكه ايدئولوژيك فكر كند واخبار را براساس معيارهاي خودش پخش كند. بخشي ازموفقيت الجزيره به كوشش دولت قطر در ايجاد دموكراسي دركشورش برمي گردد. كه نسبت به كشورهاي عربي خوب است. »
|
|
|
در يكي از مشهورترين برنامه هاي شبكه الجزيره به نام «الاتجاه المعاكس» يا ديدگاههاي مخالف ، افراد شركت كننده در برنامه با شور وحرارت تمام از ديدگاههاي خود دفاع مي كنند و كار صحنه گرداني را هم مجري برنامه بخوبي انجام مي دهد. دكتر نسيم مجيدي استاد ارتباطات دانشگاه آزاد مي گويد: «شبكه الجزيره نوپا ولي فعال است . خبرنگارانش مي دانند كجا دنبال خبر بروند. آنها از كارشناسان عرب زباني استفاده مي كنند كه بحثها را از پيش مي برند ومسائل جهاني را بخوبي تحليل مي كنند ودر عين حال از آنجايي كه از منطقه خاورميانه هستند ديدگاههايشان با غربي ها تفاوت دارد. آنها مي دانند كجا خبر هست ومطالب موردعلاقه مخاطبانشان چيست و مي دانند از چه زاويه اي به خبر نگاه كنند. آرم شبكه شناخته شده است واز تمدن اسلامي منطقه گرفته شده. الجزيره همچنين از گوينده هاي خوبي استفاده مي كند. بطوركلي مردم به زبان حساسند و وقتي مي بينند گوينده اي بخوبي به زبان قوم صحبت مي كند به آن متمايل مي شوند.» شبكه الجزيره الگوي خوبي براي رسانه هاي تصويري كشورهايي مثل كشور ما ارائه كرده است.ولي پا جاي پاي الجزيره گذاشتن شرايطي دارد. دكتر مجيدي مي گويد: «ما متأسفانه جايي براي رسانه هاي تصويري و الكترونيكي باز نكرده ايم ومتخصصاني نداريم كه صرفاً در حوزه تصوير فعاليت كرده باشند. اين ضرورت را اعراب احساس كرده اند».
به هرصورت شبكه الجزيره براي اولين بار توانسته فرهنگ تبادل افكار را در تاريخ معاصر به جهان عرب هديه دهد. اين موضوع پايه هاي بسياري از حكومتهاي منطقه را به لرزه افكنده وبا حساسيت جهان غرب مواجه شده. «سي ان ان جهان عرب » در شبه جزيره اي كه با اتومبيل در عرض مدت كوتاهي مي توان طول و عرض آن را پيمود توانسته جايگاهي بسيار مهم براي خود وقطر در جهان امروز دست و پاكند.
