ممكن است به نظر يك تلفن بيايد، اما Orange spv كه ماه گذشته وارد بازار شد، خيلي پيشرفته تر از آن است. صفحه رنگي اش، آيكونهاي پرزرق و برقش، زنگهاي موزيكالش به گوشيهاي ديگر موجود در بازار شباهت دارد. اما چيزي كه آن را برجسته تر مي كند، نرم افزار داخلش است كه با يك لوگو چهاررنگه، روي صفحه نمايشش نشان داده شده است.
اين اولين بار است كه spv از «ويندوزهاي قدرتمند تلفن هوشمند » استفاده مي كند. به عبارت ديگر، اين تلفن با نرم افزار شركت ماكروسافت راه اندازي مي شود. اين تلاش عظيم نرم افزاري است تا ادعايش را در بازاري كه به علت همگرايي تلفن همراه و كامپيوتر ايجاد شده، محكم كند. اين كمتر از اعلام جنگ نيست. بازار تلفن هوشمند هنوز كوچك است، اما با سرعت زيادي در حال رشد است، مثل تصاوير جديدي كه به گوشي ها اضافه شده و آنها را هوشمندتر ساخته اند. از چهار صد ميليون تلفن همراهي كه امسال در جهان فروخته خواهد شد، شانزده ميليون آنها دوربين خواهند داشت.
نوكيا ـ بزرگترين سازنده گوشي جهان ـ انتظار دارد كه سال آينده بين پنجاه ميليون تا صدميليون گوشي با صفحه رنگي به فروش برساند. طبق گزارش جديد از «آنالايزيز» ، يك مشاور صنعتي پيش بيني كرده است كه تا سال۲۰۰۷ حدود سيصد ميليون اروپايي، گوشي هايي با صفحه رنگي، دوربين، پخش موزيك همراه با بازي و نمايشگرهاي ديگري كه اكنون فقط در پيشرفته ترين مدلها قابل دسترس هستند خواهند داشت. از اين قبيل مدلها مي توان به صورتهايي اشاره كرد كه در حال حاضر در ژاپن و كره جنوبي معمول هستند و در اروپا و آمريكا در حال وارد شدن به بازار هستند. اين گوشي هاي پيشرفته در اصل كامپيوتر جيبي هستند، اما بيشتر از صنعت مصرفي الكترونيكي برخاسته اند تا از دنياي كامپيوتر.
به نظر مي آيد در جايي كه پي سي ها شكست خورده اند، گوشي هاي جديد با داشتن فناوري جديد مثل عكسهاي ديجيتالي و پيامهاي الكترونيكي كه موجب استفاده آسان تر مصرف كننده مي شود، موفق و پيروز شده اند. تقاضاي تلفنهاي همراه نسبت به پي سي بيشتر است، تنها استثنا آمريكاي شمالي است كه در آنجا سلطه پي سي بيش از مالكيتهاي تلفن همراه است. اما در آنجا هم تلفنها دارند بازار را در دست مي گيرند.
براساس آمارهايي از «گارتنر» يكي ديگر از مشاوران، اكنون در اروپا، بيشتر مردم، پيام كوتاه را با تلفنهايشان مي فرستند و دريافت مي كنند تا با اينترنت. امسال تعداد استفاده كنندگان از تلفن همراه در سرتاسر جهان از مرز يك ميليارد نفر گذشت و در حال حاضر تعدادتلفن همراه بيشتر از تلفنهاي با خط ثابت است.
پي سي هاي واكي تاكي
در عين حال كه فروش پي سي راكد شده، ميزان ابداعات كاهش پيدا كرده است. پي سي هاي امروز تقريباً شبيه يك يا دو سال قبل هستند. فقط كمي سريع تر. با فروش تلفنهاي همراه: فروش كامپيوترهاي دستي يا كامپيوترهاي PDA (مشاوران ديجيتال شخصي) حدود ده ميليون در سال كم شده است. افزايش فروش كامپيوتر شخصي يك برداشت نادرست بوده، اگرچه اسم «كامپيوتر شخصي » براي آن غلط است. به درستي كه تلفن وسيله ديجيتالي شخصي امروز است. اين به اين معني نيست كه پي سي ها كنار زده خواهند شد. درست مثل main fram (مين فريم) ها كه فعاليتشان را به مدت بيست سال بعد از ظهور پي سي ها، در دفاتر بنگاههاي پشتيباني ادامه دادند، بنابراين بسياري از پي سي ها نقش مهمي را ايفا خواهند كرد. اما درخواست براي آنها در جهان كم شده است.
مطلب مهم چگونگي ارزان شدن آنها نيست، بلكه افرادي كه خواستار خريد آن هستند محدود هستند. به نظر مي آيد اولين شعارهاي تبليغاتي ماكروسافت اين عبارت بود كه «يك كامپيوتر روي هر ميز و در هر خانه» كه اكنون از مد افتاده است. امروزه كمپاني به جاي آن مي گويد كه «قدرتمند كردن مردم به وسيله نرم افزارهاي بزرگ در هر زمان، هر مكان و با هر وسيله «Ed Suwanjindar» از بخش Mobility ماكروسافت تصديق مي كند كه اين يك هوشمندي است كه بدانيم پي سي ديگر نمي تواند پادشاه باشد و اينكه بدانيم تجهيزات تلفن همراه براي ديد جديد توسعه يافته كمپاني بحران آفرين هستند.
به نظر زمان نامناسبي براي ورود به بازار مي آيد، عدم قطعيت و مشكلات فني ورو د به «شبكه هاي نسل سوم» موبايل را احاطه كرده است. اين امكان وجود دارد كه تلفن همراه از پي سي ها جلو بزنند چرا كه ديدگاه مجموع صنعت فن آوري اين را نشان مي دهد كه ماكروسافت هيچ شانسي ندارد. به همين دليل spv را وارد بازار كرده است.
در اصل spv با نرم افزار ويندوزش يك پي سي در تلفن همراه قرارداده و با يك نسخه پايين تري از web browser (وب بروسر) ماكرو سافت، اي ميل و نرم افزار تصويري را كامل كرده است. اين اولين طيف جديد تجهيزات است كه توانسته تسلط صنعت كامپيوتر ماكروسافت را در محدوده هاي جديد موبايل گسترش دهد. ماكرو سافت اميدوار است كه همان چيزي كه در بازار پي سي اتفاق افتاد را دوباره ايفاكند، در جايي كه سخت افزار يك كالا شده بود و ماكروسافت با نرم افزار ويندوزش يك بازار انحصاري پرسود را به وجود آورد. با اين كه ماكروسافت براي ورود به بازار جديد تلاش مي كند، سازندگان تلفن همراه به رهبري نوكيا تصميم گرفته كه جلوي ماكروسافت را بگيرد. آنها ديده اند كه چگونه انحصار ويندوز ماكروسافت باعث شد سازندگان پي سي به گوشه اي رانده شوند و به همين دليل تصميم دارند كه به سرنوشت مشابه دچار نشوند.
هم زيستي
اولين مانعي كه به وسيله سازندگان تلفن همراه بر سر راه ماكروسافت انداخته شد، ندادن مجوز براي نرم افزار بود. درست مانند آنچه ماكروسافت در صنعت كامپيوتر انجام داد. به دليل همين موضوع سازندگان پي سي درصف گرفتن مجوز ويندوز قرار گرفتند. از طرف ديگر بزرگترين سازندگان تلفن همراه، يك كنسرسيوم نرم افزار كه symbian ناميده شد، براي توليد نرم افزار تلفن هاي هوشمندشان، ايجاد كردند. هدفشان از اين كار اين بود كه به سود ويندوز (يك نرم افزار استاندارد عمومي) برسند.
يك سخنگوي سازنده گوشي تلفن مي گويد: «ما نمي خواهيم تحت تكفل ماكروسافت باشيم و راهي را كه بازرگانان رفته اند، برويم.» بسياري از گوشي هاي قدرتمند symbian به بازار آمده اند. آخرين مدل آن نوكياي ۷۶۵۰ است كه به دوربين و صفحه رنگي مجهز است. اين تلفن در تابستان وارد بازار شد و انتظار فروش بيش از دوميليون را تا پايان سال دارد. در چند ماه آينده گوشي هاي بيشتري از symbian به بازار مي آيند.
در كنار نوكيا، پشتيبانان ديگر symbian شامل موتورولا دومين سازنده بزرگ گوشي جهان، زيمنس دومين توليدكننده اروپا، سوني اريكسون، پاناسونيك و سامسونگ است. در بين آنها مجوزهاي Symbian تقريباً ۸۰ درصد از همه فروش گوشي را دربرگرفته است.
«ديويد لوين» رئيس اجرايي Symbian مي گويد: اينكه چگونه بازار متكامل خواهد شد و چه نوع تجهيزاتي بين مردم گسترش خواهد يافت هنوز مشخص نيست. درست مثل سازندگان ماشين كه مي توانند بسياري مدلهاي كاملاً متفاوت را برروي يك پلتفورم يا خط توليد درست كنند، نرم افزارهاي symbian به اندازه كافي انعطاف پذير است كه به سازندگان گوشي اجازه دهد كه بدون اينكه مجبور باشند با بروز هر مشكلي از نو شروع كنند، بسياري طرحهاي متفاوت را آزمايش كنند. بعضي تلفنها روي پيامهاي تصويري و عكسبرداري، نوعهاي ديگر روي نواختن موسيقي يا بازي، درعين حال نوعهايي روي مشاركت دردسترسي به اي ـ ميل ، متمركز خواهند شد. آقاي لوين اشاره مي كند كه وقتي هنري فورد مدل تي را وارد بازاركرد هيچ ايده اي براي دنبال كردن ماشينهاي اسپورت و واين باگو كه بعداً وارد بازار شدند، نداشت. او اظهار كرد كه تجارت گوشي موبايل نيز به روش غيرمنتظره اي كامل خواهد شد.

«مي دانم ـ قبول دارم ـ من هم با شما موافقم ـ ولي خوب درك مي كني كه نمي توانم ـ زندگي هزاران خرج دارد ـ زن و بچه و...»
جمله آشنايي كه تقريباً هر كسي آن را شنيده است. افرادي كه موافق تغيير، اصلاح و بهبود شرايط هستند، اما هميشه بهانه هايي براي عدم پرداخت هزينه مي تراشند. در حوزه هاي سياسي ـ اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي، همه اين را مي گويند. عافيت طلبي، نپرداختن هزينه. معمولاً اين افراد به دنبال كسي مي گردند كه پشت سرش مخفي شوند و او خود را سپر تمام تيرهاي بلايي كند كه ممكن است به سمت آنها فرستاده شود. آدمهايي كه فقط مي خواهند هميشه در صف دوم باشند. بودن در اين صف فوايد زيادي دارد. آنها حاضرند براي كمي بيشتر زندگي كردن، هر هزينه اي را بپردازند. حتي با بدبختي. عدم مشاركت، بي خيالي، بي توجهي به سرنوشت خود و همواره در صف دوم قرار گرفتن، شرح حال تمامي فعالين اقتصادي كشور، توليدكنندگان، تجار، بازرگانان وسرمايه گذاراني است كه سالها باغيبت خود در بخش خصوصي و اتاق بازرگاني ايران مديريت و سكان هدايت آن را در اختيار يكسري فعال اقتصادي وابسته به يك گروه سياسي خاص داده اند. افرادي كه معمولاً پاپيش نمي گذارند ولي وقتي فرصت ها از دست مي رود، هياهو و انتقاد مي كنند كه چرا چنين شد و چرا اين كار را نكردند و...
بي خيالي!
چندماه پيش وقتي گفت و گويي با يكي از فعالين اصلاح طلب درباره نقد اصلاحات داشتم وي يكي از انتقادات وارد بر رونداصلاحات را به خود انتقاد كنندگان و كساني كه خواهان اصلاح و تغيير هستند، اما پاپيش نمي گذارند، وارد دانست و گفت: خيلي از اين گروهها، آقايان و افرادي كه بيرون از گود نشسته اند و دستورالعمل مي فرستند، حاضر نيستند كمترين هزينه اي بپردازنند، آنها حتي حاضر به نزديك شدن به زمين بازي و وارد شدن به آن نيستند وفقط انتقاد مي كنند. عين همين ماجرا نيز در مورد اعضاي اتاق بازرگاني و صنايع ومعادن ايران و ديگر فعالين اقتصادي كشور صادق است. در روزهاي آينده انتخابات هيأت رئيسه اتاق ايران برگزار خواهد شد و تازه پس از سالها كه صحبت از گسترش بخش خصوصي، ايجاد شرايطي براي توسعه صادرات غيرنفتي و افزايش كارايي و كيفيت درتوليد كالا و خدمات شده است، مقامات دولتي مؤثر بر اتاق ايران، بويژه وزير بازرگاني و مجموعه تحت نظر وي تلاش هايي را براي جلب نظر فعالين اقتصادي براي حضوردر انتخابات اتاق ايران شروع كرده اند. تلاش هايي كه بايد سال پيش شروع مي شد. شوراي عالي اتاق كه بالاترين ركن اتاق بازرگاني را تشكيل مي دهد، متشكل از پنج وزير است. اين شورا مي توانست براساس قانون محافظه كارانه و اصلاح شده اتاق در ۱۳۷۳ بستري را براي گسترش مشاركت درانتخابات اتاق، بالا بردن تعداد اعضا و ايجاد جاذبه هايي براي تقويت نقش اجرايي و مشورتي اتاق و جلب نظر اعضاي جديد، ايجاد كند اما هرگز چنين كاري نكرد.
اين شورا مي توانست درهنگام انتخابات بازرسان قوي و مستقلي را براي نظارت برحسن اجراي انتخابات برگزيند و حتي نمايندگاني را براي اين كار انتخاب كند، اما چنين نكرد. اين درحالي است كه تقريباً روال و رويه مشخصي بر انتخابات حاكم نيست. مكرراً ديده شده كه اعضاي پرنفوذ همين هيأت رئيسه اي كه بارها هم انتخاب شده اند، در طول زمان برگزاري انتخابات و رأي دادن اعضا همچنان درحال لابي كردن و تشويق به رأي دادن يك طيف خاص بوده اند. آنها تا آخرين لحظه سالن انتخابات را ترك نمي كردند و تقريباً به طور محسوسي روند برگزاري انتخابات را كنترل مي كردند. درحالي كه خودشان نيز كانديدا بودند! يكي ديگر از ضعف هاي ناشي از بي تفاوتي مديران ارشد و تصميم گيران اقتصادي كشور كه در شوراي عالي اتاق نيز حضور دارند، بي تفاوتي نسبت به عملكرد اتاق و هيأت رئيسه آن است. اتاق ايران به كسي پاسخگو نيست، هيچ نظارتي بر درآمدهاي آن چگونگي خرج كردن آن و نحوه سرمايه گذاري هاي صورت گرفته اتاق ايران انجام نمي شود. درحالي كه اين اتاق با درآمدهاي بسيار كلان و سرشاري كه دارد يك مركز بسيار قدرتمند تجاري ـ اقتصادي درخدمت مقاصد حزبي و سياسي بوده است.
هميشه در سايه!
اگر اتاق ايران قادر به برآوردن خواسته هاي اقتصاد و بخش خصوصي نيست، فقط تقصير تركيب هيأت رئيسه سنتي ـ سياسي آن نيست. عضوي كه برايش مهم نيست چه سرنوشتي را ديگران برايش رقم مي زنند، كسي كه اهميتي نمي دهد كه چه كسي نقش نماينده او را داشته باشد، مديران و وزراي دولتي كه خيلي دير به اهميت و جايگاه اقتصادي ـ سياسي اتاق ايران پي برده اند، مديران اجرايي اتاق ايران كه ظاهراً تحصيل كرده اند و از جايگاه دانشگاهي برخوردارند اما به هنگام عمل دست به سينه درخدمت مديريت سنتي و غيرعلمي آن قرار مي گيرند و مطبوعاتي كه براي كسب درآمد بيشتر وجذب آگهي هاي رنگين تر، نقش روابط عمومي اتاق ايران را درمقابل ديگر همكاران خود ايفا مي كنند، در اين شرايط و به وجود آمدن مديريت فعلي و تقويت پايه هاي آن بي تأثير نيستند. درواقع همه آنها به يك اندازه در اين مسأله سهيم هستند.
يكي از مقامات ارشد اتاق ايران در اين رابطه مي گويد: واقعيت اين است كه درطول چند سال گذشته و در هنگام برگزاري انتخابات به جرأت مي توان گفت كه هيچگونه محدوديتي براي نيروهاي مخالف هيأت رئيسه فعلي، ايجاد نشده است اما چه مي توان كرد كه كسي پا پيش نمي گذارد. وي مي افزايد: رؤساي شركتهاي بزرگ صنعتي و اقتصادي موفق كشور كه حتي صادرات خوبي هم دارند، افرادي تحصيل كرده ، دانشگاهي و غيرسياسي و حتي مخالف نظرات سياسي رئيس اتاق و ديگر اعضاي هيأت رئيسه هستند،اما هرگز نقش خودشان را بازي نمي كنند وترجيح مي دهند، در سايه آنها باشند، به گفته اين مقام اتاق ايران كه نمي خواهد نامش برده شود اين افراد ظاهراً تكنوكرات، ترجيح مي دهند نقش مشاوره اي را براي هيأت رئيسه اتاق بازي كنند و در مدارآنها قرار بگيرند. مشاوره هيأت مديره اي كه يك نوع مديريتي خورشيدي را در اتاق اعمال مي كند، همه چيز و همه كس بر مدار او مي چرخد و همه كارها وراهها به خاموشي ختم مي شود. مديريتي كه مي تواند به نوبه خود مانع بالندگي و بروز استعدادها و نوآوري در اتاق شود. زندگي در يك مدار بسته.
براي هميشه و همه جا!
مديريت ثابت و طولاني مدت اتاق با چهره هاي ثابت هميشگي، شرايطي را در داخل و خارج براي اين اتاق فراهم كرده كه امكان به وجود آمدن هيچ جانشيني براي آنها وجودندارد. در واقع در تمام اين سالها مديريت اتاق ايران به گونه اي عمل كرده كه با شنيدن نام اتاق ايران، در داخل و خارج كشور تمام اذهان از مردي قد كوتاه و مؤدب كه آهسته صحبت مي كند وعادت به سخنراني از قبل نوشته شده ندارد و في البداهه نظراتش را مطرح مي كند مي افتند . آن كسي نيست جز سيدعلي نقي سيدخاموشي.
با اين وجود حالاكه اتاق ايران نياز به مديريت جديد وخط مشي هاي جديد دارد كه نقش بهتر و مؤثرتري را در اقتصاد كشور بازي كند، بايد به دنبال كسي گشت كه مقبوليت داخلي و بين المللي خاموشي را داشته باشد و آيا چنين كسي پيدا مي شود؟ براساس قانون تمام توليدكنندگان كوچك و متوسط ، بازرگانان، تاجران، واحدهاي توليدي دولتي، تعاوني و خصوصي مي توانند وارد اين اتاق شوند. اما رغبتي از جانب بخش خصوصي، تعاوني و دولتي براي عضويت در اتاق ايران وجود ندارد. حالا پس از ۷۰ سال كه از عمر اتاق ايران مي گذرد، به زحمت بيش از ۱۶ هزار عضو دارد، اما اتاق بازرگاني مصر بيش از ۴۰۰ هزار عضو دارد. مديران بخشهاي اقتصادي دولتي هرگز به فكر واردشدن به حيطه اتاق ايران نبوده اند. مديران بخش هاي سيمان، پتروشيمي، مس، فولاد، خودروسازي كه پرسودترين و موفق ترين بخش هاي اقتصاد دولتي كشور هستند، بقاي خود را در جاهاي ديگري مي جويند نه در مناسبات صرفاً اقتصادي و تجاري اتاق. اين شرايط موجب شده كه اتاق هاي مشترك با كشورهايي كه از نظر تجاري، اقتصادي و سياسي از اهميت بالايي برخورداراند، در تمام اين سالها بدون كوچكترين تغييري در اختيار هيأت رئيسه اتاق كه وابسته به جريان سياسي خاصي هستند، قرار داشته باشد. اتاق مشترك ايران و انگليس در حيطه اختيار خاموشي، اتاق مشترك ايران و استراليا و ايران و ارمنستان در كنترل اسدالله عسگراولادي و اتاق بازرگاني ايران و كانادا به رياست ميرمحمد صادقي است. اگرچه دبيري اين اتاقها را به افراد ديگر داده اند اما همه چيز به رؤسا ختم مي شود.
نزديك به ۸۰ درصد اقتصاد ايران در حيطه بخش دولتي است، اما اين ۸۰ درصد هرگز به اندازه نقش خود در اقتصاد كشور به اتاق ايران نزديك نشده است. آنها مي توانستند نقش اتاق را از حالت مشاوره بودن صرف خارج كنند و به يك حالت اجرايي برسانند.
هم اكنون در بسياري از كشورهاي اروپايي سفراي كشورها حتماً بايد به تأييد اتاق بازرگاني آن كشورها برسند. چرا كه هدف اساسي آنها گسترش مناسبات اقتصادي و تقويت تجارت است.
سفراي سياسي در خدمت اقتصاد قرار دارند. درايران اما اتاق بازرگاني فقط نقش مشاوره اي دارد وبس . اتاق ايران بايد مركز باشگاه اقتصادي تمامي فعالين اقتصادي كشور باشد. فارغ از جهت گيري سياسي واجتماعي آنها، بايد فعالين اقتصادي تكنوكرات وكمتر سنتي زمام امور اتاق ايران را در دست داشته باشند. ضعفي كه همه در ايجاد آن نقش داشته اند.
* چرا نمي آيند!
براساس قانون هرفعال اقتصادي فارغ از نوع نگرش اجتماعي ـ سياسي خود مي تواند تقاضاي عضويت در اتاق ايران را داشته باشد و پس از آن با داشتن شروط مطروحه در قانون مي تواند كانديداي نمايندگي شوراي نمايندگان اتاق و هيأت رئيسه آن باشد.
از ميان بيش از ۵۴هزار واحد صنعتي و دهها هزار واحد تجاري وخدماتي ، اتاق ايران پس از ۷۰سال فعاليت فقط توانسته حدود ۱۶هزارنفر ازاين تعداد را جذب كند. بيش از ۳۵۰شركت پذيرفته شده در بورس با عملكرد شفاف و خاص بازارسرمايه، توليدكنندگان بزرگ انواع سواري، اتوبوس ، الكتروموتور ، ماشين سازي و ساخت تجهيزات، تلويزيون سياه وسفيد، رنگي ، يخچال وفريزر خانگي ، ماشين لباسشويي ، لامپ روشنايي ،لاستيك خودرو، پودرهاي شوينده،كاغذ و مقوا، فرش ماشيني وموكت، قندوشكر، روغن نباتي ، شيشه جام وكاشي و … بندرت روبه اتاق ايران دارند. آنها البته براين كار خود دلايل قانع كننده اي هم دارند.
به گفته يك كارشناس اقتصادي مديران واحدهاي توليد ـ صنعتي دولتي هرگز نيازي در خود احساس نكرده اند كه به اتاق ايران به عنوان يك مرجع حل مشكلات وپيشرفت دركارها وخدمات نگاه كنند. به گفته وي ؛ علاوه براين آنها در خود نيازي به رقابت با بخش خصوصي و درگيركردن خود با دغدغه ها ومعضلات بخش خصوصي وافزايش كارآيي وراندمان واحدهاي خود نمي بينند. پس طبيعي است كه گرايشي هم به پيوستن به اتاق ايران و تغيير وتحول آن وافزايش كميت و كيفيت آن نداشته باشند.
يك كارشناس ديگر مي گويد: اتاقهاي بازرگاني درهمه دنيا توسط بخش خصوصي اداره مي شود ودخالتهاي بي حدواندازه دولت دراين اتاقها نتيجه خوبي را در پي نداشته است . اما چون بيش از ۸۰درصد اقتصاد ايران، دولتي است ، چاره اي نيست، جزاين كه مديران واحدهاي توليدي را به طرف اين اتاق سوق داد، اما بايد جاذبه هاي لازم براي آنها ايجاد كرد كه متأسفانه تاكنون اين اتاق نتوانسته است آنها را به وجود آورد.
اين كارشناس در خصوص بي توجهي بخش خصوصي به اتاق و تواناييهاي بالقوه نهفته در نقش آن مي گويد: عدم شفافيت در قانون ومقررات ، وجود مشكلات شديد مالياتي وتعرفه هاي بالا تاپيش از اصلاح قانون مالياتها)، پرهزينه بودن فعاليت قانوني وطولاني مدت بودن واردات وصادرات مبتني برقوانين ومقررات جاري ونداشتن روابط تجاري خاص وشفاف با بعضي از اتحاديه هاي اقتصادي جهان از جمله عدم گرايش بخش خصوصي به اتاق ايران بوده است .

سال ۲۰۰۲ ديروز به پايان رسيد. سالي كه گذشت براي برخي از كشورها چه بخواهيم و چه نخواهيم بسيار خوب و براي برخي بسيار بد بود. درسال ۲۰۰۲ كشورهاي صادركننده نفت توانستند به بركت برخي از رويدادهاي سياسي، نظامي به ويژه در اواخر سال ۲۰۰۲ مانند ادامه تحريم عراق و نيز احتمال حمله نظامي به آن كشور و يا ناآرامي در كشور ونزوئلا كه ۱۷ درصد تقاضاي نفت آمريكا را تأمين مي كند، رشد ۶۰ درصدي قيمت نفت را نسبت به ابتداي سال شاهد باشند كه اين از يك لحاظ براي اين گروه از كشورها بسيار خوب بود. اما برخي از كشورها مانند عراق و يا آرژانتين كه با بحرانهاي سياسي ـ نظامي و نيز پولي مواجه شدند سالي كه گذشت سال بسيار بدي براي آنها بود.
سال ،۲۰۰۲ رويدادهاي تقريباً مهمي را شاهد بود. اثرات حمله يازدهم سپتامبر سال ،۲۰۰۱ كماكان براقتصاد جهاني سايه افكنده بود. آمريكا، هنوز كه هنوز است از شوك حاصل از آن حملات نتوانسته است خود را بيرون بكشد. مهمترين شوك وارد شده برآن كشور برصنايع حمل و نقل هوايي بود. ورشكستگي دوخط مهم هوايي آن كشور، يعني «يونايتداير لاينز» و «يو.اس ايرويز» در اواخر سال گذشته را مي توان ناشي از آن شوك دانست.
ورشكستگي خطوط هوايي
صنعت حمل و نقل هوايي آمريكا، شايد تنها صنعتي نبود كه شديدترين فشارها را در زمينه عدم جذب مسافر متحمل شد. چرا كه به خطوط هوايي كشورهاي انگلستان، ايرلند، كانادا، فرانسه، اسپانيا، هلند، آلمان، سوئد و كره نيز خسارتهاي شديدي وارد شد و برخي از اين خطوط مجبور به اخراج تعداد زيادي از كاركنان خود شدند. با آنكه رئيس اتحاديه صنعت حمل و نقل هوايي آمريكا سال آينده را سال بهبودي و رونق دانسته است اما هنوز معلوم نيست كه آيا مردم مي توانند اعتماد خود را به شبكه هوايي بيابند يا خير؟ به هر حال سال گذشته، سال آنچنان خوبي براي صنعت هوايي كشورهاي دنيا به ويژه آمريكا نبوده است.
نفت در سال ۲۰۰۲
قيمت نفت در ابتداي سال گذشته ميلادي و به دنبال شوك وارد شده براقتصاد جهان كه ناشي از حمله يازدهم سپتامبر بود، بسياري از تحليلگران را به اين سمت برده بود كه قيمت آن اگر روند نزولي نداشته باشد، لااقل فزاينده نيست. به همين خاطر قيمت انتهاي سال ۲۰۰۱ ميلادي كه پايين تر از ۱۷ دلار در هر بشكه رسيده بود، در شروع سال ۲۰۰۲ ميلادي و درپي تصميم اوپك و غيراوپك مبني بر كاهش توليد ۲ميليون بشكه نفت در روز افزايش يافت ودر همان سه ماهه اول در سطحي بالاتر از ۲۳دلار قرارگرفت.
اما مؤثرترين عامل در افزايش قيمت نفت بويژه در روزهاي پاياني سال، احتمال حمله نظامي آمريكا به عراق و ادامه اعتصابات كارگران نفتي ونزوئلا است، كه باعث شده اند قيمت نفت به بالاتر از ۳۳دلار در هر بشكه برسد. يعني نسبت به اول سال ميلادي ۲۰۰۲ حدود ۶۰درصد افزايش! به هر حال اين افزايش ها، اگر براي مصرف كنندگان نفت خوشايند نيست، براي توليدكنندگان آن بسيار خوشحال كننده است.
فساد مالي درآمريكا
به جرأت مي توان گفت، اگر حمله يازدهم سپتامبرسال،۲۰۰۱ باعث شد بازار وال استريت آمريكا براي مدت حدود يكماه دچار نكول شود، خبر فساد مالي در دوشركت بزرگ آمريكايي «انرون» و «تلكوم»، در سال۲۰۰۲ اين بازار را براي يك دوره اي دچار ركود كرد و اعتماد سهامداران را به سهام شركتهايي كه در بازار بورس آمريكا معامله مي شوند از بين برد. خبر فساد مالي در شركت بزرگ انرژي «انرون» آنچنان جامعه اقتصادي آمريكا و ديگر كشورها را حيرت زده كرد كه براي مدتها سهامداران خرده پا نمي دانستند قيمت سهامي كه در دست آنها است واقعي است و يا آنكه با حسابرسي دروغين، قيمت آنها به طور كاذب بالا است. مهمتر از آن نقش دولتمردان آمريكا درارتباط با شركت «انرون» بويژه «ديك چني» معاون رئيس جمهور آمريكا، جامعه سياسي آمريكا را نيز مات و مبهوت كرد، چرا كه اين شركت از اين رابطه توانسته بود وامهاي دولتي براي طرحهاي خود بگيرد. به هر حال زماني كه سهامداران خرده پا و حتي كاركنان آن شركت، كه بخشي از داراييهاي خود را به سهام «انرون» تبديل كرده بودند و مجاز نشده بودند كه آن را تا زمان اعلام شده از سوي مديريت به فروش رسانند، خبردار شدند كه قيمت هر سهم آن از حدود ۸۵دلار به چند سنت رسيد، مانده بودند با آن سهام چه كنند؟
يورو دلار را شكست داد
كاهش ارزش برابري دلار در مقابل يورو نيز از مهمترين رويداد اقتصادي است كه اقتصاد جهان در روزهاي آخر سال شاهد آن شده است. از ژانويه سال۱۹۹۹ كه يورو با ارزش معادل ۱‎/۶دلار وارد بازار شد، كمتر كسي فكر مي كرد كه اقتصاد پرقدرت آمريكا بتواند در كمتر از يكسال ارزش آن را نه فقط برابر كند بلكه ارزش دلار را بالاتر از يورو قرار دهد.
به هر حال در طول دوسال گذشته ارزش يورو همواره پايين تر از يك دلار بود و در برخي مواقع هم به ۸۰سنت رسيده بود. اما از اواسط دسامبر، ارزش دلار در برابر يورو دوباره رو به كاهش گذاشت و در روزهاي آخر سال هر يورو معادل ۱‎/۰۴دلار شد، خوابي كه يورو هم آن را نمي ديد! تحليلگران معتقدند كه احتمال حمله نظامي آمريكا به عراق و كاهش رشد اقتصادي آن مهمترين دليل كاهش ارزش دلار در برابر يورو بوده است. دولت آمريكا براي جبران كاهش رشد اقتصادي و جلوگيري از ركود، دست به اقدامات مختلفي زده است كه مي توان از ميان آنها به كاهش نرخ بهره بانكي آن اشاره كرد. در اواخر سال گذشته فدرال رزرو آمريكا نرخ بهره بانكي را به ۱‎/۲۵درصد رساند كه پايين ترين نرخ پس از جنگ جهاني دوم به اين طرف است.
رشد اقتصادي، آهسته اما اميدوار
رشد اقتصادي جهان در سال۲۰۰۲ معادل ۲‎/۴درصد خواهد بود كه هر چندبهتر از ۲۰۰۱ است، اما با اين حال نسبت به سالهاي ۱۹۹۹ و ۲۰۰۰از رشد بسيار پايين برخوردار است. رشد اقتصادي آمريكا در سال۲۰۰۲ پيش بيني مي شود كه ۶دهم درصد، ناحيه يورو يك درصد، ژاپن ۸دهم درصد، بريتانيا ۱‎/۶درصد، استراليا ۳‎/۶درصد و كانادا ۳‎/۴درصد باشد. پيش بيني درباره رشد اقتصادي كشورهاي در حال ظهور مانند كشورهاي آسياي جنوب شرقي در سال۲۰۰۲ بهتر از سال۲۰۰۱ است. پيش بيني در مورد رشداقتصادي چين حدود ۹درصد است كه به نظر جلودار تمامي جهان است.

| شما در سال ۱۹۴۷ «جامعه مونت پلرين» را كه يك گروه بين المللي از طرفداران بازار آزاد است، پايه گذاري كرديد. آيا پيشرفت آن مورد نظر شما بوده است؟
* آه، بله. منظورم آن است كه به كل هدف آن دست يافته ايم. من خيلي پيش از آن مطلع شده بودم كه هر كدام از ما به دنبال كشف عملكرد آزادي واقعي در حوزه خيلي كوچك بوديم وتقريباً دكترين مرسوم را قبول كرده بوديم. بنابراين افرادرا با علايق مختلف گرد هم آوردم. هر زمان يكي از ما مي گفت: «آه ، بله... اما در حوزه كارتلها شما به مقررات دولتي نيازداريد».
يكي ديگر مي گفت«آه، نه... من آن را مطالعه كرده ام» به همين خاطر ما يك دكترين جامع در اين حوزه هاي بين المللي ارتباطاتي تهيه كرديم.
| سال گذشته «گزارش جهاني و خبري آمريكا» يك گزارش ويژه اي را تحت عنوان «آيا دموكراسي در حال مرگ است؟ » را پوشش داد كه در آن با هشت دانشمند جامعه شناس دنيا از جمله، شما مصاحبه كردند. آنچه كه به نظر من خيلي جالب توجه آمد آن بود كه برخي از متفكران در توضيح بحرانهاي اخير از كتاب «راه بردگي »شما نقل قول مي كردند و آن را ناشي ازدخالت دولت رفاه در حوزه هاي گسترده زندگي خصوصي امان مي دانستند.
آيا شما فكر مي كنيد كه اين تز شما طرفداران آكادميك پيدا كرده است؟ آيا روشنفكران بيشتري متوجه نبرد اساسي بين آزادي و بوروكراسي شده اند؟
* بله، بدون شك. از اينكه ايده ها گسترش مي يابند نبايد شكي داشت. آنچه را كه من نمي توانم درباره آن قضاوت كنم بخشي از لايه روشنفكري است كه هنوز به اين (نكته) دست نيافته اند.
وضعيت كنوني را با ۲۵ سال پيش مقايسه كنيد. اكنون به جاي يك فرد در چند مركز دنيا (كه طرفدار ايده هاي من بودند) دهها نفر را مي يابيد. با اين حال هنوز بخش كوچكي از مردم داراي «ديد» هستند. به همين خاطر من گاهي اوقات بسيار نااميد مي شوم.
دو هفته پيش كه به يك كتاب فروشي در نيويورك رفته بودم، ديدم اكثر مردم دنبال كتابهايي هستند كه خيلي نااميد كننده است. يك زماني چيزهايي را مي بينيد كه (ناگهان) تمام اميدتان از دست مي رود.
| شما اخيراً مشعل مكتب اقتصادي اتريش را كه نمايانگر سنت بزرگ كارل منگر، بوهم باودك، لودويگ فون ميزز تا خودتان است را برافراشته ايد.
مهمترين مسيري كه اتريشي ها را از ميلتون فريدمن و مكتب شيكاگو متفاوت مي كند چيست؟
* مكتب شيكاگو اساساً بر حسب «اقتصاد كلان» فكر مي كند. آنها تلاش مي كنند برحسب ميانگين ها، كميت كلي پول، سطح كلي قيمت، اشتغال كل تجزيه و تحليل كنندكه من فكر مي كنم تمامي اين مقادير آماري مفيد و حتي مؤثر هستند.
«فرضيه كمي» فريدمن را در نظر بگيريد. من ۴۰سال پيش شديداً در مخالفت با فرضيه كمي مطلب نوشتم، زيرا آن را خيلي ناپخته مي دانم و (معتقدم) كه خيلي چيزها را پشت سر خود بر جاي مي گذارد. ما در نهايت روي روش شناسي اختلاف داريم.
فريدمن يك پوزيتويست است كه معتقد است چيزي نبايد وارد علم شود مگر آنكه از لحاظ تجربي ثابت شده باشد. اما بحث من آن است كه ما درباره علم اقتصاد جزئيات زيادي مي دانيم، وظيفه ما آن است كه دانشمان را به نظم درآوريم. ما به شدت به اطلاعات جديد نيازمنديم. مشكل بزرگ ما آن است كه آنچه را كه تقريباً مي دانيم هضم كنيم. ما با اطلاعات آماري هوشمندتر نمي شويم، فقط با كسب اطلاعات درباره موقعيتهاي ويژه لحظه اي است كه هوشمندي خود را افزايش مي دهيم. از لحاظ فرضيه اي من فكر مي كنم كه مطالعات آماري ما را به جايي نمي برد.
| شما زماني نوشته بوديد كه دليل اصلي قبول توضيحات كينزگرايان درباره بيكاري نسبت به توضيحات كلاسيك آن بود كه اولي را مي توان از لحاظ آماري آزمايش كرد در حالي كه دومي را نه!
* از اين ديدگاه پول گرايي ميلتون (فريدمن) و كينزگرايي با يكديگر وجه اشتراك دارند، تا ديدگاه من به هر دوي آنها.
| شما در مراسم دريافت جايزه نوبل با آلكساندر سولژنيتسين ديدار كرديد، او را چگونه يافتيد؟
* (پس از ديدار من با او) تأييديه بسياري قوي درباره ديدگاهم نسبت به انسان گرفتم. او علاوه بر كارش خيلي تأثيرگذار بود. اما من شانس مباحثه با او را نداشتم چون او تازه از روسيه آمده بود و ظرفيت ارتباطات كلامي اش بسيار محدود بود.
| در تز او (سولژنيتسين) كه مربوط به سقوط غرب مي شود چه اعتباري نهفته است؟
* من فكر مي كنم كه او شديدا ً تحت تأثير نمادهاي سطحي سياستهاي غربي قرار گرفته بود. اگر او معتقد است، كه معتقد هم است، كه آنچه سياستمداران ما انجام مي دهند پيامد الزامي ديدگاههايي است كه در كل غرب وجود دارد، در واقع او بايد به اين نتيجه رسيده باشد. خوشبختانه من فكر مي كنم آنچه سياستمداران انجام مي دهند، بيان اعتقادات عميق مردم روشنفكري كه در غرب هستند، نيست و من اميدوارم سولژنيتسين بزودي كشف كند كه مردمي هم هستند كه جلوتر از آنچه كه توسط سياستمداران غرب نشان داده مي شوند، مي بينند.

گروه اقتصادي: ۹۱كشاورز نمونه سراسر كشور در آييني با حضور وزيرجهادكشاورزي مورد تقدير قرار گرفتند.
به گزارش خبرنگار «ايران» در اين آيين كه همزمان با گراميداشت هفته جهادكشاورزي برگزارشد همچنين از چندسرباز سازندگي و پيشكسوت بخش ترويج كشاورزي تقدير به عمل آمد.
محمدحسين عمادي معاون ترويج و نظام بهره برداري وزارت جهادكشاورزي در حاشيه اين آيين به خبرنگار ما گفت: ملاك انتخاب كشاورزان نمونه در سالهاي قبل بيشتر افزايش توليد بوده است كه اين گرايش در يكي دوسال اخير به بهره وري راندمان توليد، رعايت اصول زيست محيطي و قابليت صادرات تغيير يافته است.
وي افزود: به لحاظ وضعيت تحصيلي نسبت به سال ۱۳۸۰ تعداد كشاورزان نمونه تحصيلكرده افزايش قابل ملاحظه اي داشته است. به گونه اي كه بيش از ۶۱درصد نمونه ها در مقطع تحصيلي ديپلم به بالا هستند، همچنين افراد داراي تحصيلات ابتدايي نسبت به سال گذشته به ميزان ۳۵درصد كاهش نشان مي دهد.وي با اشاره به اينكه ميانگين توليد كشاورزان نمونه سال ۸۱حدود ۴برابر ميانگين كشور بوده است، تصريح كرد: مقايسه عملكرد كشاورزان نمونه امسال در بخش زراعت و باغباني با نمونه هاي سال ۸۰ و ميانگين كشور نشان مي دهد،عملكرد در هكتار بسياري از محصولات افزايش چشمگيري داشته است.
وي افزود: عملكرد در هكتار گندم آبي توسط كشاورزان نمونه با ۱‎/۸تن افزايش نسبت به نمونه هاي سال قبل معادل ۱۲‎/۸تن و گندم ديم با ۱‎/۹تن افزايش معادل ۶‎/۵تن بوده است، همچنين عملكرد در هكتار انار و چغندر قند به ترتيب ۴۵تن و ۱۸تن افزايش داشته است.

مجلس شوراي اسلامي در نشست علني روز گذشته كليات لايحه نوسازي صنايع كشور را به تصويب رساند.
به گزارش خبرنگار امور مجلس ايرنا، اين لايحه كه عنوان رسمي آن «لايحه تنظيم بخشي از مقررات تسهيل نوسازي كشور و اصلاح مواد ۵ ، ۱۱ و ۱۱۳ برنامه سوم توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي جمهوري اسلامي ايران» است، به صورت يك فوريتي مورد بررسي قرار گرفت اما يك فوريت آن پس از تصويب كليات لايحه سلب شد. هدف از اين لايحه، «برطرف شدن مشكلات و عوامل بازدارنده نوسازي و پيشرفت صنعتي و فراهم نمودن محيط سازگار و پيش برنده به منظور افزايش بازدهي، ارتقاي بهره وري و پويايي و رقابت پذيري صنايع كشور عنوان شده است.
در صورت تصويب نهايي لايحه ياد شده، براي پشتيباني از حضور پيمانكاران مشاوران و واحدهاي صنعتي در مناقصه هاي داخلي و خارجي كشور» بانكها اجازه مي يابند تسهيلات مالي مورد نياز آنها را براي شركت در مناقصه ها، فراهم كنند.
لغو تمامي معافيت ها و تخفيف هاي سود بازرگاني دستگاههاي اجرايي، انتقال كارخانه هاي واقع در شعاع ۱۲۰ كيلومتري تهران و حوزه استحفاظي شهرهاي بزرگ شهرك هاي صنعتي با برخورداري از تخفيف مالياتي، اجازه تعديل نيروي انساني مازاد با پرداخت دو ماه حقوق و مزايا به ازاي هر سال سابقه كار، تأمين سرمايه طرحهاي صنعتي، اجازه ورود ماشين آلات و تجهيزات توليدي و مواد اوليه و واسطه اي از خارج بدون الزام به گشايش اعتبار، استفاده از تسهيلات صندوق ذخيره ارزي به ميزان ۸۰درصد سرمايه گذاري ارزي، كاهش نرخ سود تسهيلات بانكي فعاليتهاي توليدي و تشكيل صندوق ضمانت سرمايه گذاري از ديگر مزايايي است كه در صورت تصويب نهايي نوسازي صنايع كشور، به آنها تعلق خواهد گرفت.

وزيراموراقتصادي و دارايي گفت: روش ارزيابي معاملات افراد و نحوه شناسايي موديان مالياتي از اوايل سال،۸۲ جايگزين كداقتصادي دركشور خواهدشد.
طهماسب مظاهري، درگفت وگو با ايرنا افزود: دراين روش ماليات از اشخاص، درقالب نظام جامع مالياتي و براساس چگونگي فعاليت اقتصادي و نحوه درآمد، اخذخواهدشد. وي اجراي ارزيابي معاملاتي اقتصادي افراد را موجب عدم افزايش هزينه هاي مبادلاتي و فرارمالياتي دركشور دانست.
وزيراموراقتصادي و دارايي درخصوص دلايل حذف «كداقتصادي» خاطرنشان كرد: «كداقتصادي» با هدف اصلاح اقتصاد زيرزميني و شناسايي مؤديان مالياتي و درنتيجه افزايش ماليات دركشور طراحي شده بود تا افراد به طور شناخته شده و متناسب با حجم معاملاتي كه انجام مي دهند، ماليات بپردازند.
وي افزود: متأسفانه درسال گذشته، برخي افراد بطور علني درروزنامه ها اقدام به فروش «كداقتصادي» به صورت غيرقانوني كردند و اين درحالي بود كه تداوم اين روش افزايش هزينه اضافي، عدم اخذماليات و درنتيجه خسارت و ضرر براقتصادكشور را به همراه داشت. مظاهري خاطرنشان كرد: وزارت اموراقتصادي و دارايي باتوجه به مواردمذكور، اقدام به طراحي روش شناسايي مؤديان و ارزيابي معاملاتي افرادكرد.

وزير راه و ترابري هشدار داد در صورتي كه تحريم مربوط به خريد هواپيما و تأمين قطعات آن عليه ايران رفع نشود مشكلات صنعت هوانوردي كشور در آينده جدي تر و بيشتر خواهد شد.
به گزارش ايرنا «احمد خرم» در نشست علني ديروز مجلس شوراي اسلامي در پاسخ به سؤال «احمد مرادي» نماينده چناران و طرقبه درباره علت تأخير و لغو پروازها در ايران و عدم ارائه خدمات به موقع به مسافران در فرودگاهها گفت: در حال حاضر چند فروند هواپيماي مسافري ايرباس و بويينگ كشور به دليل نقص فني و عمر طولاني، زمين گير شده و هواپيماهاي توپولوف نيز تا سال آينده بطور كلي از ناوگان هوايي ايران خارج مي شود، در حالي كه مسأله تحريم ايران از سوي آمريكا، مانع خريد هواپيماي نو و تجهيزات مدرن و تقويت ناوگان هواپيمايي كشور است.
وي افزود: اگر اين گونه مسائل كلي و اساسي حل نشود، در آينده با مشكلات جدي تري مواجه خواهيم شد و من هم نمي توانم پاسخگو باشم.
وزير راه و ترابري از مجلس و ديگر نهادها و مسؤولان تصميم گير كشور خواست در زمينه رفع تحريم ايران تلاش كنند.
وي ۷۰ درصد علت تأخير و لغو پروازها در ايران را «نقص فني هواپيما هاي فرسوده كشور» عنوان كرد و گفت كه به دليل فقدان هواپيماهاي مناسب امكان جايگزين كردن هواپيماها در صورت بروز نقص فني وجود ندارد.

گروه اقتصادي: دولت آماده است تا كليه امور مربوط به بهسازي، بازسازي و نگهداري خطوط راه آهن و ابنيه فني را به بخش خصوصي واگذار كند.
جبارعلي ذاكري مديركل خط و ابنيه فني راه آهن روز گذشته در گفت وگو با خبرنگاران با اعلام اين مطلب گفت: طي ۳ماه گذشته قرارداد تعمير و نگهداري ۱۸۰۰كيلومتر از خطوط آهن كشور (از مجموع ۷۱۵۶كيلومتر) به بخش خصوصي واگذار شده است.
وي افزود: مطابق قانون برنامه سوم دولت مجاز به واگذاري برخي فعاليتهاي بخش راه آهن به بخشهاي غيردولتي است و اكنون بعد از ۲‎/۵سال زمينه براي اجراي اين سياست فراهم شده است . ذاكري ارزش ۴قرارداد منعقدشده با بخش خصوصي براي تعمير و نگهداري خطوط راه آهن را حدود يك ميليون تومان براي هر كيلومتر خط اعلام كرد و گفت: به دليل عدم وجود پيمانكاران پرقدرت بخش خصوصي در اين بخش و لزوم تشويق آنها به ورود به بخش راه آهن ازسوي ديگر، ما حتي ماشين آلات سنگين و اداره كننده اين ماشين ها را به صورت اماني در اختيار آنها گذاشته ايم.
ذاكري گفت: شركت راه آهن از به كارگيري نيروهاي جديد منع شده است حال آنكه سالانه ۵۰۰كيلومتر به خطوط راه آهن اضافه مي شود و در نتيجه بايد از بخش خصوصي براي اينكار استفاده شود. مديركل راه آهن كشور، كاهش انحصار در بخش راه آهن و زمينه سازي براي حضور بخش خصوصي را از اهداف عمده اين طرح ذكر كرد و گفت: تا زماني كه پيمانكاران واردكار در اين بخش نشوند انحصار شكسته نمي شود.
وي در پاسخ به اين نكته كه مانع اصلي افزايش سرعت قطار در مسيرهاي طولاني از جمله مشهدـ تهران ضعف خطوط اعلام مي شود، گفت: كشنده (لوكوموتيو)، علايم و ارتباطات و ايمني نيز براي اين كار لازم است اما در بخش خطوط ما آمادگي داريم تا يكسال آينده اين زيرساخت را فراهم كنيم.